|
فقيه راحل ميرزا جواد تبريزي(ره) در سال1305 ش مطابق با 1345 ه . ق در شهر تبريز در محله منجم باشي، نزديك مسجد عربلر چشم به جهان گشود. وي زندگي خود را در يك خانواده متوسط و متدين شروع كرد.

از همان آغاز مرحوم ميرزا(ره) در تحصيلات مدارس جديد بسيار موفق بود. هميشه از نمرات بالايي برخوردار مي شد و مدير و معلمان به خاطر استعداد سرشار و فوق العاده ايشان، نويد آينده اي درخشان را مي دادند. پس از پايان دوره متوسطه، در سال دوم دبيرستان بود كه مرحوم ميرزا(ره) كم كم به خاطر جذابيت و معنويت حوزه علميه و آشنايي با گروهي از طلاب فاضل، تصميم به رها كردن تحصيلات كلاسيك نمود. با توجه به اينكه خانواده مرحوم ميرزا (ره) با ترك مدرسه موافق نبودند، ايشان با جلب رضايت آنان وارد حوزه علميه شد.
ايشان در مدرسه طالبيه تبريز سكونت گزيد و با مرحوم علامه شيخ محمد تقي جعفري(ره) هم حجره مي گردد و با جديت شروع به درس خواندن مي نمايد. تعهد به حضور در درس از آغاز مرحوم ميرزا(ره) را در طالبيه تبريز شاخص كرده بود، و كم كم استعداد علمي او ظاهر شد و توانست دروس سطح را در تبريز به پايان برساند.
طلاب از وجود ايشان در هر فرصتي استفاده مي كردند و مقام علمي اش از همان جواني كه در طالبيه قدم مي زدند، به وضوح مشخص بود و اوقات خود را صرف درس و بحث مي كرد وعاشق كسب علم بود و طلاب سعي مي كردند، هنگامي كه ميرزا(ره) در طالبيه در حال تردد بود، از هر فرصت ممكن از علم سرشار او بهره ببرند. طلاب در طالبيه تبريز روزها حلقه بحثي داشتند كه افراد فاضل و معروف مدرسه مي نشستند و طلاب گرد آنان حلقه زده و شروع به سؤال و جواب مي كردند.

مرحوم ميرزا(ره) هم حلقه بحثي داشت كه از ساير حلقه هاي بحث شلوغ تر بود و افراد پيرامون ايشان را گرفته و شروع به بحث مي كردند. تسلط و احاطه علمي مرحوم ميرزا (ره) به قدري بود كه طلاب به دور آن حلقه علمي با شوق و ذوق گرد مي آمدند. در سال 1364 ه.ق در حالي كه مرحوم ميرزا (ره) 19 سال بيشتر ندارند، به قم منتقل مي شوند و در درس آية ا... سيد محمد حجت كوه كمري(ره) چهار سال اصول و فقه حاضر مي شوند، در درس آية ا... رضي زنوزي تبريزي(ره) چهار سال اصول و فقه حاضر مي شوند و چهار سال، درس فقه را نزد مرحوم آية ا... خراساني(ره) تلمذ نموده و در طول سكونت در قم كه 9 سال طول كشيد، در دروس فقه استاد الفقهاء و المجتهدين آية ا... بروجردي(ره) اصول و فقه حاضر مي شوند كه عمده استفاده ايشان از سيد بروجردي(ره) بوده كه مورد توجه ايشان قرار مي گيرند، و به خاطر تسلط و استعداد علمي ايشان را جزء ممتحنين حوزه قرار مي دهد. كرسي درس مرحوم ميرزا (ره) در قم رونق خاصي داشت. مرحوم ميرزا (ره) خود درباره چگونگي هجرت به نجف وتحصيل در آنجا مي گويد: «اين تاجر به من قول داد كارهايم را انجام دهد، و در مدت سه روز ضمن تهيه گذرنامه، تمام مايحتاج راه را تهيه كرد. من به عنايت اهل بيت (عليهم السلام) به نجف اشرف سفر كردم. خداوند به واسطه اين تاجر، خيرانديش امور ما را تأمين نمود.»
پس از مهيا شدن امكانات، مرحوم ميرزا(ره) به طرف مرز خسروي حركت مي كند و در آن مناطق به دليل جاري شدن سيل، دو روز مكث مي نمايد و بعد از وارد شدن به عراق و زيارت عتبات عاليات در نجف اشرف، حجره اي در مدرسه قوام السلطنه شيرازي كه در پشت مسجد طوسي قرار داشت براي ايشان مهيا مي شود، و مشغول تدريس مكاسب و كفايه در مسجد خضراء و مسجد عمران شدند و روز به روز بر وسعت حوزه درسشان افزوده مي گردد. تاريخ دقيق هجرت مرحوم ميرزا (ره) به نجف اشرف، سال 1371 ه . ق است.
يكي از ويژگيهاي مرحوم ميرزا(ره) در نجف اشرف كه تمام فضلاي نجف آن را به كرات مشاهده كردند وبه آن شهادت مي دهند، توسل و ولاء مرحوم ميرزا(ره) بود، كه علاوه بر جديت در درس و استغراق در مسائل علمي، هيچ گاه توسل به درگاه اهل بيت(عليهم السلام) را از ياد نمي برد و در انجام اين كار زبانزد بود.
