* نسرين سرچمي

هفته آينده درهاي مدارس به روي 11 ميليون دانش آموز باز مي شود و بار ديگر كودكان و نوجوانان به عرصه علم آموزي قدم خواهند



گذاشت، اين در حالي است كه هر كدام از آنها پس از يك وقفه چند ماهه براي ساعاتي از خانه و خانواده فاصله مي گيرند و با مربيان و همكلاسان جديدي در محيط مدرسه ساعاتي را سپري خواهند كرد. در اين ميان رفتار برخي از دانش آموزان با ديگر همسالانشان تفاوتهايي دارد. آنها مرتب در كلاس درس به جنب و جوش و صحبت مشغولند ناگهان به وسط كلاس مي آيند و هركس را در اطرافشان باشد آزار مي دهند.
رفتار اين گونه دانش آموزان مختص كلاس درس نيست، بلكه در محيط خانه نيز حالتي بي قرار دارند. در يك چشم برهم زدن از در و ديوار و يا درخت بالا مي روند و به وسايل منزل دست مي زنند. حتي پيچ و مهره هاي آن را باز ميكنند. به كودكان ديگر و حتي خودشان صدمه مي زنند و خلاصه اطرافيان را كلافه مي كنند. به راستي علت اين همه حركت، شلوغي و بي قراري چيست؟ و والدين و مربيان با اين قبيل كودكان چگونه بايد رفتار كنند؟
متخصصان مي گويند: بي قراري كودكان علل و ريشه هايي دارد كه يكي مربوط به خود كودك و ديگري عوامل مربوط به ديگران است.

* وجود نقص جسمي يا ناامني روحي
گاهي بي قراري كودكان ناشي از يك بيماري يا عارضه دردناك است مثل بيماري انگلي، و خارشهاي ممتد كه كودك به دليل ترس از پزشك آن را به پدر و مادر بيان نمي كند و موجب بي قراري او مي شود.
اين مسأله گاه تا آنجا پيش مي رود كه سبب اضطراب و ناامني كودك شده و احساس مي كند ممكن است به دليل وجود آن از سوي والدين يا مربيان تنبيه شود و در نتيجه چنين كودكي شبها بد مي خوابد و يا خوابهاي آشفته مي بيند.
گاهي نيز اين بي قراري ريشه مادرزادي دارد و طفل از يك بيماري عصبي رنج مي برد كه در اثر يك كسالت ممتد پديد آمده و تا آن كسالت درمان نشود، امكان اصلاح وجود نخواهد داشت.
در صورتي كه خانواده اي به لحاظ اقتصادي ضعيف باشد و يا كودك در رسيدن به امتيازهايي كه مي خواهد احساس ناكامي كند و ظرفيت روحي او هم به حدي نيست كه به هر چه مي خواهد برسد در نتيجه احساس شكست مي كند و بي قرار مي شود. در مواردي نيز كودك بي قرار به علت معلوم يا نامعلوم، محبت والدين يا معلم خود را از دست داده است. هر قدر سن كودك پايين تر باشد ترس ناشي از احساس ناامني او بيشتر است. تولد كودكي جديد و يا تغيير معلم و يا مدرسه اي كه به آن انس گرفته مي تواند از اين موارد باشد.
در نتيجه همين امر برخي، نا آرامي ها و بي قراريهاي كودكان را ناشي از آن مي دانند كه مي خواهند توجه والدين، مربيان و ديگر بستگان را در محيط به خود جلب كنند.

* عدم تحمل وضع موجود
برخي از روانشناسان معتقدند: گاه كودك نمي تواند وضع موجود را تحمل و خود را با آن هماهنگ كند، به اين معني كه دايم در جست و خيز بوده و سر و صدا به راه انداخته و والدين هم به اين رفتار او توجه يا اعتراض نداشته و آزادش گذاشته اند در نتيجه اكنون كه بايد در كلاس درس يا ميهماني و يا در محيطي كه نوزاد كوچكتر خوابيده آرام بگيرد، تحمل وضع موجود برايش غيرممكن است. اين مسأله موجب مي شود كه اطرافيان او را دردانه و بي ادب به حساب آورند و سرزنش يا تنبيه كنند.

* كودكان بي قرار و هوش بالا
برخي از متخصصان هم علت بي قراري بعضي ازكودكان را در كلاس ناشي از آن مي دانند كه هوش آنها از ديگر همسن و سالان بيشتر است. بنابراين نمي توانند اشتباههاي والدين يا معلمان خود را تحمل كنند. گاهي مطلبي در كلاس گفته مي شود و شاگردي با هوش بالا آن را درمي يابد ولي معلم ناچار است براي تفهيم ديگران چندبار آن را توضيح دهد و در نتيجه حوصله چنين كودكي سرمي رود و اين خود منشأ بي قراري مي شود.

