* غلامرضا قلندريان

مذاكرات امروز دبير شوراي عالي امنيت ملي ايران و خاوير سولانا كميسرعالي سياست خارجه و امنيتي اتحاديه اروپا و معاونان وزراي خارجه كشورهاي گروه 1+5 در حالي برگزار مي شود كه ويليام برنز معاون وزير امور خارجه آمريكا نيز در آن حضور مي يابد.
اين نخستين بار است كه يك نماينده از آمريكا در مذاكرات هسته اي ميان تهران و طرفهاي غربي حضور مي يابد؛ در شرايطي كه تا پيش از اين آمريكا براي مذاكره با ايران پيش شرط قائل بود و بر عنصر «تعليق» پافشاري داشت. طي 3 سال گذشته كه ايران به تعليق يكجانبه غني سازي اورانيوم پايان داده و فعاليت صلح آميز هسته اي را از سرگرفته است، دولت آمريكا هرگونه مذاكره با ايران را مشروط به توقف غني سازي مي كرد.
تصميم كنوني واشنگتن را مي توان گذر از پيش شرط تعليق ارزيابي نمود. اين تغيير رويكرد آمريكا مي تواند فصل جديدي را در روند مذاكرات رقم بزند، به نحوي كه روزنامه آمريكايي نيويورك تايمز نيز تعديل مواضع آمريكا و حضور «برنز» در مذاكرات ژنو را نوعي عقب نشيني و صرف نظر كردن بوش از شرط تعليق ارزيابي كرد.
اين روزنامه نوشت: «به نظر مي رسد اين تصميم نشانه انعطاف دولت بوش درباره اين شرط بود كه درخصوص برنامه هسته اي ايران مذاكره نخواهد كرد، مگر اين كه ابتدا ايران غني سازي اورانيوم را به حالت تعليق درآورد.»
اما رسانه هاي غربي براي تحت الشعاع قرار دادن عقب نشيني آمريكا از پيش شرط تعليق براي حضور در مذاكرات، بر اين نكته متمركز شده اند كه برنز در اين مذاكرات، گفتگوي دو جانبه اي با سعيد جليلي نماينده جمهوري اسلامي ايران نخواهد داشت. اين در حالي است كه نفس حضور نماينده آمريكا در اين مذاكرات بدون پذيرش تعليق از سوي ايران، عقب نشيني آشكاري است كه مي تواند راه را براي خروج غرب از بن بستي كه به دست خود ساخته است، هموارتر كند.
جمهوري اسلامي ايران تاكنون بارها بر گزينه مذاكره با حضور تمامي بازيگران عرصه بين المللي تأكيد نموده است كه اين موضع بيانگر اعتقاد و التزام به حل و فصل مناقشات از طريق ديپلماسي و ارتقاي روابط با ديگر كشورهاست. البته، بايد اذعان نمود كه در ادبيات تعاملي ايران با ديگر كشورها، فقط رژيم غاصب صهيونيستي به دليل خوي تجاوزكارانه و نداشتن مشروعيت بين المللي، استثنا تلقي گرديده و در سياست خارجي ايران موضوع ارتباط با ديگر كشورها در شرايطي برابر و توأم با احترام متقابل، مورد اهتمام قرار گرفته است.
به هرحال، تغيير رويكرد ايالات متحده آمريكا مبني بر درخواست براي مذاكره با جمهوري اسلامي ايران را مي توان بازتاب واكنش ايران به جنگ رواني هفته گذشته از سوي آنها ارزيابي نمود، به گونه اي كه اذعان رسمي واشنگتن بر ابرقدرتي ايران و تأثيرهاي شگرف و انكارناپذير تهران در عرصه جهاني به عنوان يكي از مهمترين بازيگران عرصه بين المللي، بر كسي پوشيده نيست.
انقلاب اسلامي در سالهاي اخير با رشد فناوري و توسعه در زمينه هاي مختلف، توانسته است جايگاه قابل اعتنايي را در منطقه به خود اختصاص دهد. يكي از مهمترين شاخصهاي ارتقاي وزن سياسي امنيتي يك كشور، حضور موفق آن در عرصه تعاملهاي سياسي و بين المللي است كه خروجي روابط ايران با كشورهاي منطقه اي و فرامنطقه اي مؤيد اين ادعاست.
