|
* زهرا شيدوش
گروه اقتصادي: يكي از مهمترين پيامدهاي جهاني شدن، افزايش رقابت در سطوح بين المللي اقتصاد است. زيرا در اين شرايط همواره

با كاهش هزينه هاي حمل و نقل رشد حيرت انگيز فناوري و گسترش روز افزون تجارت الكترونيك و به حداقل رسيدن محدوديتهاي جغرافيايي و رشد رقابت مواجه خواهيم شد، كه نتيجه آن كارايي و بهره وري هر چه بيشتر اقتصاد در دو حوزه داخلي و بين المللي است.
تجارت الكترونيك با عناصري نظير بازار الكترونيك، تبادل الكترونيك داده ها و تجارت اينترنتي نشاني كامل از ارتباط تنگاتنگ فناوري اطلاعات و ارتباطات را با فرآيندهاي بازار و مديريت به رخ مي كشد.مهمترين توجهات فني و اقتصادي ورود به عرصه الكترونيك در چهار حوزه كاهش هزينه هاي سربار، افزايش قدرت پاسخگويي و سرويس دهي به مشتريان، كاهش هزينه هاي عملياتي و همچنين امكان به كارگيري فناوري رقابتي شكل پذيرفته است.بانكداري الكترونيك در موجزترين شكل تعريف آن جايگزيني ابزارهاي سنتي با ابزارهاي نوين براي ارائه خدمات پولي و بانكي به مشتريان است.
در كشور ما خودپرداز بانكي (ATM) 3 هزار و 500 دستگاه را به خود اختصاص داده است و 29 هزار پايانه فروش (POS) نيز در گستره كشور در انواع فروشگاههاي خدماتي فعال مي باشند.
نكته بسيار حائز اهميت در اين ارتباط كه مورد توجه بسته سياستي - نظارتي بانك مركزي (ابلاغيه سال 1387) قرار گرفته، ساماندهي ضوابط صدور كارتهاي اعتباري آتي پرداز به موازات «كارتهاي جاري آني پرداز» مي باشد كه بايد در چارچوب آيين نامه بانكداري الكترونيك در سال جاري به مرحله اجرا درآيد.به نظر مي آيد، در كشوري كه با اجراي اسناد بالا دستي نظام مانند سند چشم انداز بيست ساله مي بايست تا قريب دو دهه ديگر به عنوان قطب اقتصادي منطقه فرصت بروز و ظهور پيدا نمايند شاخصهايي مانند انهدام ساليانه 1/2 ميليارد اسكناس، 15 ميليون دلار چاپ اسكناس(مصرف داخلي)، سرعت بسيار پايين گردشگري مبادلات روزانه مالي، سهم ناچيز تجارت الكترونيكي از سبد مبادلات بازرگاني كشور و همچنين عدم بهره برداري بانكهاي تمام الكترونيك از ابزارهايي همچون اتاق تسويه آني(ساتنا) انتقالهاي پولي بانك به بانك (B2B) و مشتري به مشتري (C2C) فرصت رقابت و شكوفايي را از بدنه اقتصاد كشور خواهد گرفت.
در اينكه مسير دگرديسي نظام بانكداري سنتي به بانكداري الكترونيكي با حفظ اعتماد مشتريان و مخاطبان مسيري بسيار دشوار و پيچيده است، ترديدي وجود ندارد، اما لزوم تسريع در شكل گيري فرآيندهاي نوين ارائه خدمات بانكي نيز در دو حوزه (داخلي و بين المللي) براي جانمايي اقتصاد ايران در بدنه اقتصاد منطقه و جهان اجتناب ناپذير است.
يكي از مهمترين ضعفهاي ناشي از عدم تطبيق نظام بانكي كشور با ساختارهاي مشابه بين المللي، قدرت مانور بسيار پايين مشتريان و استفاده كنندگان خدمات بانكهاي داخلي در خارج از كشور است كه كاهش بهره وري فعاليتهاي تجاري و تمايل براي استفاده از خدمات بانكهاي خارجي را مهيا نموده است.
با توجه به اهميت موضوع و توجه ويژه دولت و نظام بانكي كشور در هدف گذاريهاي اقتصادي كه دستيابي به سطوح بالاتري از ارائه خدمات متنوع الكترونيكي در حوزه بانكداري را در دستور كار خود دارد، خبرنگار ما در گفتگويي با دكتر فرهاد خرمي استاد اقتصاد دانشگاه علامه طباطبايي موضوع را از دو جنبه آسيب شناسي روند اجرايي و مزاياي آن مورد بررسي قرار داده است كه نتيجه آن در پي مي آيد.
