|
* تكتم بهاردوست
اكران فيلم سينمايي«ديوار» بهترين و مهمترين بهانه ما براي صحبت با محمد علي طالبي بود. كارگرداني كه با ساخت بيش از دوازده

فيلم با موضوعات تربيتي و آموزشي او را به عنوان يكي از كارگردانهاي فعال سينماي مهجور كودك مي شناسيم.
فيلم «ديوار» آخرين ساخته اوست كه در بيست و ششمين جشنواره فيلم فجر به نمايش درآمد.
* آقاي طالبي كودكان و نوجوانان و موضوعات مربوط به آنان ، دغدغه هميشگي شماست. ريشه چنين علاقه اي به اين نوع سينما به كجا بر مي گردد؟
** من از سالها پيش در كانون پرورش فكري كودكان و نوجوانان هم به صورت مربي هنرجو همكاري داشتم و هم به صورت مربي. به همين خاطر در اين فضا با فيلمهاي كودك و نوجوان ارتباط داشتم و همان زمان من چند فيلم كودك كوتاه هم ساختم و همين شرايط من را به اين نوع سينما علاقه مند كرد و هنوز هم اين علاقه مندي ادامه دارد.
* سينماي كودك و نوجوان ،سينمايي است كه كمتر ديده شده و كمتر به آن پرداخته شده است. به عنوان كارگرداني كه بيش از دوازده فيلم در اين نوع سينما ساخته، درباره مشكلات و مسائل پيش روي اين سينما بگوييد؟
** اين مسائل بيشتر به مديريت ها و برنامه ريزي هايي بر مي گردد كه بيشتر در بخش دولتي بوده است، چون اين سينما از نظر امكانات به دولت وابسته است و به نظر مي آيد در اين بخش كم كاري شده است، به علاوه اينكه فيلمهاي ديگري هم جايگزين فيلمهاي اين حوزه شده است.

فيلمهايي كه براي سينما ذائقه ساز و بسيار تاثيرگذار بوده اند كه به فيلمهاي دختر پسري معروفند و همه اين عوامل به مهجور شدن اين سينما كمك كردند. ولي به نظرم مشكلات اين سينما عمدتا به خاطر بي برنامگي هايي بوده كه در بخش مديريت دولتي سينما رخ داده است.
* سياستگذاران سينمايي هميشه مي گويند كه از سينماي كودك حمايت مي كنند. درباره حمايت دولت از اين نوع سينما بگوييد. آيا واقعا چنين اتفاقي افتاده است؟
** براي من كه اتفاق نيفتاده است !متأسفانه در تمام اين سالها نه تنها هيچ حمايتي نشد، بلكه برخوردي هم در اين زمينه با من صورت گرفت. من فيلمي ساختم به اسم «تو آزادي» كه براي ساختن آن پنجاه پنجاه با بنياد فارابي شريك شده بوده بودم.
آنها نه تنها كمك نكردند، بلكه فيلم را هم در فارابي متوقف كرده اند و هيچ كمكي براي اينكه بتوانيم اين فيلم را به رسانه يا تلويزيون برسانيم انجام نگرفته است. ضمن اينكه دو سال پيش كه مي خواستم فيلم ديوار را بسازم، دقيقا به همين بهانه و به بهانه وام گرفتن سر اين فيلم - كه با فروش آن به رسانه ها مي توانستيم پول را برگردانيم - جلوي اين فيلم را هم گرفتند. اين بخشها نه تنها هيچ كمكي نكرده اند كه هميشه يكجوري سد راه هم بوده اند و همه اينها باعث شد من چند سال در حوزه ساخت فيلم كودك بيكار باشم.
متأسفانه حمايت آنچناني نمي شود. همين الان هم فضاي حمايتي در بنياد فارابي يا ارگانهاي ديگردولتي وجود ندارد. همه اينها شعار است نه قبلا كمكي مي شده نه الان.
* سينماي كودك، سينماي خاصي است و طبيعتاً مخاطبان خاصي هم دارد. چگونه مي شود مخاطبان بيشتري براي اين گونه سينمايي فراهم كرد؟
** من فكر مي كنم مي شود به راحتي اين مخاطبان را براي اين سينما فراهم كرد، كما اينكه هم من و هم دوستاني كه در اين زمينه فيلمسازي مي كنند، قبلا هم اين كار را كرده اند و موفق بوده اند. اين چيز عجيبي نيست كه ما فيلمهايي بسازيم كه هم خانواده ها ببينند هم كودكان.خوشبختانه اين سينما تنوع موضوعي زيادي دارد و مي شود فيلمهايي ساخت كه برايبچه ها مناسب باشد. اساسا فيلمسازاني مثل ما اگر نخواهند سراغ تلويزيون بروند و كارهايي كه دوست ندارند نسازند؛ واقعا مشكلات دارند و طبيعي است كه اهالي سينماي كودك پراكنده شوند و كار نكنند. متأسفانه فضاي گذشته براي سينماي كودك وجود ندارد و از بين رفته است.
* آقاي طالبي، اگر موافق باشيد برويم سراغ «ديوار». از آخرين فيلمتان بگوييد كه از كجا و چگونه شكل گرفت؟
** اصل داستان براساس تحقيقاتي است كه حدود سه سال در چند پارك تهران ازجمله «ارم» بر روي دخترهايي كه در رشته موتورسواري فعاليت مي كردند انجام دادم و مصاحبه هايي با خودشان و پدرانشان داشتم كه درنهايت به فيلمنامه موجود رسيدم. حدود 5 سال طول كشيد تا كار به اجرا رسيد. دو سال پيش قرار بود به عنوان تهيه كننده، خودم اين فيلم را بسازم و تا مرحله پيش توليد و انتخاب بازيگر هم پيش رفتيم، اما به خاطر اينكه وام و تسهيلات فارابي آماده نشد، كار متوقف شد. تا اينكه سال گذشته با كمك حسن حسن دوست فيلمنامه به محمد مهدي دادگو ارايه گرديد و ايشان هم ما را به هارون بشايايي معرفي كرد و فيلم ساخته شد.
