* غلامرضا قلندريان

بسته پيشنهادي جمهوري اسلامي ايران در خصوص چهار محور عمده «دموكراسي»، «امنيت»، « انرژي»، «همكاريهاي اقتصادي و همكاريهاي سازنده در بخش هسته اي» به بان كي مون دبير كل سازمان ملل و سر جان ساورز رئيس دوره اي شوراي امنيت، خاوير سولانا مسؤول سياست خارجي اتحاديه اروپا و ميشل كالمي ري وزير خارجه سوئيس و دو كشور چين و روسيه تحويل داده شد. آنچه اكنون از آن به عنوان ديپلماسي بسته اي ياد مي شود، در واقع مذاكره اي غيرمستقيم مي باشد كه در استمرار مذاكره هاي گذشته از سوي گروه 1+5، مشوقهايي را براي ايران در راستاي تعاملات هسته اي در نظر گرفته است. ولي اقدام متقابل ايران در قالب بسته پيشنهادي، فراتر از موضوع هسته اي است. جمهوري اسلامي با علم به اينكه تنشها و بحران آفريني ها از سوي بازيگران عرصه بين المللي، عمدتاً پيرامون چهار محور ياد شده فوق مي باشد، واكنشي مدبرانه و هوشمندانه را در جهت مديريت مسائل منطقه اي و جهاني، برگزيده است.
دنيا اكنون هم با مشكلاتي جدي روبروست و ايران براي كاهش معضلات جهاني، بسته جديدي را با رويكرد مثبت و كارشناسي تهيه و به شخصيتهاي جهان ارايه داده است. در صورتي كه مسير تفاهم براي طرح پيشنهادي ايران ميسر شود، خروجي آن، منافع متقابلي را براي طرفين در پي خواهد داشت. با توجه به مشكلات موجود و نبود ساز و كارهاي نتيجه بخش و زياده طلبي هاي برخي كشورهاي سلطه طلب كه همچنان بر طبل اراده معطوف به قدرت مي كوبند و از حل مشكلات جهاني عاجز شده اند، ايران طرحي را با چشم انداز حل معضلات جهاني پيشنهاد نموده است تا ضمن دفاع از حقوق هسته اي خويش، در راستاي تحكيم صلح و ثبات جهاني، گام مثبتي را برداشته باشد.
استفاده از روشهاي متنوع ديپلماتيك، مثل ارايه بسته پيشنهادي يا مذاكره مستقيم و غيرمستقيم، نشانه قوت سياست خارجي يك كشور محسوب مي شود.
در بحث مناقشه هسته اي كه تطويل آن بر پيچيدگي اش افزوده است، بايد از ابزار هاي گوناگون و كارامد براي نيل به مقصود بهره جست. جمهوري اسلامي ايران تاكنون با اتخاذ ديپلماسي فعال و تأثيرگذار، از متدهاي متنوعي مانند پيشنهاد كنسرسيوم سوخت هسته اي، مذاكره با نمايندگان گروه 1+5 و ارايه بسته پيشنهادي استفاده كرده است تا از اين رهگذر آمادگي خويش را براي حل موضوع هسته اي و شفاف نمودن مواضع خود از طريق مكانيسم گفتگو اعلام نمايد.
ارايه بسته پيشنهادي متقابل از سوي ايران نشان مي دهد برخلاف خواست آمريكا، ايران در معادله موجود در موضع انزوا و ضعف قرار ندارد و اگر گروه 1+5 به دنبال تفاهم واقعي باشد، مي تواند با بررسي بسته پيشنهادي ايران، كه علاوه بر موضوع هسته اي، مسائل منطقه اي و محورهاي چهار گانه مندرج در آن را شامل است، زمينه را براي تفاهم واقعي و همه جانبه ايجاد كند.
جهان امروز بيش از هر زمان ديگري به گفتگو و ارتباط سازنده بر مبناي شاخصهاي علمي و منافع متقابل نيازمند است تا از اين رهگذر، نه تنها مانع بروز تنشها شود، بلكه ضمن طراحي مدل و چارچوبي مدون، هرگونه سوء استفاده و برداشتهاي متعارض و بعضاً متضاد را كه همواره سبب بحران آفريني شده است، از بين ببرد.
