|
بيماري «سلياك»، نوعي بيماري گوارشي است كه به پرزهاي روده كوچك آسيب مي رساند و سبب اختلال در جذب مواد مغذي مي شود. افرادي كه به بيماري «سلياك» مبتلا هستند، پروتئيني به نام گلوتن را كه در گندم، جو، چاودار و احتمالاً جو دو سر وجود دارد، نمي توانند تحمل كنند. زماني كه بيماران مبتلا به سلياك، غذاهاي حاوي گلوتن مصرف مي كنند، سيستم ايمني بدنشان پاسخي را به صورت تخريب روده كوچك صادر مي كند. اين تخريب به خصوص در پرزهاي انگشتانه اي روده كه مواد مغذي داخل آنها جذب مي شوند، ايجاد مي گردد. به دنبال آسيب پرزهاي روده اي فرد بدون توجه به مقدار غذايي كه مي خورد، مبتلا به سوء تغذيه مي شود. به دليل اينكه سيستم ايمني خود فرد سبب تخريب و آسيب پرزهاي روده كوچك مي شود، اين بيماري، به عنوان يك بيماري خود ايمني ناميده مي شود و از سوي ديگر به علت اينكه مواد مغذي جذب نمي شوند، مي تواند به عنوان يك بيماري سوء جذبي مورد نظر قرار گيرد.
بيماري «سلياك» همچنين به نامهاي «اسپروي سلياك»، «اسپروي غير حاره اي» و «آنتروپاتي حساس به گلوتن» هم ناميده مي شود.
سلياك، بيماري وراثتي است و در خانواده انتقال مي يابد.گاهي اوقات اين بيماري براي اولين بار به دنبال رژيم غذايي بعد از عمل جراحي، بارداري، تولد نوزاد، عفونتهاي ويروسي و يا استرسهاي روحي فعال مي شود. بيماري سلياك، افراد را به گونه اي متفاوت، تحت تاثير قرار مي دهد. در گروهي از بيماران، علايم از دوران كودكي، و در تعداد ديگر در بزرگسالي بروز مي كند.
يكي از عوامل مهمي كه در زمان و نحوه شروع بيماري مؤثر مي باشد، مدت زماني است كه يك فرد از شير مادر تغذيه كرده است. هر اندازه اين دوران طولاني تر باشد، علايم، ديرتر بروز مي كنند و علائمي نيز كه بروز مي كنند، بيشتر شامل نشانه هاي معمول بيماري هستند.
از عوامل مهم ديگر، سن شروع به مصرف غذاهاي حاوي گلوتن و مقدار مصرف اين مواد است.
علايم ممكن است خود را به صورت گوارشي يا غير گوارشي نشان دهند.براي مثال فردي ممكن است اسهال و دردهاي شكمي داشته، در حالي كه فرد ديگر تحريك پذير و افسرده باشد. در حقيقت تحريك پذيري از عمومي ترين علايم بيماري سلياك در كودكان است.
به طور كلي علايم بيماري سلياك ممكن است يك يا چند مورد از موارد زير باشد:
دردهاي تكرار شونده شكمي، اسهال خوني، كاهش وزن، اسهال چرب، كم خوني غير قابل توضيح، نفخ، دردهاي استخواني، انقباضات عضلاني، خستگي، تأخير رشد، درد مفاصل، تشنج، سوزن سوزن شدن پاها، آفتهاي دردناك دهاني، آسيبهاي پوستي دردناك به نام «Herpetiforms»، تأخير در قاعدگي يا نامنظم شدن دوران عادت ماهانه، تأخير در رشد دندانها، كم خوني و تأخير در رشد و كاهش وزن از علائم سوء تغذيه - يعني دريافت ناكافي مواد مغذي كه اين موارد به عنوان يك مشكل جدي براي تمامي افراد به خصوص كودكان، ممكن است پيش آيد.
بعضي از افراد مبتلا به سلياك هيچ علامتي ندارند، زيرا قسمت سالم روده قادر به جذب مواد مغذي كافي براي پيشگيري از بروز علائم است. با وجود اين مسأله، اين افراد همچنان در معرض خطر ابتلا به بيماريهاي همراه سلياك خواهند بود.
