|

اشاره:بيماري سل يكي از بيماريهاي واگيرداري است كه با سابقه اي كهن طي ساليان دراز همواره جان انسانها را تهديد كرده و به عنوان يكي از عوامل مرگ و مير و ناتواني انسانها مطرح بوده است.
متأسفانه با تمام پيشرفتهاي چشمگيري كه در علم پزشكي رخ داده و باعث ارتقاي سطح بهداشت و سلامت جوامع شده، باز هم امروز بيماري سل افراد زيادي را گرفتار مي كند و هر سال چند ميليون نفر را به كام مرگ مي كشاند.
اخيراً سازمان جهاني بهداشت (WHO) هشدار داده و بيماري سل را يك فوريت جهاني اعلام كرده است.
نظر به اهميت موضوع و بازپديدي اين بيماري در يك گفتگوي اختصاصي با دكتر محمدمهدي گويا، رئيس مركز مديريت بيماريهاي وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشكي، پرسش هاي مرتبط را مطرح كرديم كه شما را به مطالعه آن دعوت مي كنيم:
* جناب آقاي دكتر گويا هشدار WHO در مورد امكان بازگشت همه گيري سل جدي است؟
** اين موضوع مورد تأييد است، زيرا امروز نه تنها بيماري سل به عنوان يك بيماري «بازپديد» خيلي جدي سلامت جوامع را تهديد مي كند، بلكه همراهي اين بيماري با HIV به عنوان يك بيماري «نوپديد» اين تهديد را مضاعف و خيلي جدي تر كرده است.
* در حال حاضر وضعيت همه گيري بيماري سل در جهان و در كشورمان چگونه است؟
** از اينكه به اين موضوع پرداختيد، سپاسگزارم زيرا هر چه تلاش مطبوعات و ساير رسانه هاي عمومي در زمينه آموزش و ارتقاي آگاهيهاي بهداشتي بيشتر باشد، بهتر مي توانيم بيماريها را كنترل كنيم. در حال حاضر يك سوم جمعيت جهان (حدود 2 ميليارد نفر) و نيمي از مهاجران آلوده به «مايكوباكتريوم توبر كلوزيس» مي باشند. هر سال 8 ميليون نفر جديد در جهان به سل مبتلا مي شوند.
بالغ بر سه ميليون نفر آنها از بيماري سل فوت مي كنند و از سه ميليون نفر فوتي حدود 300 هزار نفر اطفال هستند و اين در حالي است كه تقريباً تمام مرگهاي ناشي از سل قابل پيشگيري مي باشند. ميزان مورد انتظار سل ريوي اسمير خلط مثبت در سال 85 براي كل كشور 13 در صد هزار است و در حال حاضر حدود 9 تا 10 هزار بيمار مبتلا به سل در كشور وجود دارند. به ترتيب اولويت از نظر ميزان بروز بيماري در صد هزار نفر جمعيت: زابل، سيستان و بلوچستان، گلستان و خراسان رضوي مقامهاي اول تا چهارم را كسب كرده اند.
از تعداد 10 هزار نفر بيمار مبتلا به سل 4800 نفر اسمير خلط مثبت هستند كه باعث انتقال بيماري و ميكروب سل مي شوند و حدود 2 هزار نفر نيز اسمير خلط منفي هستند.
حدود سه هزار نفر سل خارج ريوي مثل سل استخوان و... دارند و شيوع بيماري در آقايان 52 درصد و در خانمها 48 درصد است.
متأسفانه يك مشكل جهاني كه امروز وجود دارد و در كشور ما نيز مشاهده مي شود، پيدايش مقاومت در بيماران مبتلا به سل نسبت به دارو است كه مقاومت دارويي يك معضل جهاني است.
* براي مقابله با اين مشكل چه كرديد و چه اهدافي را دنبال مي كنيد؟
** چون تعداد موارد سل مقاوم به چند دارو در كشورمان كم است، اگر بتوانيم برنامه ريزي صحيح و درستي داشته باشيم، به اهداف خود خواهيم رسيد.
هدف كلي برنامه مراقبت و كنترل بيماري سل كاهش هر چه سريعتر شيوع سل در جامعه است. در حال حاضر 52 درصد بيمار مبتلا به سل ريوي با اسمير خلط مثبت داريم كه انتظار مي رود تا سال 2015 اين رقم به 70 درصد برسد. بر همين اساس 76 درصد از كل موارد سل به درمان جواب مي دهند و بهبود پيدا مي كنند كه ما انتظار داريم تا سال 2015 حداقل 85 درصد موارد جديد مبتلا به سل ريوي با اسمير خلط مثبت بهبود كامل پيدا كنند.
به علاوه دانشگاههاي ما در سراسر كشور براساس دستورالعمل كشوري مبارزه با سل، آموزش هاي لازم و اطلاعات جديد و موردنياز را در اختيار كارشناسان و پزشكان واحد بيماريها با برگزاري كارگاههاي آموزشي قرار مي دهند و نسبت به آموزش عموم جامعه نيز از طريق برنامه هاي متفاوت مراكز و رسانه ها اقدام مي نمايند.
