|
صابر امامي شاعر، استاد ادبيات فارسي دانشگاه و پژوهشگر ادبيات حماسي و آييني، معتقد است در جهان معاصر نگاه ها به

عاشورا بيشتر اجتماعي و سياسي شده و از آن تنها عدالت طلبي، آزادي خواهي و دين مداري طرح مي شود؛ اين در صورتي است كه نگاههاي زيبايي شناختي نسبت به قيام امام حسين(ع) نسبت به گذشته كمتر شده است.
ائمه اولين نگاه ادبي را به عاشورا داشته اند
امامي اظهار داشت: از تاريخ پيداش شعر عاشورا تا كنون، اين گونه شعري فراز و فرودهاي گوناگوني را پشت سر گذاشته است. از نظر من توجه ادبي به واقعه عاشورا توسط خود معصومين آغاز شده و قبل از اين كه اين گونه ادبي ابداع شود، ائمه و معصومين خود نگاهي زيبايي شناسانه به اين مقوله مهم تاريخي داشته اند.وي افزود: براي مثال سخنرانيهاي حضرت زينب(س) و توجه شاعرانه اين بانوي بزرگوار و همچنين دعاهاي امام چهارم كه سرشار از نكات زيبايي شناسانه ادبي است خود گواهي بر اين مدعاست.
اين منتقد ادبي اظهار داشت: در بسياري از دعاها نگاهي زيبايي شناسانه و متني ادبي درباره عاشورا وجود دارد. در اشعار رودكي و فردوسي توجه خاص به خاندان علي(ع) پيدا مي شود. يك برهه از تاريخ ادبيات عاشورا به زماني مربوط مي شود كه تشيع در كشور رسميتي ندارد و اين عدم رسميت نگاه به عاشورا را نگاهي آزادانه و دلخواه قرار مي دهد و شاعران بسته به علاقه خود به سراغ اين واقعه بزرگ مي روند. شاهديم كه در همين دوره، شعراي بسياري به سرايش شعر و خلق اثر ادبي درباره اين واقعه عظيم پرداختند. هر شاعري، در هر زماني به فراخور حال خودش نگاه خاص خود را به واقعه عاشورا دارد.
به گزارش فارس اين استاد دانشگاه بيان داشت: در عصر صفوي از عاشورا به عنوان يك ابزار حد و حصر استفاده مي شود و پس از آن شيعه گري به عنوان يك مكتب، در جامعه عمومي مي شود. از دوره صفويه به بعد شعر عاشورا از نگاه استتيك (aesthetics) و زيبايي شناسانه اي كه در آن موجود بود، فاصله مي گرفت و بيشتر به تبيين ماجراي عاشورا مي پرداخت.

شعر و نوحه عاشورا مكمل يكديگرند
امامي گفت: از اين دوره به بعد جريان نوحه سرايي در كنار شعرسرايي قرار مي گيرد و شعرسرايي به نفع نوحه سرايي كمرنگ تر مي شود. حال اين نوحه سرايي از كشف زيبايي مي كاهد و به تبيين فرهنگ عاشورايي مي پردازد، تنها به دليل اين كه گروهي را برجسته نشان دهد.
وي در ادامه تصريح كرد: در نوحه به جاي اين كه خود عاشورا كاويده شود و تفكرات انساني و بزرگ منشانه آن مدنظر قرار گيرد، دشمنان عاشورا مدنظر قرار مي گيرند و حيوانيت و تيرگي آنها برجسته مي شود. مسير نوحه اگرچه كه لازم است اما به هيچ وجه كامل نيست. كمال اين جاده در اين است كه در كنار تصويرگري شقاوت و ستمگري يزيديان مظلوميت، شكوه و عظمت اصحاب رستگاري را هم مطرح كند.
امامي در ادامه گفت: زن جمال خداست و مرد جلال خدا و ما شاهديم كه عاشورا تنها ماجراي جهان است كه مرد و زن، يعني جلال و جمال خدا، در آن به صورت توأمان به ايفاي نقش يكسان مي پردازند. در همه اسطوره هاي دنيا يا يك زن وجود دارد يا يك مرد؛ اما عاشورا تنها حقيقتي است بر گونه اساطير، كه در آن زن و مرد در كنار يكديگر به گونه اي برابر ايفاي نقش مي كنند.
نگاههاي زيبايي شناختي به عاشورا كم شده است
وي درباره شعر عاشورا در ادبيات معاصر اذعان داشت: در جهان معاصر نگاههاي شايسته اي نسبت به عاشورا وجود دارد، اما نگاهها بيشتر اجتماعي و سياسي شده است. مثلاً حركت امام حسين (ع) تنها عدالت طلبانه، آزادي خواهانه و دين مدارانه مطرح مي شود و نگاههاي زيبايي شناختي نسبت به آن كم شده است.
امامي گفت: نگاههاي استتيك در زمان پيش از انقلاب توسط روشنفكران مذهبي به خصوص دكتر علي شريعتي، مطرح شد. پس از آن هم كساني مثل شفيعي كدكني، طاهره صفارزاده، موسوي گرمارودي و... وجود دارند كه طي حركتي جديد مي خواهند عاشورا را با ديد تازه اي ببينند. اين امر در حال شكل گيري و رسيدن به كمال است.
شاعران بايد با نوحه گران زندگي كنند
وي در آسيب شناسي شعر عاشورايي پس از انقلاب اظهار داشت: شاعران امروز در جريان خلق آثار جشنواره زده، محيط زده و روزنامه زده هستند و دليلش اين است كه شعراي امروز و ما هنرمندان زندگي مان را با اين اشخاص نمي گذرانيم. بسياري از ما تنها زماني كه كنگره اي باشد، عرض ارادتي مي كنيم و شعري مي فرستيم.
اين شاعر تصريح كرد: شاعران نمي توانند بر نوحه گران نظارت كنند، بلكه بايد با نوحه گران زندگي كنند. شاعران اگر بتوانند مثل نوحه گران عاشورايي با نام امام حسين(ع) در طول سال زندگي كنند و شادي و غم شان را با اين موضوع بگذرانند شعر عاشورايي ما اوج خواهد گرفت.
وي تصريح كرد: مشكل ديگر ما اين است كه در جامعه ادبي شاعران و نوحه سرايان از يكديگر فاصله گرفتند. اگر اين دو براي اهتزاز نام امام حسين(ع) تلاش كنند اين فاصله كم مي شود و به طبع، هم شعر عاشورايي قوي تر خواهد شد و هم نوحه سرايي عاشورا. از نظر من همين فاصله هاست كه باعث توليد آسيب مي شود. |