|
* مهدي نصيري
و خداوند از طريق كلماتش حق را ثابت مي كند (سوره يونس آيه 82) فعل تشكرون از آيه شريفه «ثم بعثناكم من بعد موتكم لعلكم
تشكرون» از جانب اشرف مخلوق جز با ضبط كلام صورت نمي يابد، چنان كه او با كتاب بود كه به خاتم المرسلين، فرمان اقرأ گفت...
و كلام ثبت نمي شود مگر با آوا و كلمه! و هر كدام مي بايست زيبا باشند تا جوهر كلمات را بر دل بنشانند، همان گونه كه سخن خداوند به اول بار به زيبايي مكتوب شد و اين رسم ادامه يافت.
نمايشگاهي بي سابقه
«استادان بزرگ نستعليق» عنوان نمايشگاهي است كه براي نخستين بار حجم وسيعي از آثار ارزشمند خطاطي استادان بزرگ نستعليق را در معرض ديد علاقه مندان هنر خوشنويسي و هنرمندان اين عرصه قرار مي دهد.
نمايشگاه استادان بزرگ نستعليق به همت مركز هنرهاي تجسمي حوزه هنري و با حمايت دفتر امور هنرهاي تجسمي وزارت فرهنگ و ارشاد و همكاري انجمن خوشنويسان ايران از اواسط تير ماه در موزه هنرهاي معاصر تهران گشايش يافته و به مدت يك ماه پذيراي حضور هنرمندان و علاقه مندان هنر خوشنويسي خواهد بود.در اين نمايشگاه بيش از 400 شاهكار خوشنويسي از قدما در معرض ديد گذاشته شده كه متعلق به دوره هاي صفويه، قاجاريه و تيموري است و بخش عمده اي از اين آثار براي نخستين بار است كه به نمايش گذاشته شده اند.
اعتراف مي كنم كه براي اولين بار است، در نمايشگاهي به ديدن آثار خوشنويسي و خطاطي آمده ام. به محض ورود و قدم گذاشتن در اولين گالري نمايشگاه، غرق مي شوم در جادوي كلمات و حروف كه در هم پيچيده اند و غلت مي خورند در انحناها و نقطه ها و قوسها... . كلمات با همه هويتي كه در قالب خود نهفته دارند، با همه پيچ و تابها و زيبايي كه در شكل و فرم پيدا كرده اند، گويي در برابر تماشاكنندگان نمايشگاه به رقص درآمده اند، وانگار جهان را به پيچش و رقصي ابدي در آورده اند. اين كلمات و خطوط زيبا روايتگر تاريخ خودشان هستند. هر كدام از گوشه اي و هر يك از دوره خاص خودشان آمده اند. هر كدام از خانه اي و از پيچشهاي عاشقانه دستها و قلم هنرمنداني از جاي جاي ايران بزرگ!
كلاس درسي بزرگ و زيبا ...
به وجد آمده ام! از اولين گالري موزه هنرهاي معاصر مي گذرم. احسان كاميابي از هنرمندان خوشنويس استان سمنان مشغول تماشاي آثار به نمايش گذاشته شده در نمايشگاه است.
او مي گويد: ما نمايشگاهها، برنامه ها و مسابقات زيادي در همه حوزه هاي هنرهاي تجسمي داشته ايم، اما تا به حال نمايشگاهها و برنامه هاي مربوط به هنر خطاطي بيشتر محدود به نمايشگاههاي انفرادي يا حداكثر نمايشگاههاي گروهي كوچكتر و در سطح منطقه اي بودند، اما نمايشگاه استادان بزرگ نستعليق ايران آن هم در اين حجم گسترده و با وجود اين همه آثار فاخر و ارزشمند تاريخ خوشنويسي ايراني، جايگاه بسيار مهمي در ميان همه برنامه هاي مربوط به هنر خوشنويسي در كشور دارد.
كاميابي افزود: اين نمايشگاه براي هنرجويان، استادان و همه علاقه مندان خوشنويسي يك كلاس درس زيبا و براي هر فرد ايراني، گنجينه اي زيبا و ديدني از هنر«نوشتن» در ايران است و فكر نمي كنم هيچ ايراني اهل ذوقي وجود داشته باشد كه مخاطب اين نمايشگاه نباشد. حتي هنرجويان و هنرآموزان تاريخ و نقاشي و ... نيز مي تواند درسهاي زيادي از آثار به نمايش درآمده در اين نمايشگاه بياموزند.
