|
گروه اقتصادي- سعيد كوشافر: طي ماههاي قبل از ابتداي سال تقريباً در بانكهاي دولتي به روي ارباب رجوع براي تسهيلات بانكي

بسته بود و جمله «اعتبار نداريم» تنها جمله اي بود كه از سوي مديران بانكها تحويل مردم مي شد.
اما طي روزهاي اخير به نظر مي رسد روال پرداخت تسهيلات به مردم فرق كرده و بانكها اندكي با مردم مهربانتر شده اند، با اين تفاوت كه نرخ سودي كه آنها به مردم پيشنهاد مي دهند، از ارقام اعلام شده دولت براي سود عقود مباهله اي بيشتر است و به روايتي از 16 درصد شروع و تا 22 درصد ادامه يافته است.
تماسهاي تلفني تني چند از شهروندان با سرويس اقتصاد روزنامه اولين جرقه بررسي اين موضوع را زد و مراجعه برخي همكاران به بانكهاي مختلف مسأله را تأييد كرد.
مديران برخي بانكها با تأكيد بر اينكه بخشنامه صادره از مركز عامل سوق دادن تسهيلات به سمت عقود اصطلاحاً مشاركتي شده، از زيربار پاسخگويي به ارباب رجوع شانه خالي كرده و عنوان مي كردند، فقط همين نوع تسهيلات فعلاً موجود است.
* چرا چنين شد
از نيمه دوم سال قبل دولت سياستهاي انقباضي را در دستور كار خود قرار داد و بانكها كه ارقام خيره كننده اي در اضافه برداشت از خزانه بانك مركزي داشتند، ملزم به رعايت قانون شدند.
از طرفي بانك مركزي متوجه شد، بانكهاي مختلف اقدام به چاپ و صدور بي رويه چك پولها در بازار كرده اند كه يكي از عوامل بروز تورم در كشور بوده است، پس دست آنها در اين خصوص بست و چاپ چك پولها را خود برعهده گرفت.
ميزان معوقات بانكي نيز طي سال 87 به رغم تأكيدات و پيگيريهاي فراوان شخص رئيس جمهور، رو به افزايش نهاد و بانكها از وصول برخي از آنها هنوز عاجزند.
تمام اين موارد دست به دست هم داد تا در سال جاري بانكها كمترين توانايي را براي ارايه تسهيلات داشته باشند، به حدي كه حتي صداي بخشهاي توليدي كه نياز ضروري به تسهيلات براي سرمايه در گردش داشتند، هم درآمد و حتي برخي صنايع به همين دليل اعلام ورشكستگي يا قرارگرفتن در آستانه ورشكستگي كردند.
در همين شرايط بود كه رئيس كل بانك مركزي تغيير كرد و بهمني به جاي مظاهري بر صندلي رياست اين نهاد قرار گرفت و شعار تأمين نقدينگي توليد كنندگان را سرداد.
هر چند كه منتقد اصلي سياستهاي بانك مركزي، يعني وزيركار، هنوز هم بر اين باور است كه تغيير در قفلهاي بانك مركزي بوجود نيامده، اما حداقل طي سه ماهه اخير خط اعتبار 6 هزار ميليارد توماني اعطايي به بانكها باعث شده تا تبليغات در خصوص ارايه تسهيلات و بازشدن قفلها شدت بگيرد.
* دستور رئيس جمهور و گواهي سپرده
طي ماه گذشته رئيس جمهور قانون رفع برخي از موانع توليد را براي اجرا ابلاغ كرد كه براساس «ماده 3» آن دولت موظف است در جهت منطقي شدن تفاوت متوسط سود و كارمزد تسهيلات بانكي با متوسط سود پرداختي به انواع سپرده ها ميزان آنها را به گونه اي تصويب و ابلاغ نمايد كه از تاريخ تصويب اين قانون ميزان تفاوت آنها تا سقف سه درصد محدود گردد.
ابلاغ اين قانون باعث شد تا پرسشهاي بسياري به وجود آيد، از جمله اينكه بانكها پس از ابلاغ اين قانون چگونه با مشتريان خود رفتار خواهند كرد و سود بانكي عملاً در اين شرايط به چند درصد خواهد رسيد.
حميد فولادگر عضو كميسيون صنايع و معادن مجلس در اين خصوص مي گويد: رعايت فاصله سه درصدي نرخ سود سپرده ها و تسهيلات بانكي در شرايط كنوني كارآيي ندارد.
وي يادآور مي شود: اگر سيستم بانكي بخواهد اين قانون را اجرا كند، بايد نرخ سود آن براي جذب سپرده ها سه درصد زير تسهيلات باشد و يا نرخ سودي كه به تسهيلات مي پردازد سه درصد بالاتر از نرخ سپرده هايي باشد كه جذب مي كند.
وي خاطرنشان مي كند: در شرايطي كه نرخ سود تسهيلات تكليفي بانكها 12 درصد است، بنابراين بايد نرخ سود سپرده ها 9 درصد باشد، در حالي كه هيچ كس حاضر نيست با اين نرخ نزد بانكها سپرده گذاري كند.
همين مسأله اي است كه اكثر كارشناسان به آن اشاره كرده اند، يعني با توجه به نرخ اعلام شده 9 تا 19 درصدي براي سود سپرده ها، قطعاً بايد تسهيلات هم از 12 تا 22 درصد در نوسان باشد.
اما بانكها كه طي ماههاي اخير با كمبود شديد منابع روبرو بودند و در گردونه جذب سپرده هاي مردمي از بانكهاي خصوصي عقب افتاده بودند و طبق قانون امكان پرداخت سود بيش از 9 درصد به سپرده هاي يك ساله را نداشتند، راه ديگري را انتخاب كردند و آن انتشار گواهي سپرده يك ساله با نرخ 19 درصد بود كه تقريباً مشابه رقم پرداختي بانكهاي خصوصي و مؤسسات مالي و اعتباري بود.
