|
* خديجه زمانيان
فردوسي آن بالانشسته، روي تخته سنگي، شاهنامه اش را هم به دستش گرفته و دارد به ما نگاه مي كند. ما كه به بهانه هزارمين
سال تولدش دور هم جمع شده ايم و مي خواهيم برايش بزرگداشت بگيريم. برايش كف مي زنيم، بيت هايش را مي خوانيم، برايش مقاله مي نويسيم و سعي مي كنيم اين شاعر نامدار را مرور كنيم.
روز گذشته، همايش علمي فرهنگي به بهانه بزرگداشت روز ملي حكيم ابوالقاسم فردوسي در مشهد برگزار شد. استادان از سراسر كشور دور هم جمع شده بودند و در اين دو روز، مقاله هايشان را با موضوعات مختلف ارائه دادند.
مسؤولان، كوتاهي مي كنند
قبل از همه دكتر محمد جعفر ياحقي، دبير اين همايش به جايگاه آمد و در خصوص لزوم برگزاري اين همايش ها صحبت كرد. اين استاد دانشگاه گفت: در روزگاري كه تنش هاي سياسي، فكري و فرهنگي، دنيا را به تپش واداشته، نياز به آموزه هاي فردوسي بيشتر احساس مي شود، بنابراين برگزاري بزرگداشت براي شاعران و مفاخر ايراني تنها يك وظيفه نيست، بلكه نياز جامعه ما در شرايط فعلي است. همانطور كه به آلودگي محيط زيست مي انديشيم و براي آن چاره انديشي مي كنيم بايد به آلودگي محيط فرهنگي مان هم بينديشيم، بازگشت به ريشه هاي فرهنگي مي تواند فضاي فرهنگي ما را تصفيه كند.
دكتر ياحقي افزود: گرفتاري هايي كه دنياي امروز براي ما ايجاد كرده، نياز ما را به پرداختن به انديشه هاي فرهنگي كشورمان دوچندان كرده است. وظيفه مسؤولان فرهنگي است كه شرايطي را فراهم كنند تا پژوهشگران و دانشجويان و مردم تبادل انديشه كنند.
وي ادامه داد: بايد شرايط فعاليتهاي پژوهشي و فرهنگي كه بتواند مردم را از لحاظ فرهنگي سيراب كند، بيشتر فراهم شود اما آيا تا به حال چند فيلم در خصوص فردوسي و يا بر اساس داستان هاي شاهنامه ساخته شده، چند متن نمايشي بر اساس پندهاي اين شاعر بزرگ نوشته شده؟ در حالي كه من مي دانم گروه هاي هنري مي توانند بر اساس شاهنامه اثر هنري توليد كنند، اما آيا شرايط براي اين گروه ها فراهم شده است؟دكتر ياحقي ضمن انتقاد از عملكرد مسؤولان در خصوص حمايت از فعاليتهاي فرهنگي گفت: دو سال است كه مي خواهيم كنگره بزرگداشت فردوسي را برگزار كنيم، اما به خاطر مسايل مالي هنوز اين اتفاق نيفتاده و من هنوز به خاطر همايش سال گذشته به بعضي دوستان بدهكارم !وظيفه مسؤولان فرهنگي اين شهر و استان است كه ما را ياري كنند.
قبول دارم كه مشهد نتوانسته شهر فردوسي باشد
در ادامه استاندار خراسان رضوي هم در تأييد گفته هاي دكتر ياحقي گفت: من قبول دارم كه شهر مشهد هنوز نتوانسته شهر فردوسي باشد. هنوز در المان ها و ساخت و سازهاي شهري بوي فردوسي به مشام نمي رسد و مي دانم كه نامگذاري يك ميدان اين شهر به نام فردوسي براي معرفي اين شاعر به جوانان كم است.
محمدي زاده ادامه داد: حيات فردوسي بايد در اين شهر تعريف شود، فردوسي در ما زنده است چون ما فارسي صحبت مي كنيم و امكان فرار از اين شاعر بزرگ وجود ندارد.
استاندار خراسان رضوي در خصوص ساخت و آماده سازي شهر توس گفت: براي شهر توس تصميمات خوبي گرفته شده است. اين شهر دغدغه مسؤولان استان بود، اما اراده جدي براي اجراي طرحها وجود نداشت اما در حال انجام اقدامات اجرايي خوبي هستيم و اميدواريم تا چند سال آينده توس به شهري تبديل شود كه هم جاذبه توريستي داشته باشد و هم پژوهشگاه خوبي براي فردوسي پژوهان باشد.
