|
هيچ وقت از ياد نمي برم كه در بحبوحه جنگ، برخي كارخانه هاي توليد موادغذايي كه هنوز نفس مي كشيدند و توليد مي كردند و تحريمهاي مختلف هم نتوانسته بود آنها را تعطيل كند. چه جنسهاي بي كيفيتي را عرضه مي كردند.
البته تازه كار بودن آنها و همزمان با جنگ تحميلي توجيهي بر توليد بي كيفيت محصولات و توليداتشان بود، اما سالهاي پس از جنگ به يك باره صنعت تكاني به خود داد و اول بازار داخل را فتح كرد و پس از آن نگاهي به صادرات داشت.
زمين خوردنها و بلند شدنها، باز پس فرستادن كالاهاي توليدي از كشورهاي مقصد و از دست دادن بازار به آنها ياد داد كه بايد كيفي توليد كنند تامشتري را حفظ كنند. از حق نمي توان گذشت كه چه در عرصه كارخانه هاي توليد موادغذايي و چه ديگر صنايع به حدي از پيشرفت رسيدند كه كالاي خود را اختصاصي براي صادرات توليد مي كنند.
آنچه عجيب است اينكه، توليد در عرصه محصولات كشاورزي در اين مدت هيچ گاه به اين اندازه توفيق نيافت. در دهه اخير محصولات كشاورزي همانطور كاشت و برداشت و عرضه مي شود كه دهه هاي گذشته و اين عدم توفيق باعث گرديده، ايران با وجود برخورداري از اقليم هاي متنوع و توليد محصولات كشاورزي مختلف كه در بسياري از آنان مزيت نسبي دارد. هنوز به فروش و صادرات فله اي اين محصولات بپردازد.
اين باعث شده است كه زحمت كشاورزان و آب و خاك تميز از ايران باشد و ارزش افزوده آن از كشورهاي ديگر.
تاكنون از صادرات فله اي زعفران چيزهاي زيادي شنيده ايم آنقدر كه گفتن از اينكه اين محصول گرانبها كه ايران مزيت غيرقابل انكاري در آن دارد، به نام اسپانيا در جهان معروف شده، ملال آور مي نمايد، با اين حال اين ضربه عمدتاً از نبود صنايع بسته بندي و توليد بهداشتي مطابق با استانداردهاي جهاني وارد شده است و البته گاهي تبليغات غير منصفانه و مغرضانه رقبا هم بي تأثير نبوده است.
اين مقدمه از آن جهت بود كه بگوييم متأسفانه تنها زعفران به اين بلا دچار نشده و بسياري از محصولات كشاورزي را كه خود نمي بينيم و به اميد كسب درآمد ارزي بيشتر آن را صادر مي كنيم به همان قيمتي صادر مي شود كه در بازار داخل به فروش مي رود.
چند سال است كه سيبهاي درجه يك عطري باغهاي سرسبز خراسان، مركزي و... را نخورده ايم؟
انار درجه يك، هلوي آبدار و تازه، گلابي شهسوار، و... باز هم نام ببرم؟
خالي شدن بازار داخل از ميوه هاي درجه يك، وقتي قابل هضم و تحمل است كه بدانيم به چند برابر قيمت داخلي فروش مي رود و پولش به جيب مردم همين كشور سرازير مي شود. اگر چه عضو هيأت رئيسه اتاق بازرگاني ايران چنين عقيده اي ندارد.
غلامحسين شافعي مي گويد: ما قدر محصولات كشاورزي خود را كه هم متنوع است و هم به روش ارگانيك توليد مي شود را نمي دانيم.
او معتقد است، ورود عده اي غير حرفه اي به اين بازار، باعث شده محصولات كشاورزي با قيمت غيرواقعي و به صورت فله اي صادر شود و ايران را از ارزش افزوده آن محروم كند.
