* صداقت - رضايي

راه هر سفري از جاده اي مي گذرد و وقتي خيل مسافران يك مقصد، در يك مقطع زماني خاص راهي سفري مي شوند كه يك جاده



بيشتر ندارد، با تمام تمهيداتي كه مسؤولان در نظر مي گيرند امكان هر حادثه اي وجود دارد.
اين واقعيتي انكار ناپذير در همه سفرهاست، از جمله سفر كاروانها و راهيان سرزمين هاي نور...
اما تكرار و نوع حوادث نشان مي دهد اگر قوانين، مقررات و برنامه ريزيهاي دقيق توسط اعزام كنندگان رعايت شود به احتمال قوي تعداد اين حوادث به صفر نزديك مي شود. بي ترديد اين وظيفه مهم بر عهده ستاد راهيان نور است كه قبل از اعزام كاروانها، با همه پايگاههاي اعزام و مسؤولان دست اندركار مثل پليس راه، اداره راه، مسؤولان حمل و نقل و ...، هماهنگي كنند تا از هرگونه خطر احتمالي جلوگيري شود.
حادثه 25 اسفند سال 86 آن قدر دردناك بود كه همه آن را به ياد دارند. در اين حادثه تانكر حامل «بنزن» منحرف و در برخورد با اتوبوس حامل كاروان راهيان نور مواد آتش زا شعله ور گرديد و تعدادي از بهترين جوانان دانشجو چنان در شعله ها سوختند كه حتي امكان شناسايي آنها وجود نداشت.
اگر حركت اين نوع كاميونها به جاي اينكه بعد از حادثه ممنوع شود قبل از آن مي شد و چنانچه در چند سال اخير كه تعداد مسافران به اين منطقه ميليوني شده فكري به حال جاده انديمشك - اهواز (سنگ فني) مي شد و اگر ...!
آن وقت اگر حادثه اي هم اتفاق مي افتاد مي شد گفت؛ «حادثه است ديگر، جلوي حادثه را نمي توان گرفت!»
به هر حال بايد بيش از اين به فكر مسافران راهيان نور بود.
زيرا قصه راهيان نور و سفر آنها به مناطق جنگي پاياني ندارد. تا نسلهاي پرشور و علاقه مند به وطن و انقلاب اسلامي هستند، به يقين اين سفرها هم جريان دارد. حركتي كه مي توان آن را يك حركت ملي ناميد، پس همه مسؤولان و دست اندركاران بايد نهايت سعي خود را بكنند تا تعداد چنين حوادثي را به صفر برسانند.
در اين گزارش ضمن بيان احساسات و خواسته هاي تعدادي از خانواده هاي اصحاب شهدا، ابعاد حادثه نيز مورد بررسي قرار گرفته تا مسؤولان بدانند، رسانه ها، مردم و خانواده ها منتظر پاسخ آنها هستند و تقاضا دارند خيلي زود رسيدگي به اين پرونده تمام و نتيجه آن اعلام شود.
***
در برنامه ريزي سفر نبايد سهل انگاري كرد
خانم زهرا شاهرضا كارشناس قرآن و عترت، استاد دانشگاه آزاد و مادر سيد ياسر ساماني دانشجوي رشته حسابداري مي گويد: ياسر بسيار كم توقع، مخلص و كم حرف بود.
مادر ياسر عقيده دارد: اگر هر كس به وظيفه خود عمل كند مشكلات كمتر خواهند شد و مسؤولان سفرهاي راهيان نور چه از نظر تداركات و چه امكانات نبايد كوچكترين سهل انگاري داشته باشند. اين بچه ها سفيران انقلاب اسلامي به نسلهاي بعدي هستند. دانشجويان فعالي كه درسخوان، مؤمن و دلسوز جامعه هستند؛ ما امروز رفتن آنها را مي پذيريم و اينكه هركس در راه خدا قدم بردارد و در اين راه بميرد شهيد است. ما يقين داريم كه به شهادت رسيدن اين بچه ها تصادفي نبوده، بلكه گلچين شده بودند و اجرشان پيش خدا محفوظ است. ما متحمل درد سنگيني شديم، اما دلتنگي و فراق سخت است.

