|
* زهرا شيدوش
گروه اقتصادي:هيأت دولت در واپسين روزهاي هفته گذشته مصوب كرد بودجه سال آينده كشور را در قالب يك ماده واحده و با حذف تبصره هاي مرتبط با بودجه ساليانه به مجلس تقديم كند.

اين تصميم يكي ديگر از تصميمات محوري تيم اقتصادي دولت است كه بدون ترديد بازتابهاي گسترده اي را از سوي نمايندگان مجلس، كارشناسان و منتقدان دولت در پي خواهد داشت. «تبصره هاي بودجه» رمزگشاي نحوه اجراي بودجه ساليانه كشور و در واقع مجوزهايي است كه دولت براي اعمال بودجه از مجلس مي گيرد. به تعريف ديگر ماده واحده بودجه محل اعمال نظر مستقيم دولت براي ميزان بودجه ساليانه و «تبصره هاي بودجه» محل تأثيرگذاري نمايندگان مجلس براي چگونگي و جانمايي اعمال بودجه ساليانه كشور است. بودجه سال 87 كه با پيش بيني هاي انجام شده از سوي كارشناسان و طرح ديدگاه دولتمردان بين 252 تا 265 هزار ميليارد ريال را با رشدي حدود 15 تا 20 درصد نسبت به بودجه 86 به خود اختصاص خواهد داد، چالشهاي متعددي را از حيث چگونگي، برنامه ريزي و عملياتي شدن منابع و مصارف دولت دربرخواهد داشت. نظام بودجه نويسي كنوني كشور بدون ترديد با ساختار و سيستم بودجه ريزي عملياتي در كشورهاي توسعه يافته فاصله بسياري دارد و با بهره گيري از ساده ترين روشها با دو ستون درآمدها و مخارج شكل مي گيرد و منطبق مي شود، اين در حالي است كه اين روش سالهاست به طور كلي منسوخ شده و برنامه هاي توسعه به طور خودكار وظيفه تنظيم كلي بودجه هاي ساليانه و عملياتي شدن آن را در دست دارند. اين تصميم دولت (حذف تبصره هاي بودجه) از ديدگاهها و منظرهاي مختلف قابل نقد و بررسي است، اما آنچه در نگاه اول قابل مشاهده است خاستگاه كارشناسي اين مصوبه در راستاي دستيابي به ساختار منظم و كاهش از افزايش حجم ساليانه بودجه كشور است كه مسبوق به سابقه نيز هست و در سال 1378 مديريت وقت سازمان برنامه و بودجه كشور به حذف بخشي از تبصره هاي دايمي و تبديل آن به لايحه بودجه كشور پرداخت كه در سالهاي بعد مورد پيگيري قرار نگرفت و همواره تبصره هاي متعدد به محملي براي افزايش حجم بودجه ساليانه كشور تبديل شد. از اين رو به دليل اهميت موضوع خبرنگار ما با دكتر محمد طبيبيان اقتصاددان و استاد دانشگاه، موسي قرباني عضو هيأت رئيسه مجلس و دكتر ابوالقاسم حكيم پور استاد دانشگاه و اقتصاددان گفتگوهايي انجام داده است. دكتر «طبيبيان» در خصوص مصوبه اخير هيأت دولت مبني بر حذف تبصره هاي بودجه سال آينده و ارايه بودجه به صورت ماده واحده مي گويد: «دولتها هميشه تمايل داشته اند تبصره هاي بودجه را كاهش دهند و بودجه را به صورت ماده واحده تقديم مجلس كنند، اما تاكنون هيچ دولتي موفق به اجراي اين نوع بودجه ريزي نشده است.» وي مي افزايد: «متأسفانه تعداد تبصره ها در بودجه كشور ما زياد است و اگر هر دولتي موفق به كاهش تعدادي از آن نيز بشود، بودجه ريزي تا چند سال آينده شكل عملياتي تري به خود مي گيرد.» وي درباره نظر برخي از كارشناسان كه تبصره هاي بودجه را محلي براي افزايش حجم بودجه ساليانه مي دانند، اظهار مي دارد: «اين نظر كاملاً درست است، زيرا مقدار زيادي از اختيارات هزينه اي به صورت تبصره در بودجه گنجانده شده است و دستگاههاي دولتي به دنبال افزايش اين مبالغ نيز در زمان تصويب بودجه هستند.» وي ادامه مي دهد: «البته برخي از تبصره ها را به دليل اينكه چارچوبهاي هزينه اي را مشخص مي كند نمي توان حذف كرد». وي تصريح مي كند: «حذف تبصره ها، انضباط مالي دولت را بيشتر مي كند و از افزايش هزينه هاي جاري و