از سوي ديگر، آنچه در اذهان عمومي از عملكرد قدرتها و دولتهاي برتر نقش بسته، مقوله هايي همچون ديپلماسي، مفاهمه، قدرت چانه زني، ارتباط سازنده و... است. اما واقعيتها در بطن حوادث، بيانگر اقدامهايي خلاف منطق گفتگوهاست.
در سالهاي اخير، فضاي ديپلماسي، جاده اي يكطرفه از سوي غرب بوده است؛ چنانكه زمين بازي، قاعده حاكم بر بازي و نوع بازي را آنان تعيين نموده و ديگر بازيگران، ناگزير از پذيرفتن مقررات و تعهدهاي ناشي از قواعد بازي هستند. ديپلماسي هسته اي ايران در تعامل با گروه 1+ 5 يكي از بازيهاي مورد اشاره مي باشد كه تاكنون از سوي طرف مذاكره بر ايران تحميل شده است.
بدين منظور، ايران اسلامي با توجه به اوضاع منطقه اي و بين المللي، طرح جديدي را در قالب يك بسته، فراتر از موضوع هسته اي خود، پيشنهاد كرده كه دستيابي به همكاريهاي مستمر و تعامل سازنده با جهان، هدف اصلي آن است.
جمهوري اسلامي معتقد است، ايران، اروپا و قدرتهاي بزرگي چون روسيه و چين مي توانند پارادايمهاي جديدي از همكاريها مبتني بر تعامل در چهار حوزه دموكراسي، امنيت، انرژي و اقتصاد را دنبال كنند.
اقدام ايران را مي توان طرحي پيشدستانه تلقي نمود كه به منظور تأثيرگذاري بر فضاي گفتمان متصلب موجود و عبور از آن ارايه شده تا سياست خارجي جمهوري اسلامي در ارتباط با مديريت مسايل جهاني به عنوان يك كنشگر فعال مطرح شود.
از آنجا كه ايران با توجه به وزن سياسي خود به عنوان يك قدرت تأثيرگذار در معادلات منطقه اي و جهاني مطرح است، رويكرد كشورمان در ديپلماسي بسته اي، ايجاد فرصت مناسب براي بازيگراني است كه همواره از تحميل انگاره هاي يك سويه برخي قدرتهاي فاقد منطق مذاكره در مديريت بحرانهاي جهاني رنج مي برند. پيشنهاد تهران با توجه به موقعيت تأثيرگذار آن، مي تواند تحولات مثبتي را در عرصه جهاني ايجاد كند.
به اعتقاد مقامهاي ايران، «گفتگو» پارادايمي است كه نه تنها مشكلات را به نحو قابل قبولي مرتفع مي نمايد، بلكه مانع هرگونه تنش و به حداقل رساندن هزينه ها در مناسبات سياسي و حقوقي مي گردد.
در شرايط كنوني جمهوري اسلامي ايران قدرت را در مذاكره مي بيند؛ لذا از اين امر به هيچ وجه رويگردان نيست. درباره موضوع هسته اي هم با تمام طرفها مذاكره مي كند، اما اين مذاكره بايد در فضايي متعادل صورت پذيرد و در استمرار گفتگوها منطق مذاكره ها نبايد تحت سيطره اتوريته غربي واقع شود. بديهي است، بستر تعاملات نمي تواند از اهتمام به جايگاه و وزن سياسي كشورها غفلت نمايد.
گفتني است، تداوم مذاكره ها در خصوص مناقشات في مابين زماني مي تواند اميد بخش باشد كه پارادايم منطق محور با غلبه بر گفتمان اقتداري زور محور، بر اساس احترام متقابل، منافع طرفين، رعايت شاخصهاي حقوقي جهاني و توجه به اراده ملتها تنظيم و ارايه شود.