شاهنامه؛ كتاب انسانيت
بعد از صحبتهاي استاندار، سرانجام نوبت به دكتر محمدعلي اسلامي ندوشن رسيد.
دكتر اسلامي ندوشن با طرح اين سؤال كه «اگر شاهنامه نبود ايران چه مي شد؟» به بيان فرازهايي از مقاله اش پرداخت.
اين محقق و استاد دانشگاه در ابتدا گفت: اگر شاهنامه نبود، ايران مي ماند ولي ايران، ايران گذشته نبود. ايران بدون شاهنامه مثل اتاق بي پنجره بود. اتاقي كه فقط براي سكونت است اما پنجره اي براي ورود نور ندارد. شاهنامه، پنجره تنفس معنوي براي ايرانيان آفريد آن هم نه به خاطر اينكه خاطراتي از نياكان ما را آورده، براي آنكه فردوسي روي جوهره انساني دست گذاشته است.
نبرد نيكي بابدي، خلاصه تفكر شاهنامه است و فردوسي مي گويد: نيكي به هر قيمتي بر بدي پيروز مي شود. شاهنامه انسانيت را وصف مي كند، فردوسي از ايراني طرفداري نمي كند روح ايراني در اثرش موج مي زند، اما او طرفدار نيكي و خوبي است ولو اينكه غير ايراني باشد. به نظر فردوسي براي ارزنده بودن، ايراني بودن كافي نيست، بلكه انسان بودن مهم است. دكتر اسلامي ندوشن پنج علت مهم را در پاسخ به سؤال «اگر شاهنامه نبود ايران چه مي شد؟» ذكر كرد.
اين محقق گفت: اگر شاهنامه نبود دو نيمه تاريخ ايران به هم اتصال نمي يافت و بدين صورت قهرمانان نيكوكار ايراني مثل فريدون، كيخسرو، رستم و گودرز كه نماينده مردانگي و اصالت ايراني هستند از ياد مي رفتند.
وي از يادرفتن مفاهيمي چون داد و دهش، خرد و راستي و والامنشي را نتايج ديگر نبود شاهنامه برشمرد.
دكتر اسلامي ندوشن ادامه داد: اگر شاهنامه نبود زبان فارسي يك چنين بنياد محكمي به خودش نمي گرفت و يك زمينه فكري گسترده كه تا دوردستهاي افق تاريخ بشريت پيش برود؛ در برابر گذارده نمي شد كه بعد شاعران بزرگي چون نظامي و سعدي و حافظ و ديگران از آن تأثير بگيرند. اين محقق در پايان گفت: براي شكسپير در سراسر دنيا روزي يك كتاب نوشته مي شود؛ فردوسي به دلايل بسياري از شكسپير سرآمدتر است، پس بايد براي اين شاعر هم كتابها و رساله هاي زيادي نوشته شود.
داناي خردگرا
بعد از دكتر اسلامي ندوشن و اجراي يك موسيقي زنده، دكتر سيداحمد وكيليان به جايگاه آمد و مقاله خود را با عنوان «ارزش خرد و خردورزي نزد فردوسي» ارائه داد.
اين محقق گفت: اكثر شعراي ايراني، يكبار در آغاز ديوانشان خدا را ستايش مي كنند، اما فردوسي در جاي جاي شاهنامه، داستان را رها مي كند و ستايش خدا را همراه با خرد و دانش بيان مي كند. خرد در نزد فردوسي آن قدر رفيع است كه در كنار نام خداوند كه يكي از اسماي خداوند است آورده مي شود. وي صدها بار خرد، خردمند و خردورزي را ستوده و بي خرد را نكوهش كرده است. تنها در صفحات آغازين شاهنامه در بيست و سه بيت، 16 بار واژه خرد را به كار برده است. او خرد را بزرگترين صفت انسان مي داند و خردمند را بي آزار برمي شمارد. فردوسي براي دانايي و خردمندي آن قدر ارزش قايل است كه دشمن دانا را بهتر از دوست نادان مي داند.
دكتر وكيليان در بخش ديگري از مقاله اش به مثل هاي فردوسي اشاره مي كند. وي مي گويد: فردوسي در شاهنامه اش مثل هايي مي آورد كه اولين بار او آنها را مورد استفاده قرار داده است. آب زيركاه، آب از چشمه تيره مي گردد، آب كه از سرگذشت چه يك نيم چه صد نيم و نابرده رنج گنج نمي يابد، از جمله اين مثل هاست.
