|
تبريز- خبرنگار قدس: آتش سوزي اخير در يك مغازه در بازار تبريز نشان داد كه اين بازار تا چه اندازه در برابر اين گونه حوادث، بي دفاع و خطرپذير است.

جرقه اي كوچك در يك مغازه توليدي كفش در بازار حرمخانه كافي بود تا ضمن به خاكستر نشاندن دودمان صاحب مغازه، به چندين مغازه مجاور نيز خسارتهايي وارد سازد. ميزان تأسف موضوع زماني بيشتر مي شود كه بدانيم اين حادثه در قلب شهر تبريز و مهمتر از همه در جوار بازاري صورت گرفته كه عنوان بزرگترين بازار سرپوشيده جهان و نگين بازارها و مجتمعهاي تجاري - اقتصادي خاورميانه را يدك مي كشد.
هرچند امروزه، پاساژها، بازارها و مجتمعهاي بزرگ و مدرن تجاري اقتصادي نه تنها در ايران، بلكه در سطح خاورميانه فن آوري نوين ساخت خويش را بر جامعه تحميل كرده اند، اما هرگز ياراي رقابت با بازار تبريز را نداشته اند، زيرا به لحاظ موقعيت جغرافيايي و تاريخي و جايگاهي كه اين بازار در طول ادوار مختلف تاريخ داشته، يكه تاز ميدان تجارت و اقتصاد باقي مانده و حتي در معادلات سياسي - فرهنگي نيز نقش آفرين بوده است.
سخن گفتن از موقعيت، ارزش و اهميت بازار تبريز در اين مجال نمي گنجد، اما آنچه روح متعالي هر شهروند را نگران و مشوش مي سازد، رعايت نكردن اصول ايمني در داخل اين مجموعه است. متأسفانه به مرور زمان، شكل ظاهري و كاركرد برخي مغازه ها، دالانها، تيمچه ها و راسته ها تغيير كاربري يافته است.
در كنار آن و بنا به اقتضائات زمان، فناوريهاي دوره جديد نيز ميهمان ناخوانده اين بازار شده است. سيم كشيهاي برق به شكلي سنتي در راهروها، تيمچه ها و راسته ها چون ماري خزنده، سرتاسر بنا را فراگرفته است. در برخي نقاط، لوله كشيهاي آب و در برخي نقاط ديگر لوله كشي گاز شهري نيز وجود دارد. گذشته از همه اينها در ايام سرد سال، استفاده از لوازم گرمايشي و گازي غيراستاندارد و در ايام گرم سال، بهره گيري از دستگاه هاي سرمايشي و خنك كننده نامطمئن، بر خطرپذيري آن افزوده است.
شايد اين سؤال مطرح شود كه در گذشته هاي نه چندان دور كه اين فناوريهاي خطرآفرين وجود خارجي نداشت، ساكنان اين مجموعه چه كار مي كردند.
پاسخ ساده است، طراحان و مجريان بازار همه اين نيازها را در داخل خود بازار طراحي و در نظرگرفته بودند. وجود دريچه ها و هواگيرهاي متعدد در سرتاسر بازار، نوع طراحي و معماري آن به گونه اي بود كه در زمستانها، به اندازه كافي گرم بود و در تابستانهاي گرم از هوايي مطبوع و خنك برخوردار مي شد. ضمن آنكه اين حجم عظيم كالا و جمعيت فشرده در داخل بازار هرگز متصور نبود. از همين روست كه در اسناد تاريخي بر جاي مانده، هرگز شاهد خبري ناگوار در خصوص بروز حوادثي نظير آتش سوزي در بازار تبريز نبوديم، اما گذشت زمان و تغيير رويه زندگي سبب شده تا اين مجموعه تاريخي از نظر مسايل ايمني «بي دفاع» شود. انباشته شدن مواد قابل اشتعال از قبيل چسب، رزين و تينر و انبارداري غيرصحيح آنها هر لحظه احتمال خطري ناگوار را قوت بخشيده و زنگ خطر را به صدا درمي آورد.
مجموعه بازار تبريز كه از 5 قسمت شامل بازارچه شتربان، صاحب الامر، حرمخانه، شيشه گرخانه و قسمت مركزي بازار تشكيل شده، 19/3 هكتار مساحت دارد و از نظر نوع كاربري به 27 گروه تقسيم بندي مي شود.