او كه رئيس اتاق بازرگاني مشهد نيز هست، اضافه مي كند: تمام محصولات كشاورزي ما به دليل تنوع اقليمي و شرايط آب و هوايي مناسب داراي برتري نسبي خوبي نسبت به ساير محصولات كشاورزي از كشورهاي ديگر است، بخصوص كه رويكرد مصرف كنندگان خارجي بويژه در كشورهاي توسعه يافته به سمت محصولات ارگانيك در حال تغيير است.
او مي افزايد: ديگر ميوه هايي يك اندازه، زيبا و خوش ظاهري كه كاملاً طبيعي توليد نشده اند در سبد خريد مصرف كنندگان جايي ندارد و به دنبال محصولات ارگانيك و طبيعي مي روند.
او با اشاره به اينكه كشور ما يكي از مهمترين منابع توليد ارگانيك محصولات باغي و زراعي است، مي گويد: اين محصولات كه با تحريكهاي هورموني رشد نكرده اند و نسبتاً عاري از مواد شيميايي هستند، خواستاران زيادي دارند، زيرا طعم و كيفيت محصولات كشاورزي ايران بي نظير است.
او اضافه مي كند: تنها اشكالي كه دارد اين است كه اين محصولات به صورت بسته بندي شده صادر نمي شود، بلكه به صورت فله اي صادر و در كشورهاي ديگري بسته بندي و با نام آن كشور عرضه مي شوند.
شافعي با اظهار تأسف از ورود عده اي كه دچار روزمرگي هستند و به سود آني مي انديشند، مي گويد: اين افراد محصولات كشاورزي را خارج از استانداردهاي روز دنيا عرضه مي كنند، زيرا باوجود سختي كار صادرات، ورود به اين عرصه بسيار راحت است و از آنجا كه فرد صادركننده به حفظ بازار نمي انديشد، محصولات خود را به هر شكل و اندازه اي صادر مي كند و نگران از دست دادن بازارش نيست.
او مي افزايد: اين در حالي است كه كه يكي از مزيتهاي عمده ايران براي پيوستن به سازمان تجارت جهاني (O.T.W) همين محصولات ارگانيك كشاورزي است كه مزيت بسيار مهم و معتبري است كه متأسفانه قدر آن دانسته نمي شود.
و اگر قرار است براي پيوستن به سازمان تجارت جهاني امتيازي قائل شويم، نمي توانيم از كنار اين قضيه به راحتي عبور كنيم و چاره اي نداريم جز اينكه هر چه زودتر به ساماندهي صادرات محصولات كشاورزي بپردازيم. اگر چه كمي دير شده، ولي هر وقت ماهي را از آب بگيري تازه است.
عذرا اسدي، يك توليد كننده نمونه كشوري است كه باغ پسته دارد و عمده توليداتش را به واسطه يك شركت معتبر صادر مي كند.
او مي گويد: خودم كارت بازرگاني دارم، اما اطلاعات كافي در مورد صادرات ندارم، به همين دليل به واسطه يك شركت، محصولات خود را صادر مي كنم.
او اضافه مي كند: اين شركت نيز با توجه به بازار مصرف پسته را بسته بندي كرده و صادر مي كند و عمدتاً به كشورهاي بلوك شرق مي فرستد چون حساسيت كشورهاي اروپايي را ندارند و راحت تر هر پسته اي را كه صادر كنيم مي پذيرند، در حالي كه استانداردهاي كشورهاي اروپايي بسيار بالاست و هر شركتي نمي تواند با آنها كار كند.
او اظهار مي دارد: علاوه بر اينكه باغهاي ما تحت نظر بازرس شركت صادر كننده است، تا از سلامت و نحوه صحيح داشت و برداشت محصول مطمئن شوند يك اكيپ از طرف كشور مبدأ كه عمدتاً اروپايي اند نيز به ايران مي آيند و مستقيماً بر باغها نظارت دارند.
او مي گويد: آنها مشخص مي كنند كه پسته ها در چه بسته بندي و با چه وزني صادر شود.
يكي ديگر از صادركنندگان محصولات باغي بخصوص انار و سيب به كشورهاي خاوردور مثل ژاپن نيز مي گويد: از آنجا كه استاندارد اين كشورها درخصوص ميوه بسيار بالاست، لذا شركت ما اقدام به بسته بندي تك ميوه اي و صادرات آن به اين كشور كرده كه از اقبال خوبي برخوردار شده است.