* الگوها و معاشرتهاي نادرست
بعضي از بي قراري كودكان ناشي از معاشرت با كودكان جنجالي و شلوغ است و در مواردي نيز وجود تضاد و كشمكش بين خواهران و برادران زمينه را براي ناآرامي كودك فراهم مي كند. چون هر كدام در پي كسب موقعيت و جلب حمايت بيشتر والدين يا اطرافيان هستند. در اين ميان كودكي كه توان همراهي با آنها را ندارد، احساس عدم توفيق مي كند. متأسفانه برخي از الگوهايي كه در فيلمهاي تلويزيوني و سينمايي به كودكان ارائه مي شود نيز خود زمينه ساز بي قراري و ناآرامي آنهاست. برخي تشويقها و يا خط و نشان كشيدنهاي نادرست توسط مادر و پدر نيز مي تواند در رفتارهاي كودكان تأثير گذار باشد. به عنوان مثال وقتي كودك خردسال را وا مي دارند تا در هر مجلس و محفل خانوادگي با جنب و جوشها، سر و صداها و يا شعر خواني موجب سرگرمي ديگران شود. او كه مزه تشويق را چشيده سعي مي كند در حضور ديگران و در جايي همان رفتار را تكرار كند چون فرق محيط هاي خانوادگي و رسمي را درك نمي كند.
از طرف ديگر، مادري كه مرتب به كودكش مي گويد: وقتي پدرت آمد شكايت بدرفتاريهاي تو را به او خواهم كرد، او را به اضطرابي دايمي، حتي به هنگام خواب دچار مي كند.

* اختلافهاي خانوادگي، تضادهاي انضباطي
به ياد داشته باشيم كه كودكان خانه را پناهگاه و محيط امني براي خود مي شناسند، بنابراين درگيريها و مشاجره هاي خانوادگي در حضور آنها سبب مي شود كه آرامش رواني كودكان برهم خورده و آنها را وادار به حركتهايي كند كه به گمان آنها وضعيت را از آن شرايط خارج مي كند.
گاه نيز تضادهاي انضباطي زمينه ساز بي قراري كودك مي شود. زيرا پدر و مادر در خانه دستوري به او مي دهند كه با دستور معلم و مدرسه در تضاد است و كودك نمي داند كه به كدام دستور عمل كند و كدام را ناديده بگيرد و در نتيجه دچار مشكل روحي مي شود. همين كشمكش دروني مي تواند او را به فردي بي قرار، ناآرام و مضطرب درخانه و مدرسه مبدل كند.
بررسيها نشان مي دهد كه همه كودكان بي قرار و پر جنب و جوش افرادي كم هوش نيستند، بلكه اغلب آنها از لحاظ هوش در سطح بالاتر قرار دارند.
فراموش نكنيم كه برخي از اين رفتارها ناشي از شرايط رشد كودك است.

* اصلاح رفتاري اين كودكان
در هر حال نخستين گامي كه بايد در ارتباط با اصلاح رفتاري اين گونه كودكان برداشته شود شناخت و كشف علت اين بي قراري است تا راههاي درمان آن اعم از رفع ريشه هاي اضطراب و ناامني، واگذاري مسؤوليت، ايجاد سرگرمي، پذيرش و حمايت از سوي والدين و مربيان، جستجوي نقاط مثبت و در صورت لزوم درمان پزشكي انجام شود.
منابع
1- با دنياي كودك آشنا شويم، ترجمه خليليان.
2- خانواده و دشواريهاي رفتاري كودكان، دكتر قائمي- علي.
3- روانشناسي كودك، رفتار كودكان، ترجمه دكتر آوارگان.
4- اسلام و تعليم و تربيت، دكتر حجتي.

 

* مجبوبه بوري

مادر بزرگ بسيار پير و ناتواني داشتم كه به دليل افزايش ناگهاني فشار خون نمي توانست روزه بگيرد، اما ايام شهادت