دكتر خرمي در رابطه با مواضع جدي عبور از بانكداري سنتي به الكترونيك مي گويد: يكي از مهمترين موانع جدي، دخالت ناسنجيده دولت كه اجازه نمي دهد سيستم بانكي كشور به سمت سيستم خصوصي برود چون در سيستم خصوصي حرف اول را رقابت مي زند و براي رقابت در دنياي كنوني و ارتباط داشتن با سيستم بانكهاي جهاني و بين المللي بايد به سيستم الكترونيك تجهيز بود، بنابراين براي اينكه بانكها هر چه زودتر به اين سيستمها تجهيز شوند، بايد انگيزه اي براي رقابت داشته باشند.
وي مي افزايد: من با اطمينان مي گويم اگر همين چند بانك خصوصي در كشور تأسيس نمي شدند در كشور ما هنوز سيستم بانكي به شيوه سنتي اداره مي شد، بنابراين به وجود آوردن شرايط رقابت منجر به ايجاد و گسترش بانكداري الكترونيك مي شود.وي در مورد سطح خدمات فعلي الكترونيك بانكها اظهار مي دارد: اين نوع خدمات در مقايسه با خدماتي كه در كشورهاي پيشرفته ارائه مي شود، بسيار پايين است و به كندي پيش مي رود اما سرعت پايين پيشرفت خدمات الكترونيكي در بانكها فقط به خاطر ناتواني ارائه اين خدمات از سوي بانكها نيست، بلكه قسمتي از آن به خاطر مقاومت مشتريان در مقابل تغييرات است. به طور مثال خيلي از مشتريان هنوز علاقه مند هستند كه با حضور در بانكها قبوض خود را پرداخت نمايند، هر چند در حال حاضر سيستم بانكي كشور اين اجازه را به ما مي دهد كه قبوض خود را از طريق تلفن و يا اينترنت پرداخت نمائيم. بنابراين مقاومت و عدم رغبت در مقابل تغييرات نيز مي تواند مانعي براي پيشرفت و توسعه بانكداري الكترونيك شمرده شود.وي در مورد طرح جديد بانك مركزي در سال جديد مبني بر عبور از كارتهاي جاري (آني پرداز) به صدور كارتهاي اعتباري (آتي پرداز) و ميزان عملياتي شدن آن تصريح مي كند: صدور اين نوع كارتها كه به معناي وام گرفتن اعتباري در زماني كه مشتري موجودي ندارد مربوط مي شود و تا جايي كه اطلاع دارم در حال حاضر يكي از بانكهاي خصوصي كشور از اين نوع كارتها به مشتريان خود ارائه مي دهد، اما ميزان اعتبار اين كارتها به ميزان اعتبار آن مشتري در بانك بستگي دارد، بنابراين شايد به يك مشتري يك ميليون تومان و به مشتري ديگر 10 يا 100 ميليون تومان اعتبار داده شود.
بنابراين در صورت استفاده از اين نوع كارتها بخش اعتبار سنجي مشتريان در بانكها بخشي ضروري به نظر مي رسد كه در صورت اجرايي شدن صدور اين نوع كارتها بايد از اين بخش استفاده شود. استاد اقتصاد دانشگاه علامه طباطبايي در مورد تناسب چارچوب كلي رشد و توسعه بانكداري الكترونيك با سند چشم انداز و برنامه چهارم توسعه مي گويد: بانكداري الكترونيك بايد همگام با برنامه هاي توسعه اي كشور، گسترش و توسعه يابد، در حقيقت اين امري اجتناب ناپذير است و به نظر مي رسد كه طي سالهاي اخير تلاشهاي خوبي در اين زمينه صورت گرفته است كه بايد ادامه يابد.
وي در مورد نياز به اصلاح ساختار نظام بانكي براي توسعه بانكداري الكترونيك تأكيد مي كند: همان طور كه گفتم ايجاد زمينه هاي رقابت در ميان بانكها با خصوصي كردن آنها، موجب توسعه و پيشرفت بانكداري الكترونيك در كشور مي شود. اما براي سرعت بخشيدن و ايجاد فضا براي بانكداري الكترونيك بايد تغييرات زيرساختي و ساختاري در سيستم مخابراتي كشور نيز به وجود آيد تا بانكها از طريق شبكه هاي مخابراتي به سرعت و به آساني بتوانند خدمات خود را به مشتريان ارائه دهند. |