انتشار اين گواهي سپرده كه حتي از صورت درخواست وجه آن قبل از سررسيد 16 درصد سود به سپرده گذار مي پرداخت با استقبال خوبي مواجه شد و پنج هزار ميليارد تومان سرمايه مردم را روانه بانكها كرد تا آنها بتوانند با دست بازتري در پرداخت تسهيلات به مردم برخورد كنند.
اما مشكل از اينجا شروع شد كه طبق دستور رئيس جمهور تفاوت نرخ سود سپرده ها با تسهيلات بايد سه درصد باشد و چون بانك سود 19 درصدي به مردم مي داد، بنابراين نرخ 22 درصدي را براي تسهيلات درنظر گرفت، هر چند اين رقم هرگز رسماً اعلام نشده، اما از روند برخي اظهارات مي توان به حمايت از اين سيستم پي برد.
* تعيين نرخ در بازار
سيدعباس موسويان عضو گروه بانكداري بدون ربا در مصاحبه اي با يك خبرگزاري صراحتاً مي گويد كه نرخهاي سود بانكي كه توسط بازار تعيين شود، مشروع و قانوني است.او در ادامه يادآور مي شود: دولت از نظر شرعي حق قيمت گذاري را جز در مواقع خاص، اضطرار، احتكار و چنين مواردي ندارد و قيمت در شرايط طبيعي دست عرضه و تقاضا خواهد بود.
وي خاطرنشان مي كند: از نظر حقوقي نيز عمليات بانكداري بدون ربا، اصطلاحاً بانكها را به عنوان وكيل سپرده گذاران معرفي مي كند كه اين بانك به عنوان وكيل سپرده گذاران بايد به نحوي حركت كند كه منافع سپرده گذاران حفظ شود، يعني در شرايط تورم 25 درصدي بانكها بايد به گونه اي حركت كنند كه حداقل ارزش سپرده ها را حفظ كنند.
اما مسؤولان بانكي نيز در مصاحبه هاي خود گوشه هايي به اين مسأله مي دهند و اشاراتي دارند، بگذريم از اظهارات رئيس كل بانك مركزي كه بيشتر جنبه شعاري دارد و در زماني از كاهش سود بانكي دم مي زند كه حتي با سود 12 درصدي فعلي سهم تسهيلاتي عايد كسي نمي شود. يا زماني كه تورم هنوز از 25 درصد كمتر نشده، آنهم به لطف كاهش قيمتها در بازار جهاني، از كاهش تورم و در پي آن كاهش نرخ سود بانكي حرف مي زند.
قائم مقام بانك مركزي كه دوره رياست مظاهري را هم پشت سر گذاشته، اما كمتر شعاري با مسايل برخورد مي كند و در مصاحبه اي مشروح با خبرنگاران مي گويد: اگر بخواهيم نرخ سودي كه به صورت علي الحساب توسط بانكها به مردم ارايه مي شود، به صورت پايدار در پروژه هاي مدت دار به كار گرفته شود، لازمه آن اين است كه بانكها را از اين نظر تقويت كرده و وارد عقود مشاركتي كنيم تا هم مطمئن باشيم كه تسهيلات را به فعاليتهاي مولد پرداخت كرده و هم به عنوان وكلاي سپرده گذاران سود مناسبي دريافت كنند.
رامين پاشايي فام، معاون اقتصادي بانك مركزي نيز كه در جريان تشريح هدفمندكردن يارانه ها به مرد تلويزيوني دولت در توجيه اهداف طرح شهرت يافت، در اين خصوص مي گويد: از نظر ما بايد يك رابطه اي بين تورم و سود بانكي برقرار شود، اما هنوز اين مساله قطعي نشده است.
وي در عين حال منظور خود را آشكارتر مي كند و مي گويد: در بحثي كه از سوي بانك مركزي مطرح شده، همه نرخ سود را نرخ عقود مبادله اي فرض مي كنند، در حالي كه منظور ما تنها عقود مبادله اي نيست و شامل عقود مشاركتي هم مي شود.
در همين راستا مديرعامل بانك كشاورزي نيز مي گويد: از لحاظ ساز و كار قانوني تلاش بر اين است كه بانكداري سرمايه گذاري را در كشور ارتقا داده و سهم عقود مشاركتي را افزايش دهيم.محمد طالبي در ادامه تصريح مي كند: جهت گيري نظام بانكداري دنيا به سمت بانكداري سرمايه گذاري است و بستر مناسبي وجود دارد كه ما نيز به اين سمت كه در دنيا متداول است برويم.
* و اما چرا
اكنون اين پرسش پديد مي آيد كه شعارهاي رئيس كل بانك مركزي و بالاتر از آن رئيس جمهور براي تك رقمي شدن نرخ سود بانكي و توزيع مناسب تسهيلات بانكي ميان تمام مردم كشور، چه خواهد شد؟
تماسهاي خبرنگار ما با مسؤولان بانك مركزي و تعدادي از بانكهاي كشور با پاسخ فعلاً در جلسه هستند، يا امكان مصاحبه وجود ندارد، مواجه شد تا نتوانيم به پاسخ يا توجيه مناسبي براي اين پرسشها دست يابيم و بدانيم چرا در شرايطي كه برخي تسهيلات چند ميلياردي را با نرخ سود 10 يا 12 درصدي دريافت كرده يا مي كنند، چرا برخي شهروندان بايد براي يك يا چند ميليون وام كه صرف نياز ضروري آنها مي شود، سودهاي 20 تا 22 درصدي بپردازند؟ |