او اضافه مي كند: به اين صورت هر كيلو انار به طور تقريبي 8/1 تا 2 دلار در اين كشور به فروش مي رسد، اين در حالي است كه كشورهاي خليج فارس اين ميوه را به صورت فله اي كيلويي يك دلار مي خرند و آن جا آن را بسته بندي كرده و به نام خود صادر مي كنند و ارزش افزوده آن را به جيب مي زنند.او مي افزايد: اين كشورها حتي سبزيجات، كاهو، كلم و صيفي جات ديگر را از ايران وارد و پس از بسته بندي با نام خود صادر مي كنند.
اتاق بر جلوگيري از صادرات فله اي تأكيد دارد
سؤال ما از عضوهيأت رئيسه اتاق بازرگاني ايران اين است: آيا اتاق ايران در اين خصوص طرح و برنامه اي ندارد و شافعي پاسخ مي دهد: جلوگيري از صادرات فله اي ميوه و صيفيجات كاملاً مد نظر اتاق ايران است و حتي در جلسه اخير كميسيون كشاورزي و صنايع تبديلي اتاق ايران يكي از موارد به بحث گذاشته شده بوده، به طوري كه كارشناسان اين كميسيون در حال بررسي مسأله و انتخاب راهكارهايي براي ارايه به اتاق ايران هستند تا در صورت تصويب به مسؤولان ذي ربط ارايه و پيشنهاد شود.
او مي افزايد: فعلاً كميسيون درخصوص اينكه چرا تاكنون نتوانستيم جايگاه خودمان را در بازار محصولات كشاورزي كه داراي مزيت بالايي نيز در آن هستيم حفظ كنيم. همچنين چگونگي كسب فرصتهاي به دست آمده از اين جايگاه و اينكه چه قوانيني براي صادرات محصولات كشاورزي بايد وضع شود نيز از موارد مورد بحث و بررسي كارشناسان است.
سياستهاي تشويقي كشاورزان براي ورود به بازار جهاني، و چگونگي شرايط براي حضور در اين بازار نيز از مواردي است كه مد نظر اتاق ايران است.
رئيس اتاق مشهد مي گويد: از آنجا كه تاكنون پيشنهادهاي اتاق ايران به مسؤولان حداقل مورد پذيرش قرار گرفته، اميدواريم پيشنهادهاي ما نيز مورد قبول مسؤولان قرار بگيرد.
بايد تشكلهاي رابط تأسيس شوند
او اظهار مي دارد: البته قبل از اين كار نيازمند تأسيس تشكلهايي هستيم كه حلقه رابط توليد و صادرات در عرصه محصولات كشاورزي باشند.
تا با مذاكراتي كه مي كنند بتوانند براي منافع مشترك توليد كننده و صادركننده مفيد واقع شوند.
او اضافه مي كند: بايد بين اين دو بخش يك رابطه ارگانيك برقرار شود، چنانكه در بخش كشاورزي تعدادي تشكل وجود دارد و تعدادي نيز در حال ايجاد هستند. در مورد صادرات نيز به همين شكل ولي بين توليد و صادرات هيچ ارتباطي وجود ندارد و همين امر باعث بروز مشكل شده است.
او مي افزايد: علاوه بر اين، وزارت جهادكشاورزي به عنوان متولي توليدات كشاورزي بايد بيش از پيش براي محصولات برنامه ريزيهاي كوتاه مدت و بلند مدت داشته باشد.
برنامه ريزي درخصوص مشكلاتي مثل آموزش كافي درخصوص برداشت و نگهداري محصولات و جلوگيري از بروز ضايعات كشاورزي و در كنار آن ايجاد سردخانه هايي كه مطابق با فناوري روز دنيا هستند، از جمله برنامه هايي است كه وزارت جهاد بايد به آن بپردازد.
* محبوبه ناطق |
