|
* منور ميرشجاعان
ميهن: زمستان گذشته وقتي برف باريد، همه خوشحال شدند و وقتي به دليل برودت هوا مدت زيادي برفها در كوي و برزن بر زمين

ماند، اين تصور را براي خيلي ها ايجاد كرد كه آب شدن اين برفها كمك زيادي به تأمين منابع آبي مي كند.
زمستان كه به پايان رسيد، برفها آب شدند و طبيعت به استقبال بهار رفت، اما از باران خبري نبود.
بهارآمد، طبيعت سرمازده در عطش قطره باراني حسرت به دل ماند، اما بندرت در گوشه و كنار كشور باران باريد و اين كاهش رحمت الهي خبر از سالي سخت و باز هم تكرار بحران چندين ساله گذشته «خشكسالي» را در بسياري از مناطق در پي داشت.
اين كاهش نزولات آسماني، زنگ خطر را بار ديگر به صدا درآورد. مديران باز به دنبال راه چاره دور ميزها جمع شدند و مردم باز دست به دعا برداشتند و نماز گزاردند به «استغاثه باران».
همه جا باران كم باريد
با نگاهي به آمار ايستگاه هاي سينوپتيك سازمان هواشناسي كشور از اول مهرماه 86 تا 18 فروردين ماه سال جاري و مقايسه با زمان مشابه سال قبل شاهد كاهش قابل توجه بارش در اقصي نقاط كشور هستيم.
براساس اين آمارها، در برخي از استانها مثل اصفهان، چهارمحال و بختياري، خراسان رضوي، خراسان جنوبي، سمنان، فارس، كرمان، كردستان، كرمانشاه و كهگيلويه و بويراحمد اين كاهش بارندگي حتي به يك سوم و كمتر نسبت به مدت مشابه سال قبل رسيده است.
در روزهاي پاياني سال گذشته «فتاح» وزير نيرو نيز كاهش بارندگي در كشور را در مقايسه با سال قبل از آن 29 درصد اعلام كرده بود.
مدير دفتر مطالعات پايه شركت مديريت منابع آب ايران با اشاره به اينكه ميزان بارش برف در دي ماه سال گذشته كم سابقه بوده است به خبرنگار ما مي گويد: البته آمارها نشان مي دهد در بسياري از سالهاي گذشته ميزان انباشت برف تا پايان دي ماه در نقاط مرتفع و كوهستاني كشور بيشتر از زمستان سال گذشته بوده است.
مهندس همتي مي افزايد: گذشته از اين از نظر منابع آبي ارتفاع كل ريزشهاي جوي كه مجموع ارتفاع باران و آب معادل برف مي باشد، از نوع ريزش اهميت بيشتري دارد. به عبارت ديگر آمارها نشان مي دهد ميزان مجموع ريزشهاي جوي از ابتداي سال آبي تا كنون در مقياس كل كشور هنوز كمتر از سال گذشته و يا ميانگين 40 ساله است، گرچه ممكن است نسبت بارش به صورت برف به كل ريزشها بخصوص در مناطق دشتي از بسياري سالها بزرگتر باشد.
اين مقام مسؤول اظهار مي دارد: آنچه باعث شد اين تصور ايجاد شود كه بارش در زمستان گذشته بي سابقه بوده اين است كه برودت هوا تقريباً بي سابقه (فقط از نظر حافظه تاريخي مردم و نه از نظر آماري) بود و اين موجب شد ريزشها بيشتر به صورت برف باشد و ماندگاري برف روي زمين تصور زياد بودن ميزان ريزش را به وجود آورد.
مهندس همتي مي گويد: به عنوان مثال ميزان ريزش در فيروز كوه يعني ارتفاع 1950 متري البرز مركزي در دي ماه فقط 11 ميلي متر و يا در سپيد دشت ارتفاعات 970 متري زاگرس 61 ميلي متر گزارش شود كه از بسياري سالها كمتر است.
به گفته وي، بارشهاي برف در زمستان گذشته در افزايش منابع آبي كشور (اعم از منابع آب سطحي و زير زميني) مؤثر بوده، اما مقدار تأثير آن را فقط مي توان متناسب با مقدار آن يعني كمتر از 10 درصد دانست.
رودخانه ها در حسرت آب
كاهش بارندگي بخصوص در اواخر زمستان و آغازين روزهاي بهار هر چند براي ساكنان شهرهاي مختلف كشور و بخصوص كشاورزان نگران كننده است، اما نگراني در استانهايي كه چندين سال تجربه خشكسالي را داشته اند شدت بيشتري دارد.
مديرعامل آب منطقه اي خراسان رضوي درباره وضعيت منابع آبي استان به خبرنگار ما مي گويد: ميزان بارندگي از ابتداي سال آبي (مهرماه سال 86) تا 14 فروردين ماه سال جاري حدود 55 درصد كاهش داشته است.
