* طيبه مروت

مطالعه زندگي هريك از بزرگان كه در راه تعالي كمال انسان گامي برداشته اند، مي تواند فوايد بسياري داشته باشد. ترسيم راه ها و



روشهاي طي شده توسط آنان و نيز دانستن نتيجه اين راهها، بركات و ثمرات بي شماري دارد. مطالعه زندگي امامان معصوم(ع) كه در زمينه هاي مختلف به عنوان الگوهاي بي بديل و ستارگان پر فروغ آسمان حكمت و معرفت و اخلاق شناخته شده اند، درهمين راستاست.
امام صادق(ع) در تاريخ به عنوان رهبري بي نظير در عرصه هاي گوناگون درخشيد و اينك پس از گذشت قرنها، هنوز جامعه اسلامي، خود را مديون آثار و نتايج دستاوردهاي علمي ايشان مي داند.
به مناسبت شهادت آن امام همام، در گفتگويي با دكتر مسعود اديب، پژوهشگر وعضو هيأت علمي دانشگاه مفيد، به بررسي راه هاي رفته و آثار مديريت امام ششم(ع) در عرصه فرهنگ پرداخته ايم. همراه ما باشيد...
***
* زيرساختهاي فرهنگي انتقال قدرت به عباسيان
جنگهاي خونين بين بني عباس و بني اميه بر سر قدرت ، عصري اتفاق افتاد كه با دوره امامت صادقين(ع) همزمان بود. اين جنگها از فضاي حاكم بر جامعه بي تأثير نبود. يكي از عوامل اصلي همراهي مردم با بني عباس در مبارزه عليه امويان، عنصر فرهنگي بود. اما «مگر امويان در عرصه فرهنگ چه كردند كه مردم را به قيام عليه آنان كشانيد؟» حجة الاسلام والمسلمين مسعود اديب، درباره اين

 