* پس داستان فيلم واقعي بوده است؟
** بله همانطور كه گفتم «ديوار» يك داستان واقعي و مستند است. اين فيلم بر اساس يكسري از اتفاقات مستند در زندگي دختراني كه دراين سن و سال هستند و در رشته موتورسواري فعاليت مي كنند شكل گرفته و عمدتا بعضي از آنها به دليل آنكه سن شان بالاتر رفته، نمي توانند دراين رشته كار كنند و اين باعث شده حتي بعضي هايشان كارشان را از دست بدهند و درآمد خانواده بريده شود.
* در رابطه با چگونگي انتخاب گلشيفته فراهاني براي ايفاي اين نقش بگوييد؟
** من از همان اول بازي گلشيفته براي اين نقش مد نظرم بود. حتي در نوبت اولي كه قرار بود فيلم ساخته شود، با او صحبت كردم و قرار گذاشتيم، هر موقع شرايط مناسب فراهم شود، فيلم را بسازيم كه خوشبختانه «ديوار» با او ساخته شد. گلشيفته فراهاني زحمات زيادي براي ايفاي اين نقش كشيده كه متأسفانه اين زحمات كمتر ديده شد. او براي اين فيلم يك ماه با مربي تمرين كرد و موتورسواري ياد گرفت. قسمتهاي پايين ديوار را تا يك متر و دو متر، خودش موتورسواري كرد. حتي موتورسواري در خيابان را هم انجام داد.
من از همان ابتدا براي ايفاي اين نقش به دنبال يك ستاره بودم. ستاره اي كه مردم دوستش داشته باشند كه گلشيفته با ايفاي نقش در فيلمهاي ميم مثل مادر و ... اين را ثابت كرده بود. چهره و توانايي اش هم برايم مهم بود.
* در جشنواره بيست و ششم فيلم فجر، فيلم شما آخرين فيلمي بود كه وارد بخش مسابقه شد. آن موقع يكي از علل چنين اتفاقي اعمال برخي اصلاحات بر فيلم ذكر شد.درباره اين اتفاق بگوييد و اينكه چرا فيلم به مشكل اصلاحاتي برخورد؟
** من فكر مي كنم دليلش برخوردهاي سليقه اي با فيلم بود و نگاهشان هم درست نبود. اين فيلم هم مثل بقيه كارهايم نگاه انساني و سالمي داشت. و من چون مي خواستم كه هم فيلم در جشنواره شركت كند و هم اكران شود اجازه دادم كه اين اصلاحات انجام شود.هر چند اكنون هم فكر مي كنم كه اصلاحات چيزهاي مهمي نبوده و خط قرمزي نداشته است.
* «ديوار» جزو معدود فيلمهاي شماست كه درآن شما از بازيگران حرفه اي و شاخص استفاده كرده ايد و شكل و شمايل و ساختار آن با فيلمهاي ديگرتان متفاوت است. بگوييد كه چگونه به اين موقعيت رسيديد؟
** به نظر خودم اين فيلم هم مثل بقيه كارهايم است. تفاوتي در آنها نمي بينم. شخصيت هاي فيلم «ديوار» بزرگ شده شخصيتهاي «چكمه» و «تيك تاك» هستند .فقط از هنرپيشه هاي حرفه اي تري استفاده كرده ام.
ديوار اين شانس را داشت كه نسبت به بقيه كارها امكانات بيشتري داشته باشد، از جمله بهترين عوامل سينما را. همه اينها باعث شد تا من بتوانم ساختار حرفه اي تري به فيلم بدهم. و گرنه به لحاظ مضمون و تفكر«ديوار» دنباله رو فيلمهاي قبلي من است.
* با توجه به موضوع منحصر به فرد اين فيلم نسبت به ديگر آثارتان، با مشكل خاصي مواجه نبوديد؟
** اين فيلم به دليل خطرناك بودنش سخت بود و هرلحظه ممكن بود اتفاقي بيفتد. گرفتن صحنه هاي داخل ديوار مرگ به دليل نوبودن فضا شرايط خاص خودش را داشت و يك ماه زمان برد؛ اين صحنه ها كاملا به شيوه مكانيكي گرفته شد و از پرده سبز استفاده نكرديم و در واقع همه چيز در صحنه شكل گرفت كه اين موضوع دشواريهاي زيادي به همراه داشت. مشكلات سينماي ايران مانند نبودن لنزهاي مناسب كه بتوانيم درارتفاع 7 متر دوربين را قرار دهيم تا كلوزآپ بگيريم را هم بايد اضافه كرد.
* «ديوار» قبل از اكران عمومي اش، در چند جشنواره خارجي حضور داشته. از وضعيت اين جشنواره ها بگوييد و شرايطي كه اين فيلم از سر گذراند تا به اين جشنواره ها برسد؟
** ما كارهاي جشنواره اي اين فيلم را بيشتر به بعد از اكران فيلم و اگذار مي كنيم. ما فقط در دو جشنواره كه خودشان با ما تماس گرفتند شركت كرديم. يكي در ايتاليا بود و اكنون هم كه در حال مذاكره با جشنواره توكيو هستيم. |