جالب است بدانيد، تقريباً 6450 واحد تجاري - خدماتي در اين مجموعه فعال بوده و 8 هزار نفر در داخل آن به كسب و كار مشغولند. به عبارت ديگر تعداد كاركنان هر واحد 1/64 نفر برآورد مي شود.
مجموعه بازار تبريز، شايد عنوان تجاري و اقتصادي داشته باشد، اما وجود برخي اماكن و مراكز ديگر بر غنا و اعتبار آن افزوده است.
وجود چندين مسجد، بقعه، حسينيه، مدرسه، حمام و قهوه خانه چنان در تار و پود اين مجموعه تنيده شده كه تصور جدايي آنها از هم ناممكن است. بنابراين چنانچه حادثه اي در اندرون حجره كوچكي روي دهد، نه تنها مجموعه هاي تجاري، بلكه مجموعه هاي فرهنگي، آموزشي و مذهبي را نيز تهديد خواهد كرد. اگر بازار تبريز به چنين درجه از شهرت دست يافته، بدون ترديد از تركيب متناسب و هارموني جالب «تجارت، فرهنگ و مذهب» نشأت مي گيرد.
آمارها نشان مي دهد، سال به سال، شاهد افزايش نگران كننده آمار حريقها در داخل محدوده بازار تبريز هستيم. 35 درصد آتش سوزيهاي به وقوع پيوسته در داخل مجموعه بازار، به دليل اتصالات برق و وسايل برقي است. بقيه حريقها 30 درصد بر اثر بي احتياطي، 21 درصد ناشي از مايعات قابل اشتعال، 11 درصد ناشي از گاز و لوازم مربوطه و 4 درصد شامل موارد متفرقه نظير ته سيگار و... است.
براي پي بردن به عمق تلخي يك حادثه، ناگزيريم نقبي به گذشته بزنيم. در 22 مهر 1376 به علت نشت گاز و تجمع مواد اشتعال زا نظير رنگ و چسب در بخشي از بازار تبريز، انفجار رخ داد و 35 مغازه را در كام خود فرو برد.
با توجه به اين كه انفجار و حريق، در ساعات پاياني روز و هنگام تعطيلي بازار روي داد، خسارات جاني تنها به مرگ يك جوان و مصدوميت فردي ديگر محدود شد، اما تصور كنيد چنانچه اين حادثه در ساعات مياني روز و زماني كه در داخل بازار، جايي براي سوزن انداختن نباشد روي مي داد، چه تعداد شهروند و بازاري بي گناه تاوان غفلت و سهلانگاري ما را مي پرداختند؟
متأسفانه با وجود مكاتبات گسترده با مجمع امور صنفي شهرستان تبريز و هيأت امناي بازار تبريز در مورد تجهيز مغازه ها به خاموش كننده هاي دستي و آموزش بازاريان، تاكنون نتيجه اي نداشته است. ضمن آنكه مكاتبات گسترده اي از سوي سازمان آتش نشاني با ادارات و سازمانهاي مختلف ذيربط از جمله بازرگاني، ميراث فرهنگي و شركت برق منطقه اي صورت گرفته موجود مي باشد، زيرا اجراي طرح بدون همكاري و پشتوانه تمام مؤلفه هاي دست اندركار در امر ايمني بازار از سازمانهاي دولتي گرفته تا اصناف و بازاريان محكوم به شكست است.
به باور سازمان آتش نشاني و خدمات ايمني، هر يك از ساكنان اين مجموعه بازار، ضمن رعايت كامل مسايل ايمني بايد به نحوه مقابله با حوادث ناگوار آن نيز آشنا باشند. ضمن آنكه نبايد نقش سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري را در اين مهم از نظر دور داشت. در كنار همه اين اقدامات، بازاريان بايد به هر گونه كم توجهي، بياحتياطي و بي مهري نسبت به جاي جاي اين مجموعه حساس باشند. اگر تا ديروز رونق جاده ابريشم به پويايي و اعتبار «بازار تبريز» بستگي داشت، اكنون نيز گنجينه گردشگري آذربايجان اعتبار خويش را مديون نگيني به نام «بازار تبريز» است.
بايد توجه داشت كه شبكه بازار تبريز به مثابه قلب شهر است و نقش عمده اي در بافت شهر دارد. اين بازار كه در سال 1354 در فهرست آثار ملي به ثبت رسيد، بزرگترين اثر ثبتي كشور و وسيع ترين مجموعه مسقف و به هم پيوسته جهان به شمار مي رود. |