اميرالمؤمنين(ع) را به سختي روزه مي گرفت و مي گفت: «اگر بميرم هم اين روزها را روزه مي گيرم!»
بيشتر ما اين قبيل جملات را از زبان مادر بزرگها، پدربزرگها و كساني كه در مواردي با برخي از بيماريها دست و پنجه نرم مي كنند و پزشكان متخصص، روزه داري را برايشان محدود يا حتي منع كرده اند، شنيده ايم. اين افراد اصرار دارند كه حتماً در روزهاي نوزده، بيست و يك و بيست و سه ماه مبارك رمضان به اين فريضه ديني عمل كنند، اما اين مسأله تا چه حد به نفع آنهاست و پافشاري در اين امر چه پيامدهايي براي سلامتي آنها خواهد داشت؟
به همين منظور، پاي صحبت دكتر سعيد ناظمي متخصص بيماريهاي قلب و عروق نشستيم تا روزه داري در بيماران مختلف قلبي را بيشتر مورد بررسي قرار دهيم.
* آقاي دكتر فردي كه تحت عمل جراحي قلب باز و يا پيوند عروق قلب(باي پس عروق كرونر) قرار گرفته است، مي تواند روزه بگيرد؟
- روزه داري در اين افراد، به شرايط بيمار بستگي دارد. براي مثال، فردي كه قبل از عمل هيچ گونه آسيب قلبي و عروقي نداشته و بعد از عمل هم قلب او به طور طبيعي و بدون هيچ عارضه اي فعاليت مي كند، منعي بر گرفتن روزه ندارد.
اما فردي كه دچار آسيب قلبي ناشي از سكته قبل از عمل يا نارسايي قلبي شده است، همچنين عمل وي با عارضه همراه بوده، با توجه به شدت آن عارضه و تحت نظر پزشك معالج، بايد در خصوص روزه داري تصميم بگيرد.
* در مورد روزه داري در فردي كه اختلال ضربان قلب دارد، توضيح دهيد:
- با توجه به اينكه اختلال ضربان قلب متنوع و شامل دو دسته بي خطر و پرخطر است، در اين خصوص با توجه به شرايط اين اختلالها، بايد با پزشكان معالج مشورت شود.
* بيماراني كه دچار «ترومبو فلبيت» يا همان لخته در وريدهاي اندام تحتاني شده اند، در اين ايام چه بايد بكنند؟!
- اين بيماران به دو گروه تقسيم مي شوند؛ بيماراني كه در مرحله حاد تشكيل لخته در عروق اندام تحتاني هستند و كساني كه در مرحله مزمن اين بيماري به سر مي برند.
در بيماران گروه اول، كاهش آب بدن به دليل روزه داري مي تواند موجب بدتر شدن بيماري آنها شود، در نتيجه نبايد روزه بگيرند. اما در بيماراني كه سالها از بروز بيماريشان گذشته است، بايد براي روزه گرفتن با پزشك معالج خود مشورت كنند.
* بيماراني كه دچار سكته قلبي حاد شده اند يا به دليل آنژين صدري ناپايدار در بيمارستان بستري هستند، مي توانند روزه بگيرند؟
-خير، روزه داري براي اين بيماران ممنوع است.
* آقاي دكتر، بيماراني كه به دليل ايسكمي قلبي(اختلال در خون رساني عروق كرونر) تحت درمان سرپايي هستند، چطور؟
- بيماراني كه بروز بيماري در آنها شديد است نبايد روزه بگيرند، اما در افرادي كه شدت بيماري در آنها زياد نيست، توصيه مي شود با پزشك معالج خود در اين خصوص مشورت كنند.
* به نظر شما، مي توان گفت به طور كلي كساني كه نارسايي قلبي دارند نبايد روزه بگيرند؟
- گر چه در نارسايي قلبي پيشرفته، روزه گرفتن مجاز نيست؛ اما در موارد خفيف بروز اين بيماري مي توان روزه گرفت. به هر حال، توصيه من به آنها اين است كه در صورت تمايل به روزه داري، حتماً با پزشك خود، تماس بگيرند.
* به عنوان آخرين سؤال، لطفاً در خصوص روزه داري در بيماران مبتلا به فشار خون بالا هم، توضيحاتي بدهيد.
- در بسياري از موارد، اين بيماران محدوديتي براي روزه گرفتن ندارند، اما اگر فرد دچار فشار خونهاي سركش و غير قابل كنترل مي باشد، همچنين در افرادي كه سابقه افزايش شديد و ناگهاني فشار خون دارند، نبايد روزه بگيرند.
* از شما به خاطر شركت در اين گفتگو سپاسگزارم.

 

* علي ابراهيمي
نيايش و برقراري ارتباط با خالق هستي، راهي است كه افراد با توجه به تواناييهاي عميق و كارساز آن در مبارزه با مشكلات و كاهش ناملايمات زندگي، به آن پناه مي برند.از همين رو در دين اسلام به مقوله دعا و نيايش و فضيلت و آثار آن بر آرامش روح و روان تأكيد فراوان شده است.