هيچ انتظار شخصي نداريم
مرتضي شريفي يكي از پدران «اصحاب شهداست» كه فرزند دانشجويش را در اين حادثه از دست داده است. وي به گزارشگر ما اظهار مي دارد: از نظر شخصي هيچ انتظاري از دولت نداريم، در اين حادثه گذشته از اينكه ما به عنوان خانواده هاي داغدار مي توانيم انتظار دلجويي از مسؤولان داشته باشيم، بيش از اين مورد از طرف ملت از دولت و دست اندركاران انتظار داريم كه زيرساختهاي لازم براي برگزاري اين سفرها را آماده نمايند.شريفي مي افزايد: متأسفانه حادثه تصادف، انفجار و فقدان عزيزان ما در يكي از نقاط حادثه خيز و در يك جاده پرتردد رخ داد كه با توجه به اهميت اين موضوع ضروري است مسؤولان امر در پليس راه، سازمان پايانه ها و نيز وزارت راه و ترابري اقدامهاي ضروري را براي محدود كردن تردد خودروهاي خطر آفرين به كار بندند.
وي در ادامه گفته هايش خاطرنشان مي كند: كنترل صحيح و دقيق خودروها در نقاط پر خطر جاده ها مي تواند تا حد زيادي امنيت كاروانهاي راهيان نور را تأمين نمايد، البته در صورت اعزام اين زائران با وسايل ريلي و قطار نيز سلامت و امنيت بيشتري براي زائران مناطق عملياتي ايجاد خواهد گرديد.

مسؤولان اجرايي بيشتر تلاش كنند
شريفي كه خود از رزمندگان سالهاي دفاع مقدس و كارشناس اعزام نيرو به شمار مي رود همچنين عنوان مي كند: در جريان اين حادثه متأسفانه مسؤولان اجرايي و نيروهاي پايين دست به دلايل مختلف كند عمل كردند، اما مسؤولان درجه يك از جمله ستاد راهيان نور و استانداري خراسان رضوي كار خود را به نحو احسن انجام دادند.
وي اضافه مي كند: تعيين تكليف شناسايي وضعيت بچه ها و آزمايش DNA، اطلاع رساني شايسته به خانواده ها و نظام مند كردن وضعيت اعزام كاروانهاي راهيان نور از جمله خواسته هاي ديگر خانواده ها مي باشد كه لازم است از سوي ستاد راهيان نور و مسؤولان ذي ربط پيگيري و نتيجه اقدامها به مردم اعلام شود.
سرهنگ شريفي در پايان گفته هايش به انتظارات برخي از افراد براي اختصاص لقب «شهيد» به اين دانشجويان اشاره كرده و يادآور مي شود: به نظر من لازم است در اين فرآيند خويشتنداري بيشتري از سوي خانواده ها صورت گيرد و درباره لقب و عنوان «شهيد» همه چيز را به دست قانون و ضوابط بنياد شهيد و امور ايثارگران بسپاريم و توقعاتمان را كمتر نماييم.
مديريت بحران غيبت داشت
يكي از والدين دانشجويان «اصحاب شهدا» كه نمي خواهد نامش در روزنامه درج شود در گفتگو با گزارشگر ما اظهار مي دارد: بدون ترديد اگر فرزند يكي از مسؤولان در ميان اين بچه ها حضور داشت برخورد بهتري با اين مشكل صورت مي گرفت.وي مي افزايد: در اين حادثه هيچ كس انتظار زنده شدن فرزندش را نداشت، اما اطلاع رساني سريع و به موقع و در جريان قرار دادن لحظه به لحظه خانواده ها، كمترين توقع آنها در دو روز اول بود كه متأسفانه به اين مسأله توجه كمتري شد.اين سرپرست خانواده داغدار در ادامه گفته هايش يادآور مي شود: در كل مراحل اين حادثه، آن چيزي كه بيش از همه غيبتش احساس مي شد «مديريت بحران» بود كه ضروري است در آينده مورد توجه جدي مسؤولان و دست اندركاران ستادهاي راهيان نور قرار گيرد.
