* محمد ملازهي

سران و هيأتهاي نمايندگي هشت كشور اسلامي موسوم به دي- 8  نشست دو روزه خود را در كوالالامپور پايتخت مالزي برگزار كردند.
دي- 8  محصول تفكر دو اقتصاد دان در دو كشور مالزي و تركيه است كه در سال 1996 ميلادي اين گروه را با همكاري ساير رهبران كشورهاي عضو بنيانگذاري كردند.
مهاتير محمد، رئيس جمهور وقت مالزي و تورگوت اوزال رئيس جمهور وقت تركيه - هر دو از شخصيتهاي اقتصاد دان در موقعيتي مناسب توسعه اقتصادي - اجتماعي و فرهنگي كشورهاي محوري تر در جهان اسلام را در گرو همكاريهاي اقتصادي - تجاري و تبادل اطلاعات علمي و فني دانستند و انديشه تأسيس دي- 8 را پي گرفتند.
تورگوت اوزال و مهاتير محمد به درستي در يافته بودند كه مناسبات تجاري - اقتصادي كشورهاي اسلامي با دنياي غرب در يك روند طبيعي و با رعايت منافع و مصالح متقابل در جريان نيست و نوعي استعمار تجاري و نابرابري ميان دنياي اسلام و كشورهاي صنعتي پيشرفته وجود دارد. كشورهاي اسلامي ذخاير طبيعي خود را با نازلترين قيمت به غرب صادر مي كنند و كالاهاي صنعتي مورد نياز خود را از غرب با قيمت بالا وارد مي كنند.
اين روند شكاف بين جهان اسلام و جهان غرب را روز به روز بيشتر مي كند و راه حل در درون كشورهاي اسلامي و توسعه مناسبات تجاري - اقتصادي و تبادل اطلاعات فني و دانش است.
«دي- 8» در واقع محصول همين برداشت است.
اين گروه تاكنون يازده نشست در سطح وزيران امورخارجه و شش نشست دوره اي در سطح سران برگزار كرده است و راههاي عملي توسعه همكاري ها را در تمامي ابعاد سياسي - اقتصادي، تجاري - فرهنگي و علمي مورد بحث و تبادل نظر قرار داده است.
اما حقيقت آن است كه دي -8 تا دستيابي به تمامي اهداف تعريف شده هنوز فاصله زيادي دارد.
نگاهي به موقعيت استراتژيك دنياي اسلام و بويژه هشت كشور عضو دي -8  بخوبي نشان مي دهد كه اين كشورها از دو ويژگي بسيار مهم و تأثيرگذار بر روند تحولات منطقه اي و جهاني برخوردارند.
1 - تسلط بر مهمترين ، حياتي ترين و پر رفت و آمدترين تنگه ها
2 - ذخاير فسيلي انرژي
تسلط كشورهاي عضو دي- 8  بر تنگه هاي استراتژيك و تسهيل كننده تجارت جهاني به تنهايي كفايت مي كند كه اگر اين كشورها در يك گروه مؤثر منطقه اي فعال شوند. روند منطقه گرايي را در بعد جهاني تقويت نمايند. تنگه هاي باب المندب و سوئز در اختيار مصر است، تنگه هرمز در اختيار ايران است، تنگه هاي بسفر و داردانل در حوزه قدرت و نفوذ تركيه است و تنگه مالاكا در شرق كه دو اقيانوس هند و كبير را به هم اتصال مي دهد در اختيار مالزي و اندونزي از اعضاي شرق دي -8  است. به اين ترتيب حياتي ترين مسيرهاي دريائي توسعه اقتصادي و تجاري جهان در حوزه قدرت و نفوذ دي -8  قرار گرفته است. تنگه هايي كه انتقال سوخت و كالاهاي تجاري را تسهيل كرده اند و حتي تصور اينكه يك روز اين تنگه ها مسدود شوند و اقتصاد جهان بتواند روي پاي خود بايستد وجود ندارد.
در كنار اين موقعيت مساعد ژئو استراتژيك جهان اسلام تعيين كننده ترين ماده حياتي انرژي براي اقتصاد بين الملل را در اختيار دارد. تركيب اين مجموعه مساعد، بالقوه قدرتي را بوجود آورده است كه بالفعل كردن آن آرماني است كه دي -8در واقع به دنبال تحقق آن است. نقشه راه كه وزيران امور خارجه در نشست كوالالامپور خود روي آن به بحث و تبادل نظر پرداختند و نويد تحقق آن را براي دهه دوم فعاليت دي -8  دادند. بدين معنا است كه در دهه پيش رو از 2008 تا 2018 گروه دي -8 بتواند به اهداف و علايق مورد نظر خود دست يابد اين واقعيت نيز امروزه قابل درك تر شده است كه تغيير روند تجارت و سرمايه و پركردن شكاف هاي موجود بين كشورهاي اسلامي و دنياي صنعتي تنها در سايه همكاريها امكان پذير خواهد بود و مسير همكاريهاي مؤثر و پايدار از توسعه اقتصادي عبور مي كند و در نهايت به همگرايي سياسي منتهي مي گردد. دي -8  در جهتي درست قرار گرفته ولي لازمه تحقق آرمانهايش وجود يك اراده سياسي قدرتمند است كه بتواند تفكر استقلال در تمامي ابعاد سياسي - فرهنگي و اقتصادي - علمي و فني را تقويت كند، جهان اسلام در وابستگي به هر كدام از اين موارد نمي تواند به آرمانهاي خود دست يابد.
قدرت، مقوله اي تجزيه ناپذير است قدرت اقتصادي بدون قدرت سياسي و هر دو آنها بدون قدرت معنوي و فرهنگي نه تنها قابل دسترسي نيست كه اگر هم دست يافتني باشد، قابليت حفظ در بلند مدت نمي يابد. در جهان امروز كه سرنوشت قدرت بين الملل نيز نامشخص است، فرصت براي شكل دهي قدرتهاي منطقه اي مساعدتر از هر زماني شده است.
دي- 8 از اين مزيت برخوردار است كه مي تواند بصورت يك قدرت منطقه اي با قابليت مشموليت كل دنياي اسلام در جهاني كه آشكارا تك قطبي بودن قدرت بين الملل را رد كرده است و ميل به چند جانبه گرايي دارد عرض اندام كند اما لازمه تحقق چنين هدفي پذيرش يك نقشه راه متعهدانه جمعي است ، توفيق يا عدم توفيق دي -8 را در آينده مي توان از ميزان تعهدپذيري جمعي در بعد سياسي و توسعه اقتصاد ،تجارت ، علوم و فنون در داخل آن در نظر گرفت و گفت: كه اگر دي- 8 بتواند توازن لازم را بين سياست مستقل ، اقتصاد جمعي مستقل و فرهنگ اسلامي پويا برقرار كند موفق خواهد بود.