به تبع آن حجم بودجه جلوگيري به عمل مي آورد و در نهايت با حذف تبصره هاي بودجه مشكلات بررسي نيز كاهش مي يابد». وي ادامه مي دهد: «يكي از مشكلات بررسي بودجه، وجود تعداد زياد تبصره هاي آن است و مجلس در وقت كوتاهي كه تا تعطيلات نوروزي دارد در عمل نمي تواند به طور دقيق رسيدگيهاي كافي را انجام دهد و حذف تبصره هاي بودجه كار مثبتي است كه بايد به طور متناوب و دقيق صورت گيرد». دكتر طبيبيان در ارتباط با مخاطرات ناشي از حذف تبصره هاي بودجه به دليل شرايط و ساختار جديد مديريت و برنامه ريزي كشور مي گويد: «حذف تبصره هاي بودجه يكباره نمي تواند انجام بپذيرد، بلكه اين موضوع نيازمند يك دوره طولاني است و تيم كنوني دولت در اين فاصله زماني يعني تا پايان برنامه پنج ساله چهارم نمي تواند بودجه را به طور كامل با حذف تبصره ها عملياتي كند كه عملي نبودن برنامه هاي توسعه اي عمده ترين دليل ناكامي و شكست آنهاست.» «موسي قرباني» عضو هيأت رئيسه مجلس نيز درخصوص ارايه بودجه به صورت ماده واحده از سوي دولت مي گويد: «اين موضوع اولين اقدام مناسبي است كه دولت در راستاي عملياتي و واقعي كردن بودجه انجام داده است.» وي مي افزايد: «اگر بودجه به صورت يك ماده واحده و يك پيوست ارايه شود كار منطقي صورت پذيرفته و باعث مي شود زمان و وقتي را كه نمايندگان به بررسي بودجه اختصاص مي دهند به كارهاي ديگر رسيدگي كنند.» وي تبصره هاي بودجه را محلي براي افزايش حجم بودجه ساليانه مي داند و اظهار مي دارد: «تبصره هاي بودجه تنها موجب افزايش حجم بودجه ساليانه مي شد، اما اگر اين بودجه به صورت يك ماده واحده كه در آن درآمدها و هزينه ها آمده است و رديفهاي هزينه كرد سازمانها از سوي دولت ابلاغ شود مي تواند از افزايش حجم بودجه ساليانه نيز جلوگيري كند، البته در اين گونه بودجه نويسي مواد تبصره طي لايحه اي جداگانه تقديم مجلس خواهد شد تا به احكام قانوني تبديل شود و هر ساله تغيير نيابد.» دكتر ابوالقاسم حكيم پور استاد دانشگاه و كارشناس مسايل اقتصادي درباره ارايه بودجه به صورت ماده واحده مي گويد: «اين كار مي تواند شروع يك بودجه ريزي عملياتي باشد ضمن اينكه در اين نوع بودجه ريزي خروجي هر سازمان براساس بودجه اختصاص يافته ارزيابي و مورد سنجش قرار مي گيرد.» وي مي افزايد: «اختصاص بودجه به هر سازمان براساس و مبناي برنامه هاي توسعه اي آن دستگاه و يا سازمان انجام مي شود، نه اينكه به طور سنتي هر ساله بودجه همه سازمانها را 20 درصد افزايش دهند.» وي ادامه مي دهد: «ما براي بودجه ريزي صحيح و عملياتي به بازنگري نياز داريم و مصوبه اخير هيأت دولت مبني بر كاهش و حذف تبصره ها مي تواند اولين گام تلقي شود.» وي تصريح مي كند: «به طور مثال سازمانهايي در اوايل انقلاب با توجه به نيازهاي آن زمان تأسيس شد كه در حال حاضر ديگر آن سازمانها نمي توانند تأثيري در پيشبرد اهداف اوليه تأسيس آن سازمانها داشته باشند، اما متأسفانه حدود 200 مورد از اين سازمانها سهمي از بودجه ساليانه را به خود اختصاص داده اند كه براي تغيير وضعيت بودجه ريزي در كشور چنين موضوعاتي نيز بايد در نظر گرفته شود.» دكتر حكيم پور وجود رانت بودجه اي را مانع عملياتي شدن بودجه مي داند و مي گويد: «بسياري از سازمانها از فرصت و رانت بودجه براي اختصاص هر چه بيشتر بودجه به سازمان و دستگاه خود استفاده مي كنند كه مانع از عملياتي شدن بودجه مي شود، اما اين رانت بودجه اي را مي توان با استفاده از كميته هاي كنترلي و نظارتي از بين برد و بودجه را به عملياتي شدن نزديك كرد.» |