به طور معمول تشخيص سلياك سخت است؛ زيرا تعدادي از علايم آن شبيه به علايم بيماريهاي ديگر مانند نشانگان روده تحريك پذير، بيماري كرون، كوليت زخمي، ديورتيكولوزيس، عفونتهاي روده كوچك، نشانگان خستگي مزمن و افسردگي است.
تحقيقات اخير نشان مي دهند كه سطح آنتي باديهاي خاص در خون افراد مبتلا به سلياك بالاتر از حد طبيعي است.اين آنتي باديها توسط سيستم ايمني خود فرد در پاسخ به تركيباتي كه به بدن آسيب مي رساند، ايجاد مي شوند. بنابراين براي تشخيص بيماري سلياك، پزشكان، سطح آنتي باديهايي از خون را كه به گلوتن حساسند مي سنجند. اين آنتي بادي ها «آنتي گليادين»، «آنتي اندوميزيوم» و «آنتي رتيكولين» هستند.
به دنبال تأييد بيماري سلياك توسط نتايج آزمايشگاهي و علائم موجود، پزشك ممكن است بخش كوچكي از روده كوچك را براي تعيين ميزان آسيب به پرزهاي روده كوچك از طريق نمونه برداري، مورد بررسي قرار دهد، زيرا نمونه برداري از روده كوچك بهترين روش براي تشخيص سلياك است.
غربالگري براي بيمارن سلياك روشي است كه مي توان به وسيله آن افراد بدون علامت را مشخص كرد. در اين افراد نيز آزمون آنتي باديهاي بيماري سلياك در آنها تشخيص داده شده است كه بايد تحت آزمايش و بررسي قرار گيرند. آمار نشان مي دهد كه در حدود 10 درصد از اقوام درجه يك بيماران، مانند پدر و مادر و فرزندان آنها مبتلا به سلياك هستند. بايد خاطر نشان كرد هر چقدر طول مدت تشخيص بيماري، طولاني تر و زمان عدم درمان، مدت دارتر باشد، شانس پيشرفت بيماري، سوءتغذيه و ايجاد بيماريهاي همراه، افزايش خواهد داشت.
علايم سلياك
علايم بيماري سلياك مي تواند به شكل مشكلات روده اي و يا بر اثر سوء تغذيه تظاهر يابند.
50 درصد افراد مبتلا به سلياك بدون هرگونه علايم روده اي مي باشند.
1- علايم كلاسيك: اسهال حجيم، بدبو و رنگ پريده، كاهش وزن، كندي رشد، كوتاهي قامت، خستگي مزمن، سوء جذب چربي (مدفوع حجيم و روغني مي گردد)، كم خوني فقر آهن، درد شكم، ورم شكم، نفخ، يبوست، زخمهاي دهاني، افسردگي، گرفتگي عضلاني، درد استخوان.
2- به علت آسيب به روده درجاتي از عدم تحمل لاكتوز بروز مي كند.
3- تغيير در ساختار روده باريك جذب ريز مغذيها، مواد معدني و ويتامينهاي محلول در چربي را مختل مي كنند.
4- ناتواني در جذب كربوهيدراتها و چربيها مي تواند به كاهش وزن،كندي رشد در نوجوانان و يا خستگي منجر گردد.
5- كم خوني (آنمي): به علت سوء جذب آهن، فوليك اسيد و ويتامين B12 مي تواند به كم خوني فقر آهن و كم خوني مگالوبلاستيك منجر گردد. همچنين التهاب روده باريك ممكن است به از دست رفتن ميكروسكوپي خون از روده كوچك بينجامد.
6- پوكي استخوان: سوء جذب ويتامين Dو كلسيم مي تواند باعث پوكي استخوان، نرمي استخوان، كاهش تراكم استخوانها و انقباضات عضلاني (تتاني) شود.
7- كاهش جذب ويتامين K مي تواند مكانيسم انعقاد خون را مختل كرده و به خونريزي منجر گردد.
8- بيماري سلياك باعث افزايش تكثير باكتريهاي روده كوچك گرديده كه سوء جذب ريز مغذيها را تشديد مي كند.