وي غيرمجاز بودن تردد تانكر «بنزن» در آن ساعت شب در محور پل دختر - انديمشك را مورد اشاره قرار داده و مي گويد: در اين خصوص ضروري است پليس راه ابتدا و انتهاي اين محور از سوي مسؤولان مورد بازخواست قرار بگيرد تا از حوادث احتمالي آينده جلوگيري شود.

اگر به موقع حركت مي كردند...
خانم پروانه گلشني مادر حسين رهگذر به علاقه فرزندش نسبت به رزمندگان اشاره مي كند و مي گويد: وقتي تلويزيون روزهاي دفاع مقدس و رزمندگان را نشان مي داد، «حسين» با علاقه مي نگريست، حسين توي فكر فرو مي رفت و آرزو مي كرد كاش آن زمان در جبهه بود. در اينكه بچه ها با علاقه خودشان رفتند هيچ ترديدي نيست، اما من از اين موضوع بشدت متأثرم كه چرا تانكر ياد شده بايد آن موقع شب حركت مي كرد؟ يا چرا هنوز مسؤولان اعزام، بعد از چند سال نمي توانند برنامه ريزي دقيقي انجام دهند. پسرم ساعت 6/30 صبح از منزل رفت. قرار بود ساعت 8 حركت كنند، اما وقتي ساعت 11 با او تماس گرفتيم هنوز حركت نكرده بودند. شايد اگر به موقع حركت مي كردند مجبورنبودند شب از آن جاده خطرناك عبور كنند. موضوع بايد پيگيري شود.
مسؤولان بايد امنيت راه ها و جاده ها را قبل از اعزام تأمين كنند. نبايد اين اتفاق هم فراموش شود و هيچ تدبيري به دنبال آن انديشيده نشود.

وقتي اجل برسد حادثه اتفاق مي افتد
محسن مهذب دانشجوي رشته فيزيك يكي ديگر از اصحاب شهداست. مادر وي عقيده دارد، وقتي اجل برسد حضرت عزراييل بي تقصير است.
اين مادر داغديده اظهار مي دارد، يك سهل انگاري بايد بشود، يكي بخوابد و همه عوامل دست به دست هم دهند تا حادثه اي اتفاق بيفتد. اينها كساني بودند كه انتخاب شدند و رفتند.مادر اين دانشجوي جوان آهي مي كشد و با حسرت مي گويد: لحظاتي كه مي رفت نگاهم به صورتش افتاد، آن قدر زيبا و نوراني بود كه مرا ياد پسر همسايه مان «حمزه طاهري» انداخت كه دو سال پيش هنگام برگشت از اين سفر در اثر انفجار مين شهيد شده بود. مادرش مي گفت: «حمزه» وقتي مي خواست برود خيلي زيبا شده بود. با اين حال من نخواستم و نتوانستم باور كنم كه اين سفر با همه سفرهاي «محسن» تفاوت دارد!

قول مي دهيم كه ديگر تكرار نشود!
سردار محمد تقي خادمي عضو ارشد ستاد راهيان نور كشور نيز در گفتگو با گزارشگر ما اظهار مي دارد: با توجه به تمهيدات انديشيده شده قول مي دهيم ديگر شاهد حوادث تلخ در سفرهاي كاروان راهيان نور در سطح جاده ها نباشيم.
وي مي افزايد: واقعيت اين است كه سفر كاروانهاي راهيان نور در سال جاري به دليل استقبال بيش از اندازه مردم بيش از ميزان پيش بيني هاي ستاد بوده است كه به همين دليل خطرپذيري در اين اعزامها افزايش يافته بود و شاهد يكي دو مورد تصادف جاده اي بوديم.
اين مقام مسؤول در ستاد راهيان نور و معاون بنياد حفظ آثار و نشر ارزشهاي دفاع مقدس اضافه مي كند: هم اكنون ساز و كار لازم براي كنترل اتوبوسهاي از رده خارج و استفاده از وسايل نقليه گروهي جديد و سالم در دستور كار ستاد راهيان نور قرار گرفته و در اعزامهاي بعدي همه اين تمهيدات به كار گرفته خواهد شد.