به اعتراف همگان، مرحوم ميرزا(ره) روحيات و ويژگيهاي خاصي داشت كه هر طالبي را به خود جلب مي كرد و محبتش را در دل او مي افكند. علاقه واشتياق به تحقيق وتدريس جديت و تلاش بي وقفه در راه تحصيل و آموختن، يكي از ويژگيها و امتيازهاي ايشان است كه همگان را به تعجب وا مي دارد. اين خصيصه از بدو تحصيل در ايشان مشهود بوده است. خانواده مرحوم ميرزا نقل مي كنند كه بارها در دوران تحصيل و تدريس ايشان، چه در نجف و چه هنگام مراجعت به قم، شبانگاه به مطالعه پرداخته و قبل از اذان صبح كتاب و قلم را كنار مي گذاشتند و به شب زنده داري مي پرداختند.
معاصران معظم له نيز مي گويند: همواره مرحوم ميرزا(ره) در حال مطالعه بودند و هيچ گاه در جلسات و مهماني ها شركت نمي كردند، بلكه وقتشان چه در دوره قم يا در نجف اشرف منحصراً صرف امور علمي مي گشت، خود ايشان گاهي مي فرمودند: من چهل سال است كه معناي تعطيلي را نفهميده ام.
اين مرجع عاليقدر با وجود كهولت سن نيز حاضرنبودند لحظه اي را هدر دهند و تمام ساعات عمرشان را وقف تلاش علمي مي كردند، همان گونه كه در نجف اشرف از رفتن به هر گونه مجلس و برنامه اي خودداري مي كردند و حتي پس از درس روز چهارشنبه، گاهي تا شنبه ازمنزل خارج نمي شوند و مشغول نوشتن و تحقيق بودند.
نظم، تواضع و فروتني شديد، بي توجهي به ظواهر دنيوي، خضوع و خشوع در عبادت از ديگر خصوصيات اخلاقي برجسته مرحوم ميرزا(ره) بود. مرحوم ميرزا(ره) هنگام ورود به نجف در درسهاي گوناگوني حضور يافت، ليكن در نهايت پايبند درس مرحوم آية ا... العظمي خوئي(ره) گرديد، و بتدريج از چهره هاي شاخص درس اين استاد بزرگوار و عظيم الشأن گرديده و مورد توجه ويژه ايشان قرار گرفت. معروف است كه در آغاز حاضر شدن مرحوم ميرزا(ره) در درس آية ا... خوئي(ره)، سيد(ره) از مرحوم آية ا... محمد علي توحيدي(ره) سؤال مي كند كه اين شخص كيست. شيخ توحيدي(ره) مي گويد: اين جواد است. اهل تبريز، سيد خوئي(ره) ميگويد: اين شخص آينده بسيار درخشاني دارد و كم كم موجب مي شود سيد خوئي(ره) ايشان را به شوراي استفتاي خود دعوت كند، و در آن زمان در شوراي استفتاي آية ا... خوئي(ره) آيات عظام، شيخ وحيد خراساني و سيد علي سيستاني و سيد محمد باقر صدر و شيخ مجتبي لنكراني و شيخ صدر بادكوبي و شيخ علي اصغر احمدي شاهرودي شركت مي كردند.مرحوم ميرزا(ره) 9 سال در درس آية ا... خوئي(ره) شركت كرده و بيش از بيست سال در شوراي استفتاي ايشان حاضر مي شدند. مرحوم ميرزا(ره) را مي توان يكي از شاگردان برجسته و مبرز مرحوم آية ا... خوئي(ره) دانست كه هميشه مورد عنايت و توجه خاص استاد بود، و دراغلب جلسات علمي خصوصي استادشان نيز شركت مي نمود، و در بحثها و درسها با طرح اشكالها و مطرح كردن بحثهاي علمي، بر هر چه پربار شدن محفل علمي مي افزودند.
استاد علاوه بر تدريس و تحقيق در حوزه علميه نجف، از امر تبليغ احكام و مسائل ديني مردم نيز غافل نبود، و در ايام تبليغي و فرصتهاي مناسب به نقاط نيازمند تبليغ مسافرت مي كرد و به تبليغ احكام الهي مي پرداخت. از آنجا كه گفتارشان با عمل آميخته بوده است، اين تلاشها اثر بسيار مطلوبي را به جاي مي گذاشت كه مي توان گفت ناشي از اخلاق و روش برخورد ايشان با مردم است.
تكميل پايه گذاري تشيع در منطقه كركوك عراق را مي توان از مهمترين موفقيتهاي تبليغي ايشان به شمار آورد، به طوري كه اكثر مردم آن مناطق به واسطه آشنايي با ايشان به مكتب غني اهل بيت (عليهم السلام) روي آوردند و تاكنون پيرمردان آن منطقه ايشان را به ياد دارند و بعضي از آنان با تحمل تمام مشقات سفر، براي ديدار ايشان(ره) از عراق به قم مي آمدند.