اعتبارات لازم براي اجراي راهكار DOTS (درمان همراه با مراقبت) در اختيار دانشگاهها قرار مي گيرد و دانشگاهها نيز براساس دريافت اطلاعات و آمار شهرستانها هر سه ماه يك بار وضعيت موجود را به مركز مديريت بيماريها گزارش مي كنند.
برنامه DOTS نيز برجسب نياز براي بيماران همراه با مراقبت در تمام استانها انجام مي شود.
* مقاومت به دارو براي بيمار، جامعه و سيستم بهداشت و درمان چه پيامدهايي دارد؟
** معمولاً يك بيمار مبتلا به سل كه مقاوم به دارو نباشد، ظرف 6 ماه با هزينه اي معادل 250 هزار تومان بهبود مي يابد.
اما سل مقاوم به درمان در بهترين حالتش ماههاي طولاني يعني 5 تا 6 ماه بايد در بيمارستان بستري شود و اگر همين بيمار به عمل جراحي نياز پيدا نكند، حداقل 25 تا 26 ميليون تومان هزينه درمان دارد و در صورتي كه اين بيمار به عمل جراحي نياز پيدا كند و لازم باشد ريه هايش برداشته شود و ريه مصنوعي برايش بگذارند تا 250 ميليون تومان هزينه برمي دارد، به همين علت نگراني ما از پيدايش سل مقاوم به چند داروست كه بيمار مجبور است داروهاي بسيار گرانقيمت و پرعارضه مصرف كند.
* عامل اصلي و علت بروز سل مقاوم به دارو چيست؟
** در بروز سل مقاوم دو حالت وجود دارد، اول كساني كه درمانشان را جدي نمي گيرند و كساني كه داروي خود را مرتب مصرف نمي كنند و كساني كه توسط مراكز بهداشتي درماني، خوب مراقبت نمي شوند و در واقع مراكز بهداشتي از رسيدگي به آنها غفلت مي كنند (درمان DOTS كه بيمار تحت نظارت مستقيم است) در اين صورت اگر بيمار رها شود، ممكن است درمان نكند و به «سل مقاوم» تبديل شود.
دوم افرادي كه به عفونت HIV مبتلا هستند و اين افراد بيشتر در معرض خطر پيدايش سل مقاوم به درمان مي باشند و بايد براي اين مشكل برنامه ريزي جدي تري صورت گيرد، زيرا احتمال بروز سل فعال در افراد آلوده به HIV صد برابر بيشتر از افراد عادي است و موارد سل آلوده به HIV 12 بار بيشتر در خطر MDR (مقاومت به سل) هستند.
يك سوم موارد افزايش يافته سل در پنج سال اخير به علت همه گيري HIV نسبت داده مي شود. 90 درصد موارد آلودگي همزمان سل و HIV و 98 درصد مرگ در اثر اين دو آلودگي در كشورهاي در حال توسعه اتفاق مي افتد.
68 درصد موارد آلودگي همزمان در آفريقاي جنوب صحرا و 22 درصد در آسياي جنوب شرقي ساكنند.
از سال 1980 در بسياري از كشورهاي آفريقايي ميزان موارد كشف شده سل در هر سال چهار برابر شده و به حد 400 مورد در صد هزار نفر جمعيت رسيده است و در برخي كشورهاي جنوب آفريقا 70 درصد موارد سل اسمير مثبت آلوده به HIV هستند.
افزايش عفونت همزمان سل با HIV از 2/4 درصد در سال 1990 به 8/13 درصد در سال 2000 رسيده است.
در اين زمينه يعني همراهي TB-HIV استان خراسان در معرض خطر بيشتري قرار دارد، چون هم ميزان عفونت HIV بيشتر است، هم بروز سل در اين استان بالاست. ورودي سل نيز در خراسان به دليل موقعيت جغرافيايي زياد است، بنابراين هم مردم و هم همكاران ما بايد خيلي مراقب باشند.
* چه راهكارهايي براي كاهش، پيشگيري و مقابله با «سل مقاوم» توصيه مي كنيد؟
- آموزشهاي سل بايد بيشتر شود.
- مراكز بهداشتي درماني مسأله درمان تحت نظارت مستقيم DOTS را جدي بگيرند.
- بيماران HIV از نظر سل كنترل شوند و تحت درمان قرار گيرند.
- افرادي كه رفتار پر خطر دارند و مبتلا به سل هستند از نظر HIV آزمايش و تحت نظارت باشند.
- حمايت دولت و تقويت نظام مراقبت و برنامه هاي كنترل بيماري سل و هماهنگي با بخش خصوصي از اهميت زيادي برخوردار است.
-همچنين رسانه ها (مطبوعات و صدا و سيما) در زمينه آموزش عمومي فعاليت بيشتري داشته باشند.
* چه توصيه اي براي عموم مردم به منظور پيشگيري داريد؟
** رعايت بهداشت فردي، بهداشت محيط، پرهيز از رفتارهاي پر خطر، ورزش، تغذيه مناسب، درمان به موقع بيماريهاي تنفسي و عفونتها و... بهترين روش پيشگيري از ابتلاست به بيماران توصيه مي شود درمان خود را طبق تجويز پزشك به طور كامل انجام دهند و ناقص رها نكنند. چنانچه اين موارد رعايت شود، هيچ خطري سلامت مردم را تهديد نمي كند. |