* دكتر مجيد صفا تاج

جمعه آينده مرحله دوم انتخابات هشتمين دوره مجلس شوراي اسلامي برگزار مي شود و با پايان يافتن آن، دور ديگري از مشاركت انتخاباتي مردم در نظام جمهوري اسلامي ايران شكل مي گيرد.
براين اساس، مجلسي شكل خواهد گرفت كه بايد آن را عصاره فضايل ملت و تجليگاه عزت ملي مردم شريف ايران و مشاركت عمومي آنها در تصميم گيريهاي كلان و اصلي نظام قلمداد نمود.
«مشاركت مردمي»، «مشاركت عمومي» يا «مشاركت همگاني» مفاهيمي واضح و روشن و قابل فهم هستند كه از مشاركت مردم در امور مختلف جامعه حكايت دارند.
اگر منافع فردي يا گروهي احزاب و تشكلهاي سياسي - اقتصادي، اغراض خاصي را در تفسير آنها دخالت ندهند، اصطلاح «مشاركت مردمي» در هاله اي از ابهام قرار نخواهد گرفت.
جمهوري اسلامي ايران به عنوان نظامي مبتني بر اصول و مباني اسلام - همان گونه كه در اصل دوم قانون اساسي ذكر شده - ضمن اينكه نظامي برپايه حاكميت مطلق «ا...» است، براي مردم هم اهميتي فوق العاده قايل است. در مقدمه قانون اساسي در بحث شيوه حكومت در اسلام، بر اين نكته تأكيد شده كه: «چون هدف از حكومت، رشد دادن انسان در حركت به سوي نظام الهي است (والي ا... المصير) تا زمينه بروز و شكوفايي استعدادها به منظور تجلي ابعاد خداگونگي انسان فراهم آيد. «تخلقوا باخلاق ا...». اين مهم جز در گرو مشاركت فعال و گسترده تمامي عناصر اجتماعي در روند تحول جامعه تحقق نمي يابد، از اين رو با توجه به اين جهت گيري خاص، در مقدمه قانون اساسي آمده است: «قانون اساسي زمينه چنين مشاركتي را در تمام مراحل تصميم گيريهاي سياسي و سرنوشت ساز براي همه افراد جامعه فراهم مي سازد تا در مسير تكامل، هر فردي خود دست اندركار و مسؤول رشد و ارتقا و رهبري گردد كه اين همان حكومت مستضعفين در زمين خواهد بود...»
علاوه بر قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران، از ديدگاه رهبري نظام (حضرت امام خميني(ره) و مقام معظم رهبري) منشأ قدرت و حكومت ذات باري تعالي است و از آنجا كه انسانها بر سرنوشت اجتماعي خويش حاكمند، نه تنها دخالت در حكومت و مشاركت در اداره امور مملكت حق آنهاست، بلكه وظيفه و تكليف آحاد ملت است كه فعالانه و آگاهانه در اداره امور جامعه مشاركت جسته، درباره آن اظهار نظر كنند، پيشنهاد بدهند، اصلاح كنند و در موارد لزوم، از وضع جاري انتقاد نمايند. حضرت امام(ره) و مقام معظم رهبري در بيانات و ارشادات و مكتوبات خويش، همواره نقش و اهميت مردم در نظام اسلامي را مدنظر داشته اند و اين انقلاب و حكومت را از آن مردم و خود را خدمتگزار مردم معرفي كرده و استمرار و بقاي حكومت را در گرو بيداري و آگاهي مردم، مقاومت و ايستادگي آنان و تلاش و كوشش و سازندگي آحاد ملت برشمرده اند. امام خميني(ره) مي فرمايند: «حق مال خود ملت است... همين جوانهاي محروم در بازار، در كارخانه و در كشاورزي اينها بايد رأي بدهند ... از خدا بترسيد، با ملت شوخي نكنيد، رأي مردم را «هيچ» حساب نكنيد، مردم را به حساب بياوريد...»
اين سخنان در شرايطي بيان شده است كه برخي گروه ها براي گشودن راه خويش به سوي مصادر قدرت و مديريت، تفسيرهاي نادرست از مردم ارائه مي دادند و با نوعي مغالطه خود را قيم جامعه تلقي مي كردند. اين گونه تفسيرها به شرايط نابسامان اوايل انقلاب منحصر نبوده و نخواهد بود و در هر شرايطي امكان ظهور و بروز مي يابد.
«مشاركت انتخاباتي» يكي از جلوه هاي اصلي مشاركت مردمي در نظام جمهوري اسلامي ايران است. اين ويژگي برگرفته از آموزه هاي ديني اسلام است و بويژه از سوي مولاي متقيان علي(ع) بر آن تأكيد بسيار شده است. حضرت علي(ع)، مهمترين وظيفه مردم در نظام اسلامي را «انتخاب» معرفي مي كنند و مي فرمايند: «در قانون خدا و احكام اسلام، بر مسلمانان واجب است كه هيچ كاري انجام ندهند و براي انجام هيچ كاري پيشقدم نشوند، مگر اينكه پيش از آن، براي خود امامي برگزيده باشند.»
در اين گفتار، امام علي(ع) تصريح مي كنند كه انتخاب امام از هر عملي ضروري تر است و اين بزرگترين وظيفه مسلمانهاست كه به اين كار بپردازند. بر همين اساس، در اصل ششم قانون اساسي آمده است: «در جمهوري اسلامي ايران، امور كشور بايد به اتكاي آراي عمومي اداره شود؛ از راه انتخاب.»
بنابراين، با توجه به تنوع انتخابات و تعدد آنها، يكي از گسترده ترين زمينه هاي مشاركت مردمي در نظام جمهوري اسلامي ايران «مشاركت انتخاباتي» است و اين جلوه، از همان آغاز تأسيس نظام جمهوري اسلامي نمايانگر بود. چنانكه در مقدمه قانون اساسي آمده است:«در واقع، اولين نمايش مشاركت مردم در نظام جمهوري اسلامي ايران، مربوط به تعيين نوع نظام است. ملت ايران به طور يكپارچه و با مشاركت مراجع تقليد و علماي اسلام و مقام رهبري در همه پرسي جمهوري اسلامي، تصميم نهايي و قاطع خود را بر نظام نوين جمهوري اسلامي اعلام كرده و با اكثريت 98.2 درصد به آن رأي دادند.»
با توجه به اهميت مشاركت انتخاباتي، بنيانگذار جمهوري اسلامي ايران حضرت امام خميني(ره) بارها بخصوص در وصيتنامه سياسي - الهي خويش، مردم ايران را به شركت در انتخابات دعوت نموده است. در پايان، يادآوري بخشهايي از اين سفارش، ضروري مي نمايد: «وصيت من به ملت شريف آن است كه در تمام انتخابات، چه رئيس جمهوري، چه نمايندگان مجلس شوراي اسلامي و چه انتخابات خبرگان، براي تعيين شوراي رهبري يا رهبر، در صحنه باشند...»