مشاركت گنجينه داران
آثاري از گنجينه هاي خصوصي 32 مجموعه دار، بخشي از نمايشگاه را به خود اختصاص داده است و در ميان آنها تعدادي نيز براي نخستين بار است كه به نمايش گذاشته مي شوند.
كاغذهاي رنگي، قلمتراش ها، قلمدانها و ابزار و ادوات سنتي خوشنويسي، بخش ديگري از نمايشگاه هستند كه مسلماً تنها براي هنرمندان خوشنويس جالب و ديدني نيستند و ارزشهاي زيادي نيز در زمينه هنرهاي دستي دارند.
نمايشگاه «استادان بزرگ نستعليق» شامل سه بخش آثار قدما و بزرگان خوشنويسي نستعليق و شكسته نستعليق، آثار استادان و هنرمندان معاصر خوشنويسي و بخش رقابتي است.
علي شيرازي، خوشنويس و عضو شوراي ارزشيابي مرحله فوق ممتازي انجمن خوشنويسان كشور و عضو هيأت داوران بخش رقابتي اين نمايشگاه ضمن برشمردن بخشهاي مختلف نمايشگاه، برگزاري آن را حركتي مفيد و مثبت در حوزه هنرهاي تجسمي ذكر مي كند و در مورد بخش قدما مي گويد: در بخش قدما، برگزاري نمايشگاه و نمايش آثار تا به حال اصلاً سابقه نداشته است. در حقيقت نمايش اين نوع آثار خوشنويسي از قدما با بيش از 300 اثر، تاكنون بي سابقه بوده است، اما در بخش معاصران، يعني خوشنويسان معاصر، ما مي توانستيم شاهد نمايش و شركت دادن آثار بيشتري باشيم. نمايش آثار خوشنويسي نسل جوان در كنار هنرمندان قديمي برجسته خوشنويس كشورمان مي تواند براي پيشرفت و بهتر عمل كردن آن در عرصه خوشنويسي مؤثر واقع شود.
ميرعماد، درويش عبدالمجيد، ميرزا رضا كلهر و ...
در ميان آثار قدما و بزرگان خوشنويس نستعليق و شكسته نستعليق به دنبال اسامي آشناي هنرمندان مي گردم؛ ميرعماد، مير علي، درويش عبدالمجيد طالقاني، ميرزا غلامرضا اصفهاني، ميرزا رضا كلهر، عمادالكتاب، مير حسين تركي و ... هنرمندان دوره هاي صفوي، تيموري و قاجار هستند كه آثارشان در ميان كارهاي به نمايش گذاشته شده با استقبال بيشتري مواجه مي شود.
استقبال شديد از نمايشگاه
امير عبدالحسيني، دبير جشنواره، زمان زيادي براي ماندن در نمايشگاه ندارد و وقتي پيدايش مي كنم براي انجام كاري قصد ترك موزه را دارد و صحبت در مورد نمايشگاه و آثار آن را به وقتي ديگر موكول مي كند.
تنها در مورد آثار اين هنرمندان بزرگ خوشنويس و استقبال از آثار آنها صحبتهايم را تأييد مي كند و مي گويد: اين آثار براي نخستين بار است كه در نمايشگاه استادان بزرگ نستعليق نمايش داده شده اند و از همين روست كه علاقه مندان توجه بيشتري به ديدن آنها نشان مي دهند.
و البته اين نكته را هم بايد ذكر كنم كه در بخش مربوط به آثار هنرمندان معاصر نيز آثار زيادي از هنرمندان برجسته خوشنويسي حضور دارند كه در مدت زمان برگزاري نمايشگاه به شدت مورد توجه قرار گرفته اند.