9- كمبود ويتامينهاي D ,E و .A
10- نقص پادتن ايمونوگلوبين: در دو درصد بيماران مبتلا به سلياك مشاهده مي شود. همچنين اين عارضه ريسك ابتلا به سلياك را 10 برابر مي كند. اين پادتن غشاي مخاطي دهان، مجاري هوايي و مجاري گوارش را در برابر عفونتها محافظت مي كند.
11- درماتيت هرپتي فرم (HERPETIFORMIS DERMATITIS): يك اختلال پوستي مزمن است كه با بثورات جلدي خارش دار (در نواحي باسن، آرنج ها، زانوها) بروز مي نمايد. عامل آن آنزيم «ترانس گلوتاميناز» پوست مي باشد. اين علامت در دو درصد بيماران سلياك مشاهده مي گردد.
12- كندي و يا توقف رشد، و تاخير در بلوغ ممكن است بدون علايم بارز روده اي و يا سوء تغذيه شديد در نوجوانان تظاهر يابد.
13- سقط جنين و ناباروري در زنان.
14- صرع، آتاكسي (عدم هماهنگي حركتي-فرد در راه رفتن مشكل دارد) و نوروپاتي محيطي (سوزن سوزن شدن دستها و پاها)، مشكلات روماتيسمي، ضعف و سردردهاي ميگرني.
15- عدم درمان نكردن به موقع مي تواند به سرطانهاي روده كوچك منجر گردد. 20 درصد بيماران مبتلا به سلياك در صورت درمان نكردن به سرطان روده كوچك دچار خواهند شد.
علايم در كودكان
1- مشكلات يادگيري، رفتاري و تمركز.
2- تحريك پذيري، اسهال، استفراغ، نفخ شكم، كوتاهي قد و رشد ناكافي، نقص در ميناي دندان.
چگونگي تشخيص
غربالگري سلياك در كودكي و نوجواني.
1- آزمايش خون براي شناسايي پادتن هاي «ENDOMYSIUM»، سطح آنتي بادي ضد گليادين و سطح آنتي بادي ضد بافتي ترانس گلوتاميناز.
2- بيوپسي (نمونه برداري از بافت) از روده كوچك براي شناسايي آسيب به پرزهاي روده اي.
3- آزمايش خون براي تشخيص كم خوني،سطوح كلسيم،آهن و فوليك اسيد.
درمان بيماري سلياك
اساس درمان بيماري سلياك، رژيم غذايي بدون گلوتن است كه در آن تمامي مواد غذايي حاوي گلوتن حذف مي شوند. در بيشتر افراد، رعايت رژيم ذكر شده سبب توقف علائم مي شود، به دنبال رعايت رژيم بدون گلوتن، آسيب هاي ايجاد شده در روده كوچك ترميم و از ايجاد آسيبهاي بيشتر پيشگيري مي شود. ترميم پرزهاي روده كوچك از زمان آغاز رعايت رژيم بدون گلوتن شروع مي شود و زمان دوره بهبود به طور معمول 3 تا 6 ماه خواهد بود كه البته اين دوره در بزرگسالان به دو سال هم مي رسد.
رژيم بدون گلوتن، نياز هميشگي فرد مبتلا به سلياك است. خوردن هر نوع ماده حاوي گلوتن به هر اندازه و هر مقدار، مي تواند به روده كوچك آسيب برساند. در رژيم بدون گلوتن، مصرف تمامي مواد غذايي حاوي گندم، جو، چاودار و احتمالاً جو دوسر ممنوع است. بيشتر حبوبات، ماكاروني، غلات و بيشتر غذاهاي فراوري شده، داراي گلوتن هستند. با وجود محدوديتهايي كه وجود دارد، بيماران مبتلا به سلياك مي توانند رژيمي متعادل با انواع غذاها، شامل نان و ماكاروني داشته باشند. براي مثال به جاي آرد گندم از آرد سيب زميني، برنج، سويا و آرد لوبيا استفاده كنند. براي مصرف جو دوسر نظريات متفاوتي وجود دارد، زيرا بعضي از افراد قادر به تحمل آنها هستند و بعضي ديگر نمي توانند آن را تحمل كنند. تحقيقات بيشتري براي تأييد مصرف يا عدم مصرف جو دوسر توسط بيماران سلياك ادامه دارد و تا تأييد كامل اين مطلب، بيماران مي توانند طبق نظر پزشك يا مشاور تغذيه اي خود عمل كنند.