جمهوري اسلامي ايران، ضمن احترام به همسايگان و ديگر كشورهاي جهان، خواهان ايجاد جامعه اي توأم با عدالت محوري و كرامت انساني است و تعرض به ديگران را تحت هيچ عنواني قابل قبول نمي داند، اما در مقابل تهديدهاي ديگر كشورها نسبت به منافع ملي و امنيت ملي خويش كوتاه نخواهد آمد و هر گونه تهديدي را با قاطعيت پاسخ خواهد داد. اعلام آمادگي جمهوري اسلامي ايران با انجام مانور اخير پيامبر اعظم(ص)، كه در آن بخشي از توانمنديهاي ايران به نمايش گذاشته شد، به دشمنان اعلام نمود كه كوچكترين تعرض با واكنشي كوبنده و قاطع از سوي ايران مواجه خواهد شد.
اعتراف رسانه هاي بيگانه در نمايش قدرت جمهوري اسلامي پس از مانور اخير، بيانگر جايگاه ايران در تأثيرگذاري بر فرايندهاي سياسي منطقه و جهان مي باشد كه اين مهم از ديد صاحب نظران سياسي و ناظران بين المللي پنهان نمانده است.
پايگاه خبري بي.بي.سي در خصوص رزمايش اخير و بازتاب آن اذعان داشت: «پس از يك هفته نمايش قدرت ايران، اكنون نشانه هاي رو به افزايشي وجود دارد كه از تمايل دو طرف -واشنگتن و تهران- براي انجام نوعي گفتگوي جدي درباره موضوع هسته اي ايران حكايت دارد. پس از شعارها و تهديدها، اكنون زمان مهمي براي ديپلماسي است.»
تغيير لحن مقامهاي آمريكايي، بيانگر اين موضوع است كه آنها دريافته اند ظرفيتهاي ايران با دو كشور عراق و افغانستان قابل مقايسه نيست و نمي توانند اين كشور را با همان راهبرد تهديد عليه دو كشور ياد شده، به تسليم وادار كنند. تهران براي تأثيرگذاري بر تصميمهاي تجاوزگران ظرفيتهاي برجسته اي دارد كه عراق و افغانستان از آن برخوردار نبودند.
تحليلگر شبكه خبري فاكس نيوز متعلق به نو محافظه كاران نيز با دلسرد كننده خواندن تصميم بوش براي نرمش در مقابل تهران، از اتخاذ اين تصميم اندكي پس از مانور موشكي سپاه پاسداران انتقاد كرد.
جمهوري اسلامي ايران در شرايطي از اقتدار و عزت قرار دارد كه باكي از مذاكره با طرفهاي پرمدعا و پرسر و صدا نداشته و با تدبير و درايت، توانايي هدايت مذاكره براساس سه اصل «عزت»، «حكمت» و «مصلحت» را دارد. سير مذاكره با طرف آمريكايي در عراق، بيانگر ديپلماسي مقتدر و توأم با تمهيدهاي سياسي از سوي ايران است كه توانست در كاهش آلام ملت مظلوم عراق سهيم باشد. همان گونه كه رئيس جمهوري اسلامي ايران نيز در گفتگو با خبرنگاران اظهار داشته است: «... هر زماني كه لازم باشد، به طور مستقيم با آنها (آمريكا) مذاكره مي كنيم.»
موفقيتهاي مذاكرات هسته اي تاكنون به دليل ابرام و اصرار دولت و نظام جمهوري اسلامي ايران بوده كه توانسته با قاطعيت در مقابل زياده طلبي هاي كشورهاي 1+5 ايستادگي و بدون هراس از تهديدها و تعرضهاي آنها، بر احقاق حقوق هسته اي جمهوري اسلامي تأكيد نمايد. البته، نبايد فراموش نمود كه اين مهم بدون حمايت ملي و عمومي مردم محقق نمي شد و حمايتهاي گسترده مردمي، دولتمردان را در پيگيري مطالبات ملي مصمم نموده است.
بديهي است، نظام قدرت محور روابط بين الملل امروزه بر تكثر مؤلفه هاي قدرت اذعان داشته و تعاملهاي سياسي و بين المللي اكنون تابعي از وزن سياسي بازيگران جهاني است. از اين رو، پافشاري جمهوري اسلامي ايران بر حقوق هسته اي خود، مذاكره كننده غربي را به سوي اتخاذ مشي منطقي مبتني بر مذاكره بدون پيش شرط تعليق، سوق داده است.