جاي خالي دوسالانه خوشنويسي
وي مطلبي در مورد مراسم افتتاحيه را در اختيارم مي گذارد كه درباره اين بخش از نمايشگاه است، در اين مطلب محمد شالويي مدير كل دفتر امور هنرهاي تجسمي و سرپرست موزه هنرهاي معاصر پس از اشاره به تلاشهاي صورت گرفته در مورد جمع آوري آثار براي نمايشگاه مي گويد: استاد جليل رسولي به من گفتند كه، خود من اثري داشتم كه تاكنون 40 سال است كسي آن را نديده و شايد هرگز فرصتي اين گونه فراهم نشده بود كه اين اثري كه بيش از 40 سال در نزد من نگهداري مي شد را به نمايش بگذارم و اين نمايشگاه چنين فرصتي را فراهم كرد تا مجموعه داران، صاحبان آثار هنري و هنرمندان اين گونه حضور پر شوري داشته باشند و همين امر ما برنامه ريزان هنري را درصدد آن برآورد كه براي نخستين بار در سال آينده دوسالانه ملي خوشنويسي مربوط به بخش مسابقه در آن قرار داده شده اند: بخش رقابتي نمايشگاه، سه موضوع آيه «بسم ا... الرحمن الرحيم»؛ روايت «ولايت علي بن ابيطالب» حصني و من دخل حصني امن من عذابي» و «اشعاري از بزرگان ادبيات پارسي» را به عنوان موضوع اصلي محور خلق و انتخاب آثار خوشنويسي قرار داده است و به دنبال آن 40 اثر برتر براي حضور و نمايش در اين نمايشگاه انتخاب شده اند.
در هنر، گرفتار تقابل هستيم
استاد غلامحسين اميرخاني از استادان خوشنويسي كشور هم با اشاره به تأثيرات مناسب برگزاري اين نمايشگاه گفت: ما گرفتار اموري هستيم كه كمكي به رشد نگاه و ديد ما نمي كند. ما در هنر گرفتار تقابل هستيم و اين واقعيتي است كه تبديل به رفتار غالبمان شده است! تشكيل چنين نمايشگاههايي به ما به عنوان ملتي كه داراي تاريخ كهن و ارزشهاي بسيار درخشاني در زمينه هاي هنري هستيم، كمك فراواني مي كند.
وي در ادامه به هويت خط معاصر اشاره كرد و افزود: خط معاصر ما شخصيت و هويتش به جايي رسيده كه خط يكي از استادان تراز اول را بدون اينكه امضا داشته باشد، مي توان از شيوه و سبك آن شناخت و مي توان پي برد كه اين خط معاصر ايران است. منظورم آثار استادان تراز اول تاريخ است، اما امروز خط و خطاط ما بايد خيلي لياقت و جمال و كمال داشته باشند تا بتوانند در كنار آن قله ها جايگاهي براي خود در نظر بگيرند.
استاد اميرخاني درباره استاداني كه قرار است در اين نمايشگاه ها از آنها تجليل شود نيز مي گويد: در تاريخ هنر نقش استادان و سردمداران كه سرچشمه امور محسوب مي شوند و جريان تاريخي هنر را به دوره معاصر جاري مي كنند در تمام رشته هاي هنري و علمي وجود داشته و دارد. در موفقيت و رشد خوشنويسي در ايران در دوره هاي گذشته تا به امروز كساني بودند كه از طريق آثار مكتوب و تربيت شاگردان شاخص چنين تأثيري داشتند. از اين استادان مي توان در نستعليق از ميرعلي هروي و ميرعماد در عصر صفويه و ميرزا كلهر و ميرزا غلام در عصر قاجار نام برد.
از استاداني كه براي خوشنويسي عصر ما منشأ شدند نيز مي توان به عماد الكتاب سيفي قزويني اشاره كرد كه سبك او مورد پيروي اين دو استاد قرار گرفت و هر دو از شاگردان مكتب عماد الكتاب هستند.
لازم به ذكر است كه تجليل از «حسن و حسين ميرخاني» به عنوان دو استاد خوشنويسي معاصر و از بنيانگذاران انجمن خوشنويسان ايران و همچنين تجليل از 10 مجموعه دار برتر و برگزاري نشستهاي تخصصي و ميزگردهاي خوشنويسي از برنامه هاي جنبي نمايشگاه استادان بزرگ نستعليق است كه به بررسي جايگاه و ارزشهاي جاودانه هنر خوشنويسي و سير باطني آن از مناظر گوناگون اختصاص دارد. |