سردار خادمي درصدي از اين نوع حوادث را اجتناب ناپذير دانسته و مي گويد: با علم به اين موضوع همه اعضاي كاروانهاي راهيان نور قبل از اقدام به سفر به مدت يك ماه بيمه مي شوند و از سوي ستاد راهيان نور شرايط لازم براي امنيت بخشي به اين كاروانها لحاظ مي گردد.
وي پيشنهاد اعزام با قطار را يك طرح مناسب توصيف كرده و مي گويد: متأسفانه ظرفيت ريلي محور راه آهن تهران - خرمشهر محدوديت دارد با وجود اين براي اين كار مذاكراتي صورت گرفته است.

بايد واقعيتها را پذيرفت
مدير كل بنياد حفظ آثار و ارزشهاي انقلاب اسلامي خراسان رضوي نيز ضمن تأسف از اين حادثه ناگوار در ارتباط با استفاده از وسيله نقليه ريلي براي اعزام راهيان نور مي گويد: ما حتي براي اعزام راويان نور كه حدود 100 نفر بودند مشكل داشتيم و شركت رجاء با تمام پيگيريهاي ما گفت: 25 اسفند نمي تواند قطار در اختيار ما بگذارد و حتي از آن به بعد تا 15 فروردين چون ايام پيك مسافر و زائر است نمي تواند قطار در اختيار ما بگذارد و ما مثل عموم مردم از طريق سايت بليت تهيه كرديم، آن هم نه براي همه و مجبور شديم راويان را به طور پراكنده اعزام كنيم و يك عده هم با اتوبوس رفتند.
امير احراري در مورد تهيه امكانات براي سفر مي افزايد: اكنون طوري شده كه به هيچ تبليغي نياز نيست. مردم علاقه دارند به منطقه سفر كنند. وقتي 36 هزار نفر از يك استان بخواهند اعزام شوند هيچ ستاد و كميته اي نمي تواند به تنهايي وسيله نقليه، امكانات و صددرصد هزينه را تقبل كند. تهيه وسيله نقليه و امكانات به عهده خود گروه هاست.
معمولاً هم اعزام، از پايگاه هاي بسيج و يا رده هاي نيروي مقاومت بسيج انجام مي پذيرد. اين دانشجويان هم از طريق دانشگاه، بسيج دانشگاهي و نيروي مقاومت كه مسؤول كميته اعزام و پشتيباني بوده اعزام شدند.
امير احراري در مورد شايعاتي از قبيل فرسوده بودن اتوبوس، راننده غير حرفه اي و ... مي گويد: راننده اتوبوس و بچه ها هيچ خطايي نداشتند. همه موارد ايمني را هم رعايت كردند.
وي درباره استفاده از قطار مي گويد: ما از اينكه همه زائران با قطار بروند استقبال مي كنيم، چون مطمئن تر است.
به هر حال در هر سفري ممكن است حادثه پيش آيد، هر چند سعي ما بر اين است كه حتي يك حادثه هم اتفاق نيفتد، اما بايد واقعيتهاي موجود را هم بپذيريم.
اينكه اتوبوس مدل بالا يا پايين بود در نوع حادثه تفاوتي مي كرد؟ ما از اين حادثه ها در جاده ها كم نداريم!
امير احراري به بعد ديگر حادثه اشاره مي كند و مي گويد: اين حادثه 25 اسفند ماه اتفاق افتاد. ستاد كل راهيان نور كار خاصي قبل از اعزام انجام نداده بود. نهادهاي ديگر مثل پليس راه و اداره راه و ... هم كاري انجام نداده بودند. ستاد راهيان نور بعد از حادثه اجازه نداد هيچ خودرويي شب حركت كند كه همين هم مشكلات زيادي از جمله اعتراض زائران را به دنبال داشت.