امام صادق(ع) مي فرمايند: «دعا به خودي خود مطلوب است، چون عبادت بزرگي است و انسان را نزد خداي تعالي به مقام بلندي مي رساند كه جز به وسيله دعا و زاري، رسيدن بدان مقام ممكن نيست.»
پس براي وجود تمام كاينات و عدم آنها شرايط و اسبابي است. خداي سبحان نخواسته است كارها را بدون اسباب انجام دهد و از جمله اسباب براي برخي از چيزها دعاست كه اگر انسان دعا نكند، آن چيز به او داده نشود.

نقش تربيتي دعا
يكي از مهمترين آثار دعا، نقش تربيتي آن است؛ زيرا دعا ياد خداوند را در دل انسان زنده نگاه مي دارد. (و شما مانند آنان نباشيد كه به كلي خدا را فراموش كردند و خدا هم نفوس آنها را از يادشان برد...) سوره حشر، آيه 19.
تأثير ديگر دعا، طهارت روح انسان است، زيرا دور شدن از ضلالت و گمراهي را به او تذكر مي دهد، گرد و غبار يكنواختي را از تفكر او مي شويد، هدف و جهت اصلي را به او متذكر مي شود و روح ايمان را در او پرورش مي دهد.

دعا سلاح مؤمن است
امام صادق(ع) در همين زمينه از رسول خدا(ص) نقل مي فرمايند: دعا سلاح مؤمن، ستون دين و نور آسمانها و زمين است. و نيز از حضرت علي(ع) روايت كرده اند: دعا كليدهاي نجات و گنجينه هاي رستگاري است و بهترين دعا آن دعايي است كه از سينه پاك و دلي پرهيزگار برآيد.
امام ششم(ع) همچنين به نقل از پيامبر گرامي(ص) روايت كرده اند: آيا شما را به سلاحي راهنمايي نكنم كه شما را از دشمنان رهايي دهد و روزي شما را فراوان سازد؟ عرض كردند: چرا؟ فرمود: پروردگارتان را در شب و روز بخوانيد؛ زيرا سلاح مؤمن، دعاست.

دعا و تصويرسازي ذهني
يكي از وجوه بسيار مهمي كه در متون اسلامي بويژه ادعيه وجود دارد و متأسفانه تاكنون بدان پرداخته نشده است، بعد تصويرسازي ذهني آنهاست. خداوند اين شأن را در آيات قرآن نيز آورده و از طريق تصويرسازي، مفاهيم معقول را به صورت محسوس در مي آورد. آنچه وجود دارد، صورتي از حق است. لذا تأثير دارد و البته تأثيرش بر دلها بسيار زيادتر است. قرآن كريم، بهشت و دوزخ را به تصوير مي كشد و مثالها در آن به گونه اي زده مي شود كه بشر قادر به تصويرسازي باشد و با ملموس و عيني شدن، تأثير آن بر روح و روان انسانها زيادتر شده، مصداقها عيني و قابل رؤيت باشند.
هنگامي كه شخص مضطر و نگران قرآن را پيش خود زمزمه مي كند، در حقيقت تواناييهاي پروردگار و قدرت او را در جاي جاي حيات بشري مرور مي كند و نقش دهندگي او را در تمامي امور زندگي بر خويشتن گوشزد كرده، به خود يادآوري مي كند كه همه چيز در دستهاي تواناي خالقي است كه مي تواند گرهگشاي تمام سختيها باشد و اين امر را براي خود تكرار مي كند كه همه چيز براي او آسان است و هر مشكلي برايش سهل و راحت.
در نتيجه انساني كه احساس بي پناهي، اندوه، يأس و اضطراب دارد در صورتي كه كلمات معنوي دعا را با حضور قلب بر ذهن خويش جاري كند، كلمات پرفيض دعا همچون آب خنكي گرما و خشكي سوزاننده نگراني ها را برطرف مي كند و او با چنان چشمه اي زلال، غرق در آرامش روحي مي شود.
منابع: 
1- اصول كافي، ابي جعفر محمد بن يعقوب بن اسحاق كليني الرازي، ترجمه حاج سيد هاشم رسولي. انتشارات علميه اسلاميه 2- كليات مفاتيح الجنان، مؤلف: حاج شيخ عباس قمي

 

لجبازي يكي از رفتارهاي ناسازگارانه است كه ضمن آن فرد بر روي عقيده خود پافشاري كرده و به مخالفت با ديگران مي پردازد. اما لجبازي از چه سني آغاز مي شود؟