فردوسي و پيامبر دروني
در ادامه دكتر قدمعلي سرامي، مقاله اش را ارائه كرد. اين محقق گفت: فردوسي در شاهنامه تنها بر خرد تأكيد نمي كند، او مي گويد انسان براي آنكه به جايگاه والا برسد، تنها نبايد بر خرد تكيه كند خرد بايد با الهام الهي و سروش اندروني بشر بياميزد تا مؤثر شود.به نظر فردوسي پيامبري دروني در انسانها وجود دارد كه در نقطه اي كه انسان نمي تواند با خردش تصميم بگيرد، پيامبر دروني انسان را هدايت مي كند.گفتني است، در ابتداي اين نشست علمي فرهنگي، پيام محمدحسين صفار هرندي، وزير فرهنگ و ارشاد اسلامي توسط سيدجواد جعفري قرائت شد.
***
در دومين روز همايش «دانش و خرد فردوسي» ميهمانان در دانشگاه فردوسي مشهد ادامه اين همايش ارزشمند را پي گرفتند. برنامه صبح همايش كه با حضور شخصيت هاي ادبي و هنري دانشجويان و... پي گيري شد در دو بخش برگزار شد بخش شروع اين مراسم تلاوت آياتي از قرآن و اعلام برنامه مراسم و در ادامه سخنراني ميهمانان جلسه بود سخنرانان اين مراسم دكتر علي رواقي با عنوان در آراستن و پيراستن شاهنامه، دكتر محمدحسين پاپلي يزدي با عنوان فردوسي نظريه پرداز، زهرا تابشي با عنوان سيماي فرهنگي شهر در شاهنامه، دكتر انديشه قديريان با عنوان در شاهنامه و مهابهاراتا، احسان قبول با عنوان بررسي شاهنامه بر پايه نظريه فراسوي ادبيات تطبيقي، آرش اكبري مفاخر با عنوان رمزشناسي گاو برمايه در شاهنامه به ايراد سخن پرداختند. بعد از پايان سخنراني آرش اكبري مفاخر از ميهمانان پذيرايي مي شود تا بخش دوم برنامه همايش با حضور هيأت رئيسه؛ دكتر محمدعلي اسلامي ندوشن، دكتر محمدعلي غلامي نژاد و دكتر يحيي حدادي ابيانه ادامه پيدا كند.
نواي دل انگيز و آسماني استاد شريف زاده و استاد سمندري حال و هواي مراسم را عوض مي كند. دو پيرمرد به استادي تمام حاضران را مبهوت هنرنمايي خود مي كنند تا آن جا كه بعد از پايان اجراي آنها تشويق بي امان حاضران سپاسگزار آنان است. استاد محمد قهرمان ميهمان بعدي برنامه است كه چون هميشه با دو غزل زيباي خود شنوندگان را از حسي زيبا سرشار مي كند. دكتر تقي وحيديان كاميار با عنوان بررسي نقد داستان رستم و اشكبوس، خانم فهيمه حاجي پور با عنوان طنز نمايشي در شاهنامه، فرزاد قائمي خوانشي جديد از محور طولي پيوند دهنده داستانهاي شاهنامه، سلمان ساكت با عنوان آرايش سپاه و فنون رزمي در شاهنامه، زينب صابرپور با عنوان دگرديسي نقش ها در داستان رستم و اسفنديار سخن مي گويند و بعد از سخنان ميهمانان دكتر محمدجعفر ياحقي دبير همايش كه چون همه همايش ها مهربان و پرتوان كارها را پي گيري مي كند، در سخناني كوتاه ضمن تشكر از حاضران و ميهمانان همايش، به تعداد مقالات رسيده به همايش اشاره مي كند و از پوشش برنامه هاي همايش به وسيله مطبوعات و صدا و سيما تشكر مي كند. دومين روز همايش دانش و خرد فردوسي در بخش صبح به پايان مي رسد تا ميهمانان پس از چند ساعت استراحت، بر مزار فردوسي گرد هم آيند تا در برنامه عصر، همايشي ديگر از سلسله همايش هاي سالانه بزرگداشت فردوسي به پايان برسد؛ به اميد آن كه فردوسي و گنجينه عظيم او را بيش از پيش ارج نهيم و قدردان باشيم. |
