*محمد ملازهي

حمله موشكي يك هواپيماي بدون خلبان آمريكايي به يك پاسگاه مرزي پاكستان در منطقه «مهمند» كه در جريان آن سيزده نظامي پاكستان جان خود را از دست دادند و پاسگاه مرزي آنها تخريب شد، از جهات متفاوتي مي تواند با پيامدهاي مهمي رو به رو شود. دو واقعيت مهم در ارتباط با اين رخداد وجود دارد.

1- منطقه «مهمند» مورد اختلاف پاكستان و افغانستان است
2- حمله به وسيله ارتش آمريكا انجام شده است
درباره موضوع اول هر چند، ارتش آمريكا حمله را اشتباهي بداند و يا ارتش و دولت پاكستان براي آنكه ضعف خود را در دفاع از تماميت ارضي در مقابل تهاجم خارجي پوشش دهند آن را حمله اي اشتباهي وانمود سازند، اما حقيقت آن است كه بعد از حمله آمريكا به پاسگاه مرزي پاكستان در «مهمند» نيروهاي دولتي افغانستان در مناطق مورد اختلاف پيشروي كرده و پاسگاه مرزي خود را جايگزين پاسگاه تخريب شده پاكستاني كرده اند.
اين موضوع حكايت از نوعي هماهنگي قبلي بين نيروهاي دولتي افغانستان و ارتش آمريكا دارد. اهميت اين موضوع در آن است كه در عمل، آمريكا را وارد مناقشه و اختلافهاي ارضي پاكستان و افغانستان مي كند. هر گاه توجه داشته باشيم كه اختلافهاي مرزي پاكستان و افغانستان به نامشخص بودن خطوط مرزي در مناطقي نظير «مهمند» محدود نيست و افغانستان خط مرزي «ديوراند» را كه در سال 1893 بين قدرت استعماري انگليس و امير عبدالرحمن خان پادشاه وقت افغانستان به رسميت نمي شناسد و مدعي است كه دو ايالت سرحد و بلوچستان پاكستان كه اكنون در قلمرو ملي پاكستان هستند به لحاظ تاريخي متعلق به افغانستان هستند كه باز پس داده شوند، آنگاه دخالت آمريكا در چنين موضوع حساس و اختلاف برانگيزي امري ساده و تصادفي تصور نخواهد شد.
آيا مي توان گفت دخالت آمريكا به سود افغانستان در «مهمند» مقدمه اي بر تجديد مطالبات افغانستان از پاكستان خواهد بود؟ حتي اگر چنين نباشد به هر حال در اسلام آباد مي تواند نگراني هاي جدي ببار بياورد. بويژه آنكه طرف افغاني بر اين باور است كه اعتبار قرارداد «ديوراند» صد ساله بوده و در سال 1993 پايان يافته است.
براساس اين برداشت كه البته از سوي پاكستان به رسميت شناخته نمي شود، افغانستان اميدوار است از شرايط به وجود آمده استفاده كند و سرزمين هاي مورد ادعاي خود را به دست بياورد.
موضوع مهم دوم را بايد در ارتباط با موقعيت ارتش و دولت پاكستان و اتحاد آنها در مبارزه عليه تروريسم با آمريكا در منطقه مورد توجه قرار داد.
حمله به پاسگاه مرزي پاكستان و كشتن نظاميان اين كشور و تأييد آنها از طرف فرماندهان نظامي آمريكا مستقر در افغانستان هشداري جدي به اتحاد پاكستان با آمريكا در مبارزه عليه تروريسم است. نارضايتي آمريكا از توافق دولت پاكستان با طالبان محلي كاملاً روشن است و حمله به پاسگاه نظامي در منطقه حساس مورد اختلاف پاكستان و افغانستان از طرف ارتش آمريكا، دولت و ارتش پاكستان را در موقعيت بسيار دشواري قرار مي دهد و آنها را در مقابل افكار عمومي قرار مي دهد كه چرا در مقابل تهاجم هاي مكرر ارتش آمريكا سكوت اختيار كرده اند. مگر نه اينكه وظيفه هر ارتشي حفظ تماميت ارضي و دفاع از كشور است اين چگونه اتحادي است كه يك طرف به آن متعهد، اما طرف دوم كوچكترين تعهدي ندارد. بنابراين قابل تصور است كه اتحاد پاكستان و آمريكا در مبارزه عليه تروريسم در افكار عمومي بشدت زير سؤال برود.
در چنين شرايطي ادامه اتحاد پاكستان و آمريكا معناي خود را از دست مي دهد، اما در نگاهي واقع بينانه تر نمي توان گفت كه پاكستان در موقعيتي باشد كه كاري از دستش برآيد. ناچار به تحمل خواهد بود و همين موضوع چه بسا كه سبب شود در نهايت ارتش آمريكا بعد از بي نتيجه بودن حملات هوايي در كنترل اوضاع امنيتي در افغانستان به اميد كنترل اوضاع در مناطق قبايلي به صورت رسمي وارد خاك پاكستان شود. در چنين احتمالي كه از قبل نيز وجود داشته است و نگارنده در مطلب ديگري تحت عنوان «قوميت پاكستان» به احتمال آن اشاره كرده است، تحولاتي در منطقه پيش خواهد آمد كه از هم اكنون ابعاد آنرا نمي توان با ضريب اطمينان قابل قبولي پيش بيني كرد، اما قدر مسلم آن است كه گسترش جنگ از افغانستان به پاكستان خطراتي به مراتب بيشتر از آن خواهد داشت كه شايد در ذهنيت فرماندهان نظامي آمريكا در شرايط كنوني وجود دارد.