گوشت، ماهي، برنج، انواع ميوه و سبزي، بدون گلوتن هستند. بنابراين، اين گروه از بيماران مي توانند براحتي از اين گروههاي غذايي در برنامه غذايي روزانه خود استفاده كنند.
پيروي از رژيم بدون گلوتن نياز به دقت ويژه اي دارد. زماني كه در رستوران يا مدرسه و... غذا مي خوريد، بايد مراقب منابع پنهاني گلوتن باشيد. منابع پنهاني گلوتن شامل نگه دارنده ها و تثبيت كننده هاي استفاده شده در مواد غذايي مختلف هستند كه در محصولات غذاهاي توليد شده در داروها و دهان شويه ها وجود دارند. در صورتي كه تركيبات موجود در محصولات، بر روي آن درج نشده باشد، شما مي توانيد با كارخانه توليد كننده تماس بگيريد و از وجود يا نبود اين مواد مطلع شويد.
برنج، ذرت (بلال)، برنج وحشي، لوبياي سويا، ارزن و دانه آفتابگردان بدون گلوتن مي باشند.
نكته:جو دوسر(OATS): فاقد گلوتن است، اما گاهي اوقات در كنار ساير غلات حاوي گلوتن روييده و يا همراه با آنها آسياب ميگردد. از اينرو معمولاً آلوده به گلوتن مي باشند. همچنين جو دوسر حاوي اونين(AVENIN) است كه براي مخاط روده سمي بوده و ميتواند آغازگر واكنش آلرژيك در بيماران مبتلا به سلياك باشد.
براي درمان، نكات زير را فراموش نكنيد
تنها راه درمان اين بيماري پيروي از رژيم غذايي بدون گلوتن تا پايان عمر مي باشد.
پس از حذف گلوتن از رژيم غذايي، روده باريك بسرعت شروع به بازسازي خود ميكند. اما در مواردي نيز اين بازسازي انجام نگرفته و بايد از داروهاي سركوبگر سيستم ايمني (استروئيدها) براي بيمار تجويز گردد.
1- حذف گندم، جو، جو دوسر، جوي سياه و يا چاو دار و همچنين تمام فراورده هايي كه حاوي اين غلات مي باشد. نظير: نانها، بيسكويتها، كيكها، كلوچه ها، شيرينيها، پاستا (ماكاروني)، سوپها، سسها و پيتزا.
2- مصرف مكملهاي غذايي (ويتامينها و مواد معدني) براي برطرف شدن آثار سوء تغذيه.
شيوع بيماري سلياك
شيوع آن در يك درصد جمعيت است. به عبارتي از هر 100 تا 300 نفر يكي مبتلا به سلياك است.
اين بيماري ارثي است و چنانچه يكي از بستگان نزديك شما مبتلا به سلياك باشد، احتمال مبتلا شدن شما به اين بيماري 10 تا 20 درصد است.
بسياري از موارد اين بيماري معمولاً تشخيص داده نشده و يا به اشتباه نشانگان روده تحريك پذير و يا بيماري كرون تشخيص داده مي شوند.
افرادي كه مبتلا به ديابت وابسته به انسولين، كوليت روده و مشكلات تيروئيد مي باشند، بيشتر مستعد ابتلا به سلياك مي باشند.
نكته: براي اينكه فردي به بيماري سلياك دچار گردد 3 چيز بايد روي دهد:
1- به ارث بردن ژن اين بيماري (داشتن زمينه ژنتيكي).
2- مصرف گلوتن.
3- عوامل آغازگر اين ژن (استرس، تراما (عمل جراحي و يا حاملگي) و عفونتهاي ويروسي)
بر اساس نتايج تحقيقات دانشمندان دانشگاه منچستر، خوردن شير مادر خطر بروز بيماري سلياك را كاهش مي دهد. به گزارش خبرنگار سايت پزشكان بدون مرز، اين دانشمندان با مطالعه رابطه شير مادر و بيماري سلياك دريافتند، كودكاني كه به مدت طولاني تري از شير مادر تغذيه مي كنند، در صورتي كه بعد از، شير گرفتن آنها در رژيم غذايي شان گلوتن وجود داشته باشد، 52 درصد كمتر به بيماري سلياك مبتلا مي شوند. در بيماري سلياك، بيمار نسبت به گندم و گلوتن حساسيت دارد.
