*غلامرضا قلندريان

اعلام گشايش دفتر حافظ منافع آمريكا از سوي مقامهاي واشنگتن، واكنشهاي گسترده اي را در جامعه ايران و آمريكا برانگيخته است. اين اعلام موضع جديد از سوي دولتمردان آمريكايي با هر هدفي كه صورت پذيرفته باشد، سؤالهايي جدي را در اذهان عمومي ايجاد كرده است.
رفتار مقامهاي كاخ سفيد كه همواره ايران را با بدترين ادبيات مورد تعرض قرار مي دهند و با نگاه متفاوت به عملكرد جمهوري اسلامي، تلاش ميكنند ايران را بازيگري عصيانگر و بي اعتنا به موازين حقوق بين الملل، به جامعه جهاني معرفي كنند و رعايت نكردن چارچوبهاي حقوقي در مناسبات جهاني از سوي دولتمردان كاخ سفيد، اظهارات اخير مسؤولان آمريكايي را بيش از پيش مشكوك جلوه داده است.
روند رو به تزايد تعرضهاي آمريكا به ساختارهاي حقوقي در سازمانهاي جهاني و اقدامهاي متناقض با رويه هاي معمول جهاني، هرگونه رويكردي را از سوي اين كشور با ترديدهاي جدي مواجه مي نمايد.
اين اظهارات را مي توان يك حركت مشكوك سياسي از سوي نئومحافظه كاران تلقي كرد، زيرا قراين و شواهد سياسي و اقتصادي درون جامعه آمريكا، امكان موفقيت را از سياستهاي غيرمعقول جمهوري خواهان سلب نموده است. افكارعمومي آمريكا با رويگرداني از ناكاميهاي پي در پي و ماجراجوييهاي شركت سهامي بوش، امكان حمايت از سياستهاي متمايز با هيأت حاكمه را در پروسه سياسي به نمايش گذاشته و رقباي سياسي بوش با تأمل و تحليل دقيق ذائقه سياسي جامعه آمريكا، بر خلاف جنگ طلبان حاكم، رويكردهاي مسالمت جويانه و گفتگو را به عنوان راهبردهاي انتخاباتي و مبارزاتي خود برگزيدند.
به نظر مي رسد همكاران رئيس جمهور آمريكا براي حفظ موازنه رقابتهاي سياسي، در رقابتي تنگاتنگ با ديدگاه هاي اوباما اين مشي را اتخاذ نموده اند، تا از اين منظر از جذب ايده هاي جديد عقب نمانند. اكنون در شعارهاي انتخاباتي و مناظره هاي موجود هر دو نامزد، ايران موضوعي است كه نوع تعامل با آن، نه تنها بيانگر جهت گيريهاي آتي سياست خارجي اين كشور است، بلكه انتظار افكارعمومي ايالات متحده آمريكا نيز شفافيت انگاره احزاب در ارتباط با اين موضوع مي باشد. افزون بر مطالب فوق، نخبگان آمريكايي «مذاكره» را ساز و كار حل معضلات بين ايران و آمريكا تلقي مي كنند.
از سوي ديگر، عده اي از صاحب نظران بر اين باورند كه مقامهاي كاخ سفيد با اين اقدام هدفهاي ديگري را پيگيري مي كنند و ايجاد دفتر مذكور، پوششي براي اقدامهاي خصمانه و ماجراجويانه آنهاست. «نوآم چامسكي» تحليلگر و نظريه پرداز آمريكايي در سخناني اظهار مي دارد: «تأسيس دفتر مي تواند به عنوان مركزي براي خرابكاري از درون، آن هم به بهانه حمايت از حقوق بشر باشد، مانند آنچه هم اكنون در كوبا در حال رخ دادن است».
مردم ايران هنوز رفتارهاي مغاير با عرف ديپلماتيك از سوي سفارت آمريكا (لانه جاسوسي) را فراموش نكرده اند كه چگونه در جايگاه ديپلماتيك و با سوء استفاده از موقعيت، عليه منافع و امنيت ملي ايران فعاليتهاي جاسوسي مي كردند.