وي كه از اين حادثه ناگوار بسيار متأثر است، مي افزايد: ستاد با بضاعت كمي كه دارد وظيفه خود مي داند همان امكانات را در طبق اخلاص بگذارد. اين جوانان سرمايه هاي اين كشور و انقلاب هستند. ستاد، هماهنگي هاي لازم را به عمل مي آورد، اما نمي تواند امنيت جاده ها را تأمين كند و كار نيروي انتظامي را انجام دهد. تأكيد ستاد بر اين است كه اين حركت، يك حركت ملي است پس همه مسؤولان و سازمانهاي مربوطه بايد امنيت اين سفرها را فراهم كنند.
اين مقام مسؤول در مورد حكم ديه فوت شده ها مي گويد: تانكر حامل سوخت بيمه بوده، خود اتوبوس و بچه ها هم بيمه حوادث داشتند و بنابر مجموعه قوانين و مقرراتي كه وجود دارد بايد از محل بيمه تانكر استفاده كنند.
در اين خصوص مسؤولان بيمه اعلام كرده اند آمادگي دارند حقوق بازماندگان را تمام و كمال پرداخت كنند كه البته اين پرداخت مستلزم اعلام رأي از طرف شعبه مربوط به بيمه مي باشد.وي با قدرداني از خانواده هاي حادثه ديده به بزرگواري آنها اشاره مي كند و مي گويد: بسياري از اين خانواده ها آن قدر در عالم معنا موفق هستند و روح والايي دارند كه اصلاً به مسايل مادي حادثه نمي انديشند و اين قابل ستايش است.مدير كل بنياد حفظ آثار خراسان رضوي در پايان اظهار مي دارد: براي كارهاي دفاع مقدس، اگر دفاع مقدسي كار كنيم هيچ گلايه اي وجود نخواهد داشت و اميدواريم ديگر هرگز شاهد اين گونه حوادث دردناك نباشيم و سرمايه هايمان را اين طور از دست ندهيم.

تانكر حامل «بنزن» نمي تواند شب حركت كند
براي گرفتن اطلاعاتي در مورد تانكر سوخت و مقررات مربوط به آن به اداره كل حمل و نقل و پايانه هاي خراسان رضوي مي رويم.مهندس جعفر شهامت، معاون حمل و نقل اين اداره با اشاره به تصويب آيين نامه اجرايي حمل و نقل جاده اي مواد خطرناك در سال 1380 مي گويد: «اين آيين نامه 46 ماده دارد و هدف از آن ساماندهي حمل و نقل تمامي مواد خطرناك است كه در كشور توليد مي شود.»
اين كارشناس، بحث مواد خطرناك را يك بحث عمومي مي داند كه بايد سازمانهاي مختلف از وزارت صنايع گرفته تا پليس راه و شركتهاي حمل و نقل و حتي آتش نشاني ها در حومه شهرهاي بزرگ، ادارات راه و .... از آن اطلاع داشته باشند و آموزشهاي لازم به طور مداوم ارائه شود.
مهندس شهامت در خصوص حركت تانكر سوخت حادثه ساز مي گويد: تنها مواد سوختي كه در شركت نفت هست مثل نفت، گازوييل، بنزين و سوخت جت و هواپيما و موارد مشابه مي توانند با داشتن تجهيزات لازم در ساعات شب تردد كنند. بقيه موارد اين الزام را دارند كه در ساعات شب نبايد تردد كنند و اگر «بنزن» بوده نبايد حركت مي كرده است.
وي شناخت و اطلاعات راننده نسبت به موادي كه حمل مي كند بسيار مهم مي داند و مي گويد: اين آگاهي، راننده را هوشيار مي كند تا از حوادث جلوگيري شود.
وي در مورد آمار تصادفات در حمل و نقل اين مواد اضافه مي كند: يكي از ضعف هاي آيين نامه همين آمار است. در كشورهاي ديگر گزارش دهي مشخص است و معمولاً سيستم آماري خاصي جدا از تصادفات عادي دارند، اما در آيين نامه كشور ما چنين الزامي نيست، پس آمار تصادفات نامشخص است.