مهندس حسيني مي افزايد: طبق شاخص خشكسالي SPI، كل استان خراسان رضوي در خشكسالي حاد قرار دارد.
اين مقام مسؤول اظهار مي دارد: رودخانه هاي استان با 62 درصد كاهش جريان آب و سدها با 51 درصد كاهش ورودي نسبت به متوسط سال گذشته مواجه هستند.
رئيس سازمان آب منطقه اي استان اصفهان نيز درباره اين مشكل به خبرنگار ما در اصفهان مي گويد: اين استان در سال آبي 87 - 86 با 70 درصد كاهش بارندگي مواجه بوده است.
محمد علي طرفه مي افزايد: تا اوايل فروردين ماه بارندگي در غرب حوزه زاينده رود كه از حاشيه رشته كوه زاگرس آغاز مي شود و تا شهر اصفهان ادامه مي يابد با 65 درصد كاهش مواجه بوده كه اين كاهش در قسمت شرقي 88 درصد بوده است.
اين مقام مسؤول با اشاره به اينكه سال آبي جاري به شكلي آغاز شد كه به نظر مي رسيد سال متوسطي از لحاظ بارندگي باشد، خاطرنشان مي كند: بر همين اساس برنامه اي تدوين شد و ميزان تحويل آب به مناطق مختلف كشاورزي، صنعتي و خانگي مشخص شد، اما متأسفانه وضعيت بارش بشدت تغيير كرد و هم اكنون در شرايط خشكسالي حاد بسر مي بريم.
به گفته طرفه، ارتفاع برف در كوهرنگ به نصف كاهش يافته و ذخيره برفي براي پشتيباني تقريباً به صفر رسيده است.
وي مي گويد: ورودي سد زاينده رود بيش از 50 درصد كاهش داشته است و در حال حاضر حجم آب زاينده رود 700 ميليون متر مكعب است كه اين مقدار در سال گذشته 990 ميليون متر مكعب بوده كه اين تفاوت رو به افزايش است.
استاندار يزد هم درخصوص كاهش بارندگي اظهار مي دارد: ميزان بارندگي در شهر يزد 8/18، ابر كوه 8/13، اردكان 37، طبس 70، ميبد 33، صدوق 20، تفت 42، مهريز 29، خاتم 28 و بافق 5/22 ميلي متر بوده كه همگي نسبت به مدت مشابه سال قبل كاهش بارندگي داشته اند.
به گزارش خبرنگار ما از يزد، فلاح زاده مي گويد: براساس گزارشهاي رسيده رودخانه هاي منطقه ده بالا و طرزجان قطره اي آب ندارد، علاوه بر اينكه بندهاي احداث شده فاقد ذخيره آب هستند و چشمه غربالبيز كه 700 ليتر در ثانيه آبدهي داشته در حال حاضر حتي يك ليتر در ثانيه آب ندارد.
اين مقام مسؤول با اشاره به اينكه آب كشاورزي روستاها از هم اكنون سهميه بندي شود، خاطرنشان مي كند: بر اثر خشكسالي منابع آبي 30 درصد روستاها دچار تغيير كيفيت شده اند و 200 روستاي ديگر استان نيز با مشكل كم آبي مواجه هستند.
به طوري كه در حال حاضر 20 دستگاه تانكر در امر آبرساني به مناطق مختلف فعاليت دارند و 240 تانكر آب براي اين منظور ساخته شده است.
وي با اشاره به اينكه بافق، مهريز و نير از جمله شهرهاي استان يزد هستند كه بشدت دچار مشكل كم آبي هستند، مي افزايد: براي حفر يا خريد چاه جديد حداقل مبلغ 15 ميليارد ريال نياز دارد.
نياز به نگاه فرابخشي
كاهش بارندگي و به تبع آن خشكسالي كه نتيجه تغييرات آب و هوايي است تنها به كشور ما خلاصه نمي شود، بلكه معضل بزرگي است كه گريبانگير بيشتر كشورهاي جهان است.
اما آنچه مردم از مسؤولان توقع دارند، پيدا كردن راهكارهايي براي برون رفت از اين بحران مي باشد.
دكتر زرگر معاون وزير نيرو در اين باره مي گويد: موضوع خشكسالي فراتر از سطح وزارتخانه بوده، به طوري كه دولت طي جلساتي با استانداران خواستار فعال شدن ستادهاي حوادث غيرمترقبه شده است.
رئيس سازمان آب منطقه اي استان اصفهان نيز در اين باره اظهار مي دارد: برنامه ريزي و تشكيل ساختار واحدهاي اجراي مقابله با خشكسالي، هماهنگي بر مشاركت دستگاه ها با توجه به تجربيات خشكسالي قبلي، مشاركت ذي نفعان، كشاورزان و مصرف كنندگان و پرداخت زيانهاي خشكسالي به كشاورزان از جمله راههاي مقابله با خشكسالي است. |