لجبازي از حدود يك سالگي شروع مي شود و بتدريج شدت مي گيرد و در حدود 3 سالگي به اوج خود مي رسد. پس از اين دوره، فقط گاهي اتفاق مي افتد.لجبازي به صورت سرپيچي از درخواستهايي كه حتي ممكن است مورد علاقه كودك باشد، سرپيچي از دستور ديگران، آسيب رساندن به خود، گريه كردن، فرياد كشيدن، ناسزا گفتن، خودداري از غذا خوردن و شكستن وسايل بروز مي كند.
* درمان لجبازي
1- از آنجا كه لجبازي كودكان جزو اختلالهاي رشدي است، سعي شود رفتار لجوجانه را تعديل و رفتار مناسب كودك را تقويت كنيم و از انجام هر گونه واكنش در برابر رفتار لجوجانه خودداري نماييم.
2- استفاده از واژه هاي مثبت و پاداشهاي شفاهي(تحسين، لبخند و...) اثر بخشي خوبي در درمان لجاجت كودكان دارد. به نظر مي رسد تحسين و ستايش تلقيني در اين مورد اثر بخش باشد.
3- به كودك توجه كامل داشته باشيد. اگر مي خواهيد به حرفهاي شما گوش كند، اول شما بايد به حرفهاي او خوب گوش كنيد. هنگامي او با شما صحبت مي كند، خود را مشغول انجام دادن كاري نكنيد. اگر واقعاً نمي توانيد به حرفهاي او گوش كنيد، برايش توضيح دهيد.
4- اجازه بدهيد كودكان خودشان كارهاي خود را انجام دهند. اگر در كاري ناتوان هستند، به آنها آموزش و فرصت دهيد و آنها را مجبور به عجله و شتاب نكنيد.
5- كودكان خود را محدود نسازيد و از دخالت بي مورد در كارهاي آنها پرهيز كنيد. بگذاريد خودشان تصميم بگيرند.
6- هيچ گاه به خاطر لجبازي فرزندتان، با او لج نكنيد و از تحقير، تنبيه و سرزنش او خودداري نماييد.
7- از آسيب رساندن كودك به خود جلوگيري كنيد. هر گاه كودك براي رسيدن به هدف لجبازانه خود قصد آسيب به خود را دارد، با خونسردي او را به انجام كار ديگري تشويق و او را آرام كنيد.
8- هيچ وقت از روشهاي منفي مانند فرياد زدن، تهديد كردن، دروغ گفتن و... براي مقابله با لجبازي كودكان استفاده نكنيد.
* مهدي علي نژاد

 

به رفتار همسرم مشكوك شده ام
مشاور محترم خانواده، با سلام !خانمي 39 ساله هستم و دو فرزند دارم. حدود دو ماه است كه به رفتار همسرم مشكوك شده ام و تصور مي كنم به فكر ازدواج مجدد است، ولي هر بار كه اين موضوع را عنوان مي كنم، انكار مي كند و سوگند مي خورد كه اشتباه مي كني.
چند بار هم سعي كردم به گونه اي امتحانش كنم، اما نشد. گاهي به همكارانش تلفن مي كند وقتي مي پرسم چرا با همكاران خانم تماس مي گيري، پاسخ مي دهد در رابطه با كارهاي شركت است. خلاصه اين افكار دارد نابودم مي كند به قدري ناراحتم كه دلم مي خواهد خودم و بچه هايم را بكشم و راحت شوم. لطفاً بگوييد چه كنم؟
خواهر شما

پاسخ مشاور
لازمه تداوم زندگي مشترك اعتماد متقابل است. شك و سوء ظن مي تواند آسيب جدي به كانون گرم زندگي وارد كند.
پيامد رفتارهاي برخاسته از سوء ظن از قبيل كنترل رفت و آمد همسر، كنترل تلفن همراه و سؤال پيچ كردن او از دو حالت خارج نيست؛ اگر همسرتان در واقع هيچ مشكلي نداشته باشد با توجه به ضرب المثل معروف «آش نخورده و دهان سوخته» دير يا زود از رفتارهاي شما خسته مي شود و اين اعمال او را ترغيب مي كند كه به فكر ازدواج مجدد باشد و در صورتي كه واقعاً با كسي رابطه داشته باشد، وضعيت موجود آشكار مي شود كه در هر دو صورت به نفع شما نيست. لذا پيشنهاد مي كنيم عواملي را كه موجب سردي روابط شما با همسرتان مي شود، تغيير دهيد. با او صحبت كنيد و به خواسته هايش توجه نماييد و به گونه اي رفتار كنيد تا مطمئن شود به او اعتماد كامل داريد.
در پايان توصيه مي كنيم براي پيدا كردن ريشه مشكلات خانوادگي خود به يك روان شناس يا مشاور خانواده مراجعه نماييد.
موفق باشيد.