مهندس جعفر شهامت در خصوص آموزش عمومي براي آگاهي بيشتر تأكيد دارد و مي گويد: بايد با آموزشهاي عمومي و رسانه اي مردم را با خطرات حمل و نقل اين مواد آشنا كرد. رانندگان اتوبوسها كه در شهرها و جاده ها در حركت هستند بايد اهميت اين موضوع را بدانند و از علايم و پلاكاردهايي كه روي تانكرها نصب مي شود كاملاً آگاه باشند و رسانه ها مهمترين نقش را در اين آموزش مي توانند ايفا كنند.
وي در پايان اضافه مي كند: تانكر حامل سوخت از اراك حركت كرده بود و بايد اطلاعات لازم را از آنها بگيريد.

نواقص موجود در نظام اجرايي، حادثه مي آفريند
مولوي خبرنگار قدس از اراك كه سانحه تصادف بين كاميون حامل مواد خطرناك و اتوبوس كاروان راهيان نور را پيگيري كرده اين طور گزارش مي كند:
كاميون مخزن دار ولوو حامل «بنزين پيروليز» به مقدار 23 تن از پتروشيمي اراك به مقصد بندر ماهشهر در حركت بوده كه به علت خواب آلودگي راننده منحرف و واژگون گرديده و با برخورد اتوبوس كاروان راهيان نور مواد آتش زا شعله ور مي گردد.
«خ.ش» راننده كاميون اهل كرمانشاه، 50 ساله و داراي 19 سال سابقه رانندگي است.
مجوز خروج از پتروشيمي اراك، 25/12/86 صادر شده و كاميون پس از بارگيري ساعت 45/13 همان روز مورد بازرسي قرار گرفته است.
مدير روابط عمومي سازمان حمل و نقل و پايانه هاي استان مركزي در اين خصوص مي گويد: دستورالعمل بين المللي ADR كه استانداردهاي حمل مواد خطرناك را تعريف مي كند از سال 80 در كشور ما هم ابلاغ شده است كه مثلاً يكي از موارد آن « ضرورت دو جداره بودن تانكرهاي حمل مواد نفتي، شيميايي، آتش زا و خطرناك است؛ اما متأسفانه به دليل محدوديتهاي اعتباري، نواقص موجود در نظام اجرايي، نبود امكانات فني كافي، استاندارد نبودن كاميونهاي توليدي، ضعف بنيه مالي رانندگان و دارندگان كاميونها و به طور كلي وارد نشدن جدي دولت در اين خصوص اجرا نشده است و با وجود روي دادن چندين اتفاق ناگوار رانندگي كه علت اصلي آن به همين موضوع برمي گردد متأسفانه همين امروز هم مواد خطرناك با كاميونهاي فاقد استاندارد حمل مي شود.
محمد رضا تهراني پور در خصوص مجوز خروج بار و حركت كاميون هم مي گويد: مجوز خروج توسط شركت پتروشيمي اراك صادر شده و سازمان حمل و نقل و پايانه ها در صدور مجوز حركت مسؤوليتي ندارد و نظارت بر فعاليت پيمانكاران بر عهده اين سازمان است كه در همين راستا پرونده شركت مذكور به كميسيونهاي ماده 5 و 12 ارجاع شده و پروانه فعاليت شركت باطل مي شود.
وي با بيان اينكه حركت كاميون از اراك در ساعات بعدازظهر بوده و پليس راه نبايد اجازه تردد در شب را به كاميون مي داد، با عنايت به اينكه تمامي كاميونهاي حمل مواد خطرناك و سوختها با شماره كد و آرم ويژه مشخص شده اند، مي افزايد: براساس تصميمات ستاد تسهيلات سفرهاي نوروزي تردد كاميون در محور مذكور در آن ايام بايد ممنوع مي شد كه پس از اين حادثه نيز اين ممنوعيت اعمال گرديد.
وي ادامه مي دهد: تمامي رانندگان كاميونهاي حامل مواد نفتي و خطرناك در استان مركزي با همكاري سامان حمل و نقل و شركت پخش فرآورده هاي نفتي تحت آموزشهاي لازم قرار گرفته و پس از اخذ گواهينامه مجاز به رانندگي اين وسايل نقليه هستند و راننده كاميون مذكور هم اين دوره هاي آموزشي را گذرانده بود، اما متأسفانه خواب آلودگي وي موجب حادثه گرديد.