در اين شرايط به پزشك خود مراجعه نماييد
اگر شما يا كودكتان علايم بيماري سلياك را داريد.
اگر علايم در مدت سه هفته پس از آغاز رژيم بدون گلوتن برطرف نشده باشند.
اگر كودك دوباره وزن از دست رفته را به دست نياورد يا رشد و نمو مناسبي مطابق انتظار نداشته باشد.
اگر تب به علايم اضافه شود.
نقش يك آنزيم در درمان مبتلايان به سلياك
با تشخيص بيماري سلياك در مورد هر فرد، او بايد تحت رژِيم غذايي قرار گيرد و براي هميشه از مصرف هر ماده حاوي گندم بپرهيزد، اما اين محدوديت به زودي به پايان مي رسد.
محققان هلندي مي گويند آنزيمي به نام «AN-PEP» كه ابتدا براي فرآيندسازي مواد غذايي ايجاد شد، قادر به شكستن گلوتن درمعده و قبل از رسيدن آن به روده كوچك است. اين يافته حائز اهميت است، زيرا روده كوچك محل آغاز سلياك است.
استفاده از اين آنزيم براي درمان سلياك شانس بزرگي است. به گفته سرپرست اين تحقيق، دكتر كونيگ از دانشگاه ليدن پيش بيني اينكه آيا درمان با اين آنزيم را مي توان جايگزين رژِيم غذايي بدون گلوتن نمود يا خير بسيار دشوار است، اما حداقل بيماران مي توانند گاهي به عنوان يك گزينه درماني همراه با غذاي داراي گلوتن آن را مصرف كنند.
البته اين آنزيمها فعلاً در آزمايشگاه و نه در انسان بررسي شده اند. هيچ مدل حيواني هم براي بيماري سلياك وجود ندارد، بنابراين در حيوانات قابل آزمايش نيستند.
دكتر كونيگ مي گويد: آنزيم «AN-PEP» بسيار مؤثر بوده و كاملاً پروتئينهاي گلوتن را به قطعاتي كه ديگر باعث التهاب روده نمي شوند، مي شكند.
«AN-PEP» از «آسپرژيلوس نايجر» يك قارچ شناخته شده، گرفته مي شود. به دليل آنكه قارچ آسپرژيلوس در فرآيندسازي مواد غذايي مورد استفاده قرار گرفته است، به نظر نمي رسد درمان با آنزيم گرفته شده از آن اثرات جانبي داشته باشد. به هر حال مرحله بعدي اين مطالعات بررسي اين آنزيم در شرايط بدن انسان است.
تأثير شير مادر در جلوگيري از بيماري سلياك در كودكان
تغذيه با شير مادر، از كودكان در برابر عدم تحمل گلوتن كه بيماي سلياك ناميده مي شود، محافظت مي كند.
نتايج يك تحقيق نشان مي دهد هرچه كودك از شير مادر بيشتر تغذيه كند، احتمال اين بيماري در او كمتر است.
اما كاملاً مشخص نيست كه آيا اين حفاظت آشكار دائمي است و يا اينكه شير مادر چنين تأثيري را اعمال مي كند.
افرادي كه مبتلا به بيماري سلياك هستند يك حساسيت دايمي يا عدم تحمل نسبت به گلوتن (پروتئين موجود در غلاتي همچون گندم و جو) دارند.
مطالعات متعددي نشان داده اند كه نحوه تغذيه نوزادان و عوامل ژنتيكي هر دو در بيماري سلياك حائز اهميت هستند.
در اين مطالعه مشخص، زماني كه براي اولين بار به نوزاداني كه به طور مرتب از شير مادر تغذيه كرده بودند، غذاهاي حاوي گلوتن دادند، ظهور بيماري سلياك 53 درصد كاهش داشت.
