|
* علي دوستي
گروه اقتصادي: بودجه 87 نيامده، درگير سر و صدا و جار و جنجالهاي زيادي شده است. آشكار شدن ايده هاي دولت براي تغيير در نظام

بودجه نويسي كشور و تشريح آن در جلسه مشترك دولت و مجلس باعث بروز تنش ها و اظهارنظرهاي متفاوتي شد. اين اظهارنظرها از سوي دو طيف صورت مي گيرد كه اين دو طيف در دسته موافقان منتقد دولت يا منتقدان سياسي آن قرار مي گيرند. يعني كارشناساني كه از نظر خط فكر سياسي در جبهه اصولگرايان قرار دارند، اما برخي رويه عمل هاي دولت بويژه در امور اقتصادي را مورد انتقاد قرار مي دهند. اين گونه بود كه اين طيف با آنكه اهداف موردنظر دولت در كوچك سازي حجم بودجه، كاستن از تبصره هاي غيرضرور، جداول دير فهم و گسترده و سرانجام وقت گيري فراوان از مجلس و عدم اشراف نمايندگان بر تمام جزييات را پذيرفته اند، اما شيوه كنوني دولت در بستن بودجه را بيش از حد خلاصه ارزيابي كرده و اظهار داشتند اين خلاصه كنندگي بيش از حد باعث حذف نظارت مجلس و عدم امكان نظارت بر اجراي بودجه و تهيه گزارش تفريغ (گزارش خرج بودجه) توسط ديوان محاسبات مي شود. با وجود اين طيف دومي نيز در ميان كارشناسان وجود دارند كه در زمره منتقدان سياسي دولت هستند، اما اقدام دولت در تحول بودجه نويسي را تحسين مي كنند.
دكتر رحمت ا... نيكنام، كارشناس ارشد اقتصادي در اين باره مي گويد: بودجه نويسي با روشي كه تا سال 86 ارايه مي شد، روشي است كه تمام جزييات درآمدها و هزينه ها از سطح ملي تا استانها، شهرستانها، بخش و حتي واحدهاي كوچكتر را در خود جاي داده است. بدين ترتيب حجم بودجه آنقدر زياد است كه مجلس نمي تواند وارد تمام جزييات شود.
وي افزود: معمولاً نيز بخش زيادي از بودجه عملاً در صحن علني مجلس بررسي نمي شد، بلكه چانه زني هاي دولت و نمايندگان در كميسيون تلفيق بود كه سرنوشت آن جزييات را مشخص مي كرد. در واقع آنچه در صحن علني بررسي مي شد، تبصره ها و جداول كلان ملي بود نه جزييات جداول بودجه.
وي تصريح كرد: شما كي ديده ايد كه به عنوان مثال بودجه استان هاي خراسان در صحن علني بررسي شود؟ مجلس اينها را كنار مي گذاشت و واگذار مي كرد به لابي و چانه زني نماينده مربوط در كميسيون تخصصي يا كميسيون تلفيق با دولت. مجلس صرفاً امور كلان بودجه را به تفكيك بودجه جاري و عمراني، ملي و استاني، اولويت دهي به بخشهاي كلان كشور چون آموزش، بهداشت، رفاه، سياست داخلي و خارجي، صنايع، فرهنگ و... بررسي مي كرد. در اين چارچوب بسياري از جداول و پيوستهاي بودجه اصلاً در صحن علني بررسي نمي شود، بنابراين حذف آن از لايحه نيز در روند امور سابق تغييري ايجاد نكرده و خدشه اي هم به كار مجلس وارد نمي آورد.
وي افزود: نكته ديگري كه امسال با آن مواجهيم، برگزاري انتخابات مجلس در اسفندماه است. به طور طبيعي از اواخر دي ماه و اوايل بهمن ماه مجلس و نمايندگان وارد كارهاي انتخاباتي مي شوند و كار كند مي شود. در اين حال تقديم يك بودجه جمع و جور يك مزيت شمرده مي شود، زيرا هم مسايل كلان بودجه را كه مورد توجه صحن علني است به طور فشرده و قابل فهم و رسيدگي سريع عرضه مي كند و هم وقت مجلس را در اين برهه حساس سياسي نمي گيرد.