بر كسي پوشيده نيست، در جهت گيري تيم كاري جمهوريخواهان در انگاره هاي سياست خارجي شان نسبت به ايران تغييري حاصل نگرديده است تا بتوان اين رفتار را يك چرخش چشمگير در سياستهاي جرج بوش ارزيابي نمود. همچنين، نمي توان بين تهديدها و اقدامهاي خصمانه و دفتر ديپلماتيك، نسبتي را برقرار كرد، در حالي كه اين روند را بايد آغاز نيمي از حركت ديپلماتيك تلقي نمود. ضمن آنكه مدل جديدي از سطح تعاملات جهاني با اين هدف كه عينك بدبيني نسبت به تهران را تعديل نمايد تعريف نشده است.
بنابراين، چنين اظهارنظرهايي از سوي مقامهاي آمريكايي، قبل از آنكه يك تصميم سياسي در راستاي آغاز روابط باشد، يك حركت خزنده مشكوك است كه هوشياري مضاعف مسؤولان را مي طلبد.
جمهور اسلامي ايران از رابطه با همه كشورهاي جهان (به استثناي رژيم صهيونيستي) با رعايت سه اصل «عزت، حكمت و مصلحت» استقبال مي كند و خواهان جهاني مشحون از ارتقاي مناسبات بين المللي توأم با احترام به ملتها و رابطه اي تهي از يكجانبه گرايي و تحقير ملتهاست. اما نفس انقلاب اسلامي و ايده و انديشه اين نظام كه بنيان و اساس مبارزاتي اش را بر محور تقابل با انديشه هاي جبهه استكباري و جهانخواران قرار داده است، از بازيگراني كه افق ديد آنها مبتني بر آپارتايد بين المللي مي باشد و همواره به دنبال تحميل خواسته هاي نامشروع خود بر ملتها و ديگر كشورهاي خارج از شعاع فكري و سياسي شان مي باشند، نمي تواند انتظار حسن نيت داشته باشد.
آمريكاييها به دنبال جهت گيري جديد مبتني بر اراده معطوف به بازسازي روابط ديپلماتيك، بايد انعطاف بيشتري در برابر ايران از خود بروز دهند، در صورتي كه سيگنالهاي ارسالي اين موضوع را تأييد نمي كند.
مختصات روابط سياسي و فضاي بازيگري واشنگتن در منطقه، بيانگر اين موضوع است كه آنها نياز بيشتري به همكاري ايران در امور منطقه اي احساس مي كنند. هم اكنون آمريكاييها در حوزه سياسي عراق، افغانستان و پاكستان با ناپايداري و منازعه روبرو هستند. بنابراين، ترميم آن را صرفاً از طريق گسترش همكاريهاي منطقه اي تحقق پذير مي دانند. ايران در بين كشورهاي منطقه جايگاه تعيين كننده ويژه اي دارد، به نحوي كه اين مهم در اظهارات دولتمردان منطقه با وجود جوسازيهاي مسموم، از وضوح بيشتري برخوردار است.
با اين اجمال از نگرشهاي موجود در خصوص نگاه به سوژه مذكور، مي توان نتيجه گرفت كه راهبرد مسؤولان نظام جمهوري اسلامي در رابطه با آمريكا دچار استحاله مفهومي نشده است، بلكه همان آرمانهاي امام راحل كه اكنون از لسان مقام معظم رهبري ادا مي شود، قطب نماي جهت گيريهاي كلان بوده و آمريكا همان شيطان بزرگ است كه نه تنها نسبت به سياستهايش تجديد نظر نكرده، بلكه شواهد بر تشديد دشمنيها با آرمانهاي جمهوري اسلامي دلالت دارد، چنانكه دولتمردان همگي بر اين مهم اجماع نظر دارند و متناسب با سناريوهاي دشمن، از مواضع اصولي و استدلالي خويش دفاع خواهند نمود.