محققان معتقدند، براي اين يافته ها ممكن است توضيحات مختلفي وجود داشته باشد و به هر حال تحقيقات بيشتر در اين مورد را ضروري مي دانند. وضعيت شيوع سلياك در ايران درحالي كه يك درصد از جمعيت 70 ميليوني كشور به بيماري سلياك مبتلا هستند، اما فقط نيم درصد آنها شناسايي شده اند. اين بيماري عمدتاً ريشه ژنتيكي دارد و مبتلايان به آن نسبت به ماده گلوتن موجود در آرد گندم و جو حساسيت دارند و بايد از مواد غذايي جايگزين استفاده كنند.
براي شناسايي مبتلايان به اين بيماري در استان اصفهان آزمايش غربالگري از سه هزار فرد كه احتمال ابتلاي آنان به اين بيماري داده مي شد، به عمل آمد و 200 بيمار مشكوك به ابتلا در استان شناسايي شده اند كه پس از انجام آزمايشهاي تخصصي ابتلاي 120نفر تأييد شد.
دراستان تهران نيز150مبتلا به اين بيماري شناسايي شده اند و در برخي از استانهاي ديگر كشور نيز اقدامات محدودي براي شناسايي مبتلايان به اين بيماري انجام شده است.
هزينه آزمايشهاي تشخيصي اين بيماري بيش از يكصدهزار تومان است و امكان انجام غربالگري با توجه به هزينه بالاي آزمايشها در جامعه وجود ندارد و بيشتر مطالعات انجام شده بر روي افرادي كه احتمال ابتلاي آنان به اين بيماري وجود داشته، انجام شده است.
هزينه استفاده از مواد غذايي جايگزين گلوتن براي بيماران مبتلا به سلياك سنگين است.
اين بيماري بيشتر زمينه ژنتيكي دارد و ممكن است با عوارضي مانند ديابت تيپ يك، تيروئيد، بيماريهاي كبدي، ناباروري، صرع و حتي برخي سرطانهاي گوارشي همراه شود. عقب ماندگي، از عوارض ابتلا به اين بيماري در دوران كودكي است.
سلياك و زايمان
محققان سوئدي مي گويند خطر زايمان زودرس و تأخير رشد درون رحمي جنين در زناني كه تا زمان حاملگي از بيماري سلياك خود بي اطلاعند، زياد است.
تشخيص و درمان زودهنگام اين زنان پيش از حاملگي عوارض حاملگي را كمتر مي كند.
با تشخيص زود هنگام بيماري در اين زنان و شروع رژيم غذايي بدون گلوتن، التهاب روده كوچك كم مي شود. به اين ترتيب با درمان التهاب روده كوچك از سوء جذب مواد غذايي در اين زنان پيشگيري مي شود.
با درمان سوء جذب، عوارض حاملگي نيز در اين زنان كاهش مي يابد.
محققان بيمارستان دانشگاهي اوربو در سوئد اطلاعات حاصل از 2/8ميليون تولد در فاصله سالهاي 1973تا 2001 از مادران سالم را با 2078تولد از مادران مبتلا به سلياك كه بيماري فقط در 1149 تن از آنان پيش از زايمان تشخيص داده شده بود، با هم مقايسه كردند.
در نتايج اين مطالعه؛ تأخير رشد داخل رحمي، تولد نوزاد كم وزن، زايمان زودرس و كاهش وزن جفت تنها در زناني كه تا هنگام حاملگي بيماري سلياك در آنها تشخيص داده نمي شود، ديده شد.
در حالي كه تشخيص زود هنگام اين بيماري دست كم دو سال قبل از بارداري از بروز تمام اين عوارض ناخواسته پيشگيري مي كند.
اين مطالعه بر تشخيص زودرس اين بيماري در سالهاي اوليه عمر تأكيد مي كند. اين بيماري دست كم يك تا دو سال پيش از حاملگي بايد تشخيص داده شود. با شروع درمان و بهبود التهاب روده از سوء تغذيه مادر باردار پيشگيري مي شود.
در زناني كه سابقه تولد زايمان زودرس و يا تولد نوزاد كوچك دارند و دچار خستگي و ضعف و دردهاي شكمي هستند، بايد به بيماري سلياك مشكوك شد.