با وجود اين نيكنام خاطرنشان مي كند: بايد ساز و كاري وجود داشته باشد كه نگراني نمايندگان را از عدم دسترسي به اطلاعات بودجه اي استاني يا هر نوع اطلاعات ديگري كه بخواهند، رفع كند و اين راهي است كه دولت و مجلس را بر سر نظام جديد بودجه به تفاهم مي رساند.
در همين حال دكتر عادل آذر، عضو كميسيون برنامه، بودجه و محاسبات مجلس درباره نظام جديد بودجه نويسي پيشنهادي دولت به خبرنگار ما مي گويد: دولت مي خواهد كل بودجه را در 12 جدول كلان خلاصه كرده و بقيه جزييات را از ارائه به مجلس معاف كند. همچنين قرار است برخي تبصره هاي تكراري و غيرضرور از متن بودجه حذف شود و بودجه به سندي لاغر، راحت فهم و قابل بررسي سريع تبديل شود.
وي افزود: اين نوع نظام بودجه نويسي از روي نظام بودجه اي آمريكا اقتباس شده است. آنجا نيز كنگره فقط وروديها و خروجيهاي بودجه را بررسي مي كند و به جزييات كاري ندارد، اما چون قيمت تمام شده در آنجا روشن و در ضمن نظام بودجه ريزي مكانيزه است، استخراج جزييات و نظارت بر آن كاري ندارد.
وي تصريح كرد: اما نظام بودجه ريزي ايران از پايه سنتي است، بدين نحو كه تخصيص ها براساس چانه زني صورت مي گيرد و ضريب هزينه توليد، قيمت تمام شده و فروش در آن قابل تعقيب نيست، بلكه هر توافقي كه صورت مي گيرد روي كاغذ ثبت مي شود. حال اگر در اين نظام مجلس بخواهد بر شيوه اجراي بودجه نظارت كند و ملاكي هم براي نظارت نداشته باشد و آن كاغذهايي كه تخصيص چانه زني شده روي آن ثبت شده در دسترس نماينده نباشد، نظارت چگونه محقق خواهد شد؟ ديوان محاسبات چه خواهد كرد؟ گزارش تفريغ چگونه و با چه مستنداتي تهيه مي شود؟...
وي افزود: معناي لاغر كردن، حذف جزييات ضروري نيست، بلكه شيوه راحت فهم شدن و خلاصه كردن است. ما به دولت گفته ايم بودجه را خلاصه كنيد نه اينكه اصلاً نگوييد چه مي خواهد بشود. مجلس چيزي را كه نداند نمي تواند تصويب كند.
وي خاطرنشان كرد: در واقع دولت با اين نظام بودجه نويسي مي گويد اين قدر درآمد دارم، اين قدر هم هزينه دارم. شما تأييد كنيد و بعد هزينه كرد آن دست خودم و صلاحديد خودم. پس در اين سيستم مجلس چه كاره مي شود؟
عادل آذر گفت: اين گونه بحثها بود كه ميان دولت و مجلس بر سر نظام بودجه نويسي در بودجه 87 اختلاف ايجاد كرده است و حتي برخي اعضاي ارشد مجلس از جمله آقاي باهنر، آقاي خوش چهره و ديگران گفته اند اگر بودجه با اين سبك به مجلس بيايد، بدون ترديد برگشت مي خورد و حتي كميسيونهاي تخصصي نيز آن را بررسي نخواهند كرد.
به گزارش خبرنگار ما به نظر مي رسد اختلاف برداشت دولت و مجلس خيلي دير يعني در آستانه تقديم بودجه به مجلس پديد آمده است، بنابراين كارشناسان و رسانه ها بايد براي جلوگيري از گسترش اين اختلاف و تأثير آن در امور اجرايي كشور وارد عرصه نقد و پيشنهاددهي شوند. |