* مهدي عزيزي

در هفته اخير، سالروز سخنراني تاريخي امام خميني(ره)، در اعتراض به تصويب قانون كاپيتولاسيون در ايران و افشاي ماهيت اين حركت ضد ملي، در شرايطي گرامي داشته شد كه سردمداران كاخ سفيد با وجود مخالفت دولت عراق، به اعضاي شركت آمريكايي «بلك واتر» در عراق مصونيت قضايي بخشيدند تا يك بار ديگر اين حركت و واژه ننگين مورد توجه ملتها قرار گيرد.
واژه كاپيتولاسيون يا همان حق قضاوت كنسولي، به دليل تحميل فصل هشتم عهدنامه تجارتي ايران و روسيه تزاري در تركمن چاي استفاده شد و در زمان نخست وزيري حسنعلي منصور در سال 1343، اين لايحه ضدملي به صورت مخفيانه در مجلس سنا و سپس در مجلس شوراي ملي به تصويب رسيد و براساس آن اتباع آمريكايي در ايران از حق مصونيت داوري و قضايي برخوردار شدند.
اكنون نزديك به سه دهه از لغو اين قانون در ايران مي گذرد و اين درحالي است كه هنوز قدرتهاي بزرگ، اين واژه را از ادبيات سياسي و ديپلماتيك خود جدا نكرده اند و از آن به عنوان ابزاري براي پيشبرد اهدافشان بهره مي گيرند.
كاپيتولاسيون در واقع استعمار نوين كشورهايي بود كه يا به اشغال كشورهاي بزرگ در مي آمدند يا به گونه اي تحت نفوذ سياسي و اقتصادي اين كشورها قرار داشتند. كشورهايي نظير آمريكا و فرانسه و انگليس در تاريخ از اين قانون بهره گرفتند تا با عنواني جديد، استثمار كشورهاي تحت سلطه را براي خود آسانتر كنند. اين درحالي است كه رد پاي كاپيتولاسيون را امروز هم مي توان در بسياري از كشورها و به گونه هاي متفاوت مشاهده كرد. آمريكاييها، هنوز هم از اين قانون بهره مي گيرند.
واقعيت اين است كه امروزه افكار عمومي جهان درحالي واژه هاي «دموكراسي»، «حقوق بشر» و «آزادي» را از تريبونهاي غربي و آمريكايي مي شنود كه در عرصه واقعيت، خلاف اين مدعا را مي بيند. امروز دموكراسي و حقوق بشر، تنها به واژه هايي براي استعمار نوين ملتها تبديل شده و توانسته اند تيترهاي نخست روزنامه هاي آمريكايي را از آن خود سازند.
به اعتقاد بسياري از كارشناسان، كاپيتولاسيون اشغال دوم يك سرزمين و اشغال آرام يك كشور است. در كاپيتولاسيون و در تمامي گونه هاي مختلف آن، فرهنگ و شعور يك ملت به تاراج مي رود. آمريكايي ها با تمامي ادعاهاي خود در زمينه حقوق بشر، هنوز هم از اين واژه به ظاهر حقوقي براي نفوذ سياسي بر كشورها استفاده مي كنند. ادعاهاي بشر دوستانه آمريكا درحالي مطرح مي شود كه 25شهريور سال جاري، مأموران شركت امنيتي آمريكايي «بلك واتر» شهروندان عراقي را به گلوله بستند و حدود 17نفر از آنها را كشتند كه همگي غيرنظامي بودند.
بلك واتر يكي از مهمترين شركتهاي خصوصي آمريكا و مسؤول تأمين امنيت پيمانكاران و ديپلماتهاي آمريكايي در عراق است. كمپاني بلك واتر در سال 1998 توسط برخي از اعضاي سابق نيروي دريايي آمريكا تأسيس شد. اين شركت در تشريح خدمات خود متعهد مي شود كه توانايي دارد ده ها هزار نيروي نظامي و امنيتي ورزيده را در بحراني ترين و حساس ترين مناطق جنگي در سراسر جهان به كار گمارد.
اين درحالي است كه دولت عراق براساس مصونيتي كه به اعضاي اين شركت داده شده، از حق محاكمه آنان برخوردار نيست و با آنكه گفته مي شود اين افراد بايد در آمريكا محاكمه شوند، هنوز مشخص نيست آيا محاكمه اي در كار خواهد بود يا خير و در صورت محاكمه، آيا شيوه هاي آن عادلانه است؟
گفتني است، پليس فدرال آمريكا (اف بي آي) كه از اول اكتبر مكلف به بررسي پرونده 16سپتامبر عناصر بلك واتر در ميدان نسور بغداد شد، اعلام كرد نمي تواند به متن بازجويي هايي كه پيشتر دفتر امنيت ديپلماتيك وزارت خارجه از متهمان شركت بلك واتر گرفته، استناد كند؛ زيرا با وجود مصونيت فعلي اين متهمان، برخي از آنها به سؤالهاي «اف بي آي» پاسخ نمي دهند!
در اين زمينه، «نيويورك تايمز» نوشت، تداوم مصونيت عناصر بلك واتر نه تنها تحقيق از متهمان را با مشكل مواجه مي كند، بلكه به معناي تعدي وزارت خارجه از وظايف تعريف شده وزارتخانه است، زيرا مصونيت دادن به عناصر اين شركتها در محدوده وظايف وزارت خارجه نيست و وزارت دادگستري بايد دراين باره تصميم گيري كند.
قانون مصونيت شركتهاي امنيتي بيگانه براساس مصوبه سال 2004 حكومت موقت عراق به رياست پل برمر حاكم وقت آمريكايي تصويب شد و هنوز هم از سوي آمريكاييها اعمال مي شود. اين اقدام آمريكا به معناي نقض تماميت ارضي و استقلال عراق است و به يك نوع سرخوردگي براي مقامهاي عراقي تبديل خواهد شد. اين درحالي است كه مردم عراق نيز با وجود اين، ديگر احساس امنيت نخواهند كرد و شركتهاي آمريكايي نيز در سايه اين قانون، به هر اقدام وحشيانه اي دست خواهند زد.
با وجود اين درحالي كه آمريكا در افغانستان و بسياري از كشورهاي آفريقايي و آمريكاي لاتين اين قانون را اجرا مي كند، بيداري ملتها در بسياري از نقاط جهان مي رود تا اين قوانين ساختگي را لغو نمايد؛ چنانكه در آمريكاي لاتين اين امر درحال تحقق است و عراقي ها نيز براي شكستن آن تلاش مي كنند.