ساكنان مناطق «بشير»، «تسعين» و «طوز خرماتو» عراق همه علوي بودند و آية ا... سيد ابوالحسن اصفهاني(ره)، حجة الاسلام والمسلمين شيخ عبدالحسين بشيري(ره) (پدر همسر مرحوم ميرزا(ره)) را به آن مناطق ارسال مي كند و عمده تردد او در منطقه بشير بوده، شيخ عبدالحسين(ره) موفق ميشود تحولي در منطقه ايجاد كند ومردم را به تشيع بكشاندكه مرحوم ميرزا(ره) در ادامه تلاش شيخ بشيري (ره) تحولي عظيم در منطقه ايجاد ميكند و تمام آن منطقه شيعه مي گردند. تشيع در آن مناطق مرهون تلاشهاي حجة الاسلام و المسلمين شيخ عبد الحسين بشيري (ره) و فقيه راحل مرحوم ميرزا (ره) است.
پس از گذشت مدتي، بعضي از شاگردان مرحوم ميرزا (ره) كه خود به درس خارج رسيده بودند، از ايشان مي خواهند به تدريس خارج بپردازد تا طلاب از وجود ايشان استفاده كامل نمايند. ايشان درس خارج را در مسجد عمران شروع مي نمايد؛ تدريسي كه سالها ادامه يافت تا آنكه مأموران رژيم بعث عراق درشب جمعه سال 1354ش با يورش به حوزه نجف اشرف، فضلا و طلاب را دستگير كرده و از جمله مرحوم ميرزا (ره) را در راه بازگشت از كربلا به نجف دستگير و در زندان (خان النصف) كه در ميان راه كربلا و نجف قرار داشت، زنداني مي كنند.
ميرزا(ره) در فاصله كوتاهي زندگي خود را جمع نموده و به سمت ايران حركت كردند. هنگامي كه به مرز عراق رسيدند، خبر لغو حكم تبعيد ايشان رسيد، ليكن ميرزا (ره) قبول نكردند و به سمت خاك ايران حركت كردند.
مرحوم ميرزا(ره) در قم مستقر مي شوند و كم كم خبر حضور وي در قم منتشر مي شود. طلاب كم كم در اطرافش جمع شدند، حتي بعضي از شاگردان مرحوم ميرزا (ره) از نجف به قم آمدند. مرحوم ميرزا (ره) در آغاز درس خارج خود را در مسجد كوچكي كه روبه روي مسجد فاطميه (گذرخان) بود شروع مي كنند، لكن بعداز يك هفته به خاطر استقبال طلاب به مسجد عشقعلي منتقل مي شود، و پس از مدتي جاي آن مسجد هم كفاف نمي كند، به حسينيه ارك منتقل مي شود و پس از مدتي حسينيه ارك هم پاسخگوي فضلايي كه در درس فقه شركت مي كردند، نيست؛ لذا درس فقه به مسجد اعظم منتقل مي شود، تدريس ايشان از هنگام ورود به قم درسال 1355ش تا شوال سال 1427ق مطابق با آذر 1385ش ادامه يافت. مرحوم ميرزا (ره) در سالهاي حضور در قم، مقيد به درس بودند و كمتر درس خود را تعطيل مي كردند و حتي وقتي روزها از درس فقه فارغ مي شدند، يك درس فقه ديگر در بيت داشتند كه بعدها به خاطر كثرت استفتائات، به جلسه استفتا تبديل شد.
مرحوم ميرزا (ره) در طرح مسائل در درس شيوه خاصي داشت، كه بر اساس آن بين عمق و اختصار جمع بندي مي شد. به كارگيري اين شيوه در مقام تدريس و نيز داشتن روحيه تواضع و ميدان دادن به شاگرد جهت طرح اشكال و رفع ابهام، برخورد پدرانه و با محبت در تفهيم مطالب به شاگردان، اهتمام به مورد سؤال و جواب، از امتيازهاي مرحوم ميرزا(ره) بود. شيوه مرحوم ميرزا(ره) خصوصيت ممتازي داشت كه درس ايشان را جولانگاه تحقيق و تعميق و پرورش محقق و مجتهد قرار داده بود. در اين بستر مناسب، فضلا و محققان بسياري پرورش يافته اند كه با استفاده از اين اندوخته ارزشمند و ميراث گرانقدر، به تدريس علوم آل محمد(ص) اشتغال دارند، طلاب بسياري را از سرمايه علمي خود بهره مند مي كنند و بدين سان چراغ پر فروغي كه استاد(ره) برافروخت همچنان در حوزه هاي علميه شيعه در سراسر كشور بخصوص در حوزه علميه قم، درخشش و نور افشاني دارد.ميرزا(ره) غير از چهار سال آخر عمرشان كه در بستر بيماري به سر مي بردند، به تدريس منظم دروس اصول و فقه اشتغال داشتند، و در طول حضور مرحوم ميرزا(ره) در قم حتي در ايام جنگ و بمباران، مشاهده نشد كه درس ايشان تعطيل شود. |