بيماري سلياك در كشورهاي در حال توسعه
در دهه 80 ميلادي با استفاده از آزمايشهاي ساده سرلوژيكي بتدريج مشخص شد كه شيوع بيماري سلياك در كشورهاي مختلف خاورميانه و شمال افريقا و هند ( كشورهاي در حال توسعه ) تقريباً به همان اندازه كشورهاي غربي است . شيوع سلياك در مناطقي كه در معرض خطر قرار دارند 3 تا 5 درصد است .
تظاهرات كلينيكي سلياك به طور مشخصي با سن و مدت گستردگي بيماري تغيير مي كند . مطالعات كلينيكي نشان داده است كه ظهور اين بيماري در اروپا و خاور ميانه با نشانه هاي غير اختصاصي يا حتي بدون نشانه هاي معمولي همراه است كه در بعضي اوقات نشانه اي هم ندارد .
با توجه به آنكه گندم يك غذاي عمده و همگاني در اغلب كشورها بوده، اين امكان وجود دارد در پي استفاده زياد نسبت به آن مقاومت و خود ايمني پيدا كنند و موجب پديد آمدن نشانه هايي خفيف تر مي گردد كه اين نشانه ها مي توانند با سندرم روده تحريك پذير(Ibs) يا اختلالات معدي روده اي شناخته نشده، اشتباه شود. يك شاخص عمده سلياك (CD) در كشورهاي جهان سوم توأم بودن آن با اسهال مزمن يا كم خوني فقر آهن است .
بهترين روش براي تشخيص سلياك در بيماراني كه اسهال دارند آزمايش سريولوژيكي (واكنش آنتي ژن- آنتي بادي ) و بيوبسي روده كوچك مي باشد . با توجه به كمبود امكانات لازم براي تامين رژيم بدون گندم در كشورهاي خاورميانه ارائه يك رژيم مداوم و مفيد هم براي بيماران و هم پزشكان كار سخت است.
ارتباط ميان ابتلا به سلياك و فصل تولد نوزاد
احتمال ابتلا به نوعي بيماري گوارشي به نام سلياك در كودكاني كه در فصل تابستان متولد شده اند بيش از ديگران است. سلياك نوعي اختلال گوارشي نسبتاً شايع است كه در نتيجه حساسيت به پروتئيني به نام گلوتن كه در گندم و برخي مواد غذايي ديگر مانند برنج و جو وجود دارد، پديد مي آيد و باعث پيدايش علايمي مانند دل درد، اسهال، سوءجذب و برخي عوارض ديررس در فرد مبتلا مي گردد. نتايج مطالعات 24 ساله پژوهشگران سوئدي روي 2151 كودك مبتلا به بيماري سلياك نشان مي دهد شيوع اين بيماري در كودكاني كه در فصل تابستان به دنيا آمده اند تا پيش از سن دو سالگي به مراتب بيش از ساير همسالان آنهاست.
اين محققان با توجه به نتايج اين پژوهش تماس با برخي عوامل محيطي را كه ميزان آنها در طول مدت سال تغيير مي كند، در بروز اين بيماري دخيل مي دانند.
غذاهايي كه حاوي گلوتن مي باشد:
- تمام غذاهايي كه معمولاً حاوي گندم و جو، جو دوسر و گندم سياه يا جاودار و آرد آنها.
- انواع نانهاي معمولي، نان خشك، بيسكويت، باگت، نان سفيد و سياه.
- تمامي گوشتهاي كنسرو شده، سوسيس، كالباس، كتلت، كباب كوبيده رستورانها، شينسل گوشت و مرغ، ماكاروني، رشته فرنگي، غذاهاي حاوي جو، شوربا، فرني و يا آردهاي آنها.
- سس سفيد و سس گوجه فرنگي و نشاسته گندم.
- قهوه فوري، نسكافه، شير شكلات و نشاسته گندم.
- تمامي شيرينيهاي تهيه شده با آرد گندم، گز، سوهان، حلوا، ترحلوا، شكلات و بعضي از انواع آب نبات، كمپوت و انواع مواد غذايي كنسرو شده و تمامي غذاهايي كه با آرد غيرمجاز تهيه شود.
- چيپس سيب زميني، كشك، مارگارين، سركه سفيد و سسهاي آماده.
- شكر قهوه اي، آجيل بو داده و دارچين.
- ويفرها و انواع بيسكويت. |