*جواد سحرخيز

صرف نظر از جنبه الهي و افاضات رحماني كه هر امامي داراست، دوره 34 ساله حيات و امامت ششمين پيشواي معصوم، امام جعفر صادق(ع) و بهره مندي از محضر پدر و جد بزرگوار ايشان، موجب گرديد آن حضرت با استعداد ذاتي خويش، به حد كمال علم و ادب برسد و به يكي از بزرگترين چهره هاي علم و دانش تبديل گردد. عصر آن حضرت را عصر برخورد مكتبها و تضاد افكار فلسفي و كلامي مختلف و در عين حال يكي از شكوفاترين اعصار حيات علمي مسلمانان ناميده اند، زيرا در سده دوم نهضت علمي جمع و تدوين حديث كه با همكاري و مساعدت عمر بن عبدالعزيز درشام و به همت امام محمد باقر(ع) در مدينه آغاز شده بود، در اين ايام با قوت بيشتري تداوم يافت.
سده دوم هجري در زمينه شكوفايي انوار معرفت اسلامي و علوم گوناگون، دوره تدوين و شكل گيري مكاتب گوناگون علمي و فكري بود. در اين دوره، مذاهب فقهي اهل سنت در حال شكل گيري بود. مالك بن انس، بنيانگذار مكتب فقهي مالكي، با امام صادق(ع) پيوند نزديك داشت و از خوان علمي ايشان بهره مي برد. ابوحنيفه نعمان بن ثابت، مؤسس مذهب فقهي حنفي، نيز از شاگردان آن حضرت بود. محمد بن اسحاق صاحب كتاب «السيرة النبويه»، اخباري از امام صادق (ع) در سيره خود نقل كرده است. سفيان ثوري از بزرگان محدثان و فقها، روايتهاي بسياري از آن حضرت بيان كرده است.
در اين شرايط، امام(ع) به احيا و بازسازي معارف اسلامي پرداخت و مكتب علمي عظيمي فراهم ساخت كه در سراسر سرزمين پهناوراسلامي آن روزپراكنده شدند. حلقه هاي درسي گوناگون زيرنظرامام صادق(ع) در مسجدالنبي چنان گسترش يافت كه اصحاب حديث شاگردان آن حضرت را 4 هزار نفر ذكر كرده اند. «جابر بن حيان» از جمله اين شاگردان است. وي ابتدا نزد امام باقر(ع) وسپس نزد امام صادق(ع) شاگردي كرد. او درتمام علوم و فنون بويژه درعلم شيمي تأليفات بسياري دارد و در رساله هاي خود همه جا نقل مي كند كه (جعفر بن محمد) به من چنين گفت يا تعليم داد يا حديث كرد. ازاكتشافهاي او اسيد ازتيك ( تيزآب) و تيز آب سلطاني و الكل است. وي چند فلز و شبه فلز را در زمان خود كشف كرد. دردوران «رنسانس اروپا» در حدود 300 رساله از جابر به زبان آلماني چاپ و ترجمه شده كه در كتابخانه هاي برلين و پاريس موجود است. گروهي ديگراز اين شاگردان علاوه برتربيت شاگردان فراوان ديگري،آثارعلمي متعددي پديد آوردند؛ مثلاً هشام بن حكم 31 جلد كتاب در مباحث مختلف نوشته است. مفضل بن عمركوفي نيز يكي ازشاگردان برجسته امام (ع) است كه كتابي به نام «توحيد مفضل» نوشته است.
از ديگر سو، نياز شديد به نقل روايتهاي پيامبر(ص)، امير مؤمنان(ع)، امام صادق (ع) را به تربيت راويان در ابعاد مختلف آن وا مي داشت؛ راوياني كه با فراگرفتن هزاران حديث درعلومي چون تفسير، فقه، تاريخ، مواعظ، اخلاق، كلام، طب، شيمي و... بتوانند سدي در برابر انحرافها باشند. امام صادق(ع) مي فرمود: ابان بن تغلب سي هزار حديث از من روايت كرده است، پس آنها را از من روايت كنيد. محمد بن مسلم هم شانزده هزار حديث از حضرت فرا گرفت. اين حجم گسترده از راويان توانست، كمبود روايت از چشمه سار بي پايان امامت را طي دوره هاي مختلف جبران كند و از اين حيث امام(ع) به موفقيت لازم دست يافت.
همزمان با نهضت علمي و پيشرفت دانش توسط حضرت صادق(ع) در مدينه، منصور خليفه عباسي از راه كينه و حسد، درانديشه ايجاد مكتب ديگري افتاد كه هم بتواند در برابر مكتب جعفري استقلال علمي داشته باشد و هم مردم را سرگرم نمايد و از خوشه چيني از محضر امام (ع) بازدارد. بدين جهت، منصور مدرسه اي در محله «كرخ» بغداد تأسيس كرد. در چنين شرايطي، امام صادق (ع) علاوه بر پاسخگويي به شبهات پيروان ديگر مذاهب اسلامي، ناگزير بود به سؤالها و اشكالات مسيحيان، يهوديان، دهريان و مانويان پاسخ گويد. به همين دليل براي صيانت فكري و فرهنگي از اسلام و هويت اصيل تشيع، نهضت بزرگ و بي مانند آموزشي و پژوهشي در مدينه منوره راه اندازي كرد كه عناصر آن از تمامي فرق و مذاهب و از سراسر جهان اسلام بويژه كوفه، به آموزش و تأليف و تحقيق مشغول بودند. شيخ مفيد مي نويسد: «آنقدر مردمان از دانش حضرت نقل كرده اند كه به تمام شهرها منتشر گشته و كران تا كران جهان را فرا گرفته است و از احدي از علماي اهل بيت(ع) اين مقدار احاديث نقل نشده، به اندازه اي كه از آن جناب نقل شده است».
حركت علمي و فرهنگي امام صادق(ع) در آن حد از اهميت است كه مي توان گفت سرسلسله همه جريان ها و حركتهاي علمي مسلمانان به نوعي از اين امام بزرگوار بهره جسته اند.
خورشيد شخصيت علمي امام صادق(ع) چنان بر آسمان انديشه حقيقت جويان تابيد كه دوست و دشمن را در هاله اي از شگفتي فرو برد. تأثير تعليمات امام صادق(ع) محدود به حركتهاي علمي و فرهنگي در قرون گذشته تنها نمي باشد، بلكه چه در ميان شيعيان و چه در ميان اهل سنت قيام علمي و فرهنگي امام صادق(ع) هم اكنون نيز داراي اثر قاطع است و بدون ترديد در آينده نيز چنين خواهد بود. امام صادق(ع) دوش به دوش نهضت عظيم علمي و انقلاب فرهنگي خود، از هر فرصتي براي محو طاغوت و مبارزه با آنها نيز استفاده مي كرد. او هرگز تسليم طاغوتهاي عصرش نشد و سرانجام در ميدان مجاهده علمي و سياسي، به شهادت رسيد.
منابع :
1- احياگر تشيع، سيري در سيره ائمه اطهار(ع)
2- سيره معصومان، سيد محسن امين
3- امام صادق(ع) و نهضت عظيم علوي / ناصرالدين انصاري قمي

 

به همراه «مفضل»، «ابوبصير» و «ابان» خدمت امام صادق(ع) رسيديم و ديديم كه آن حضرت بر روي خاكها نشسته جامه اي خيبري،



بي يقه و آستين كوتاه بر تن كرده و همانند مادر فرزند مرده در حال گريه و زاري است. سراسر وجود او را حزن و اندوه فرا گرفته بود؛ آثار غم و اندوه در صورتش ظاهر گشته بود و عاشقانه آرزوي درك زمان قائم (عج) را مي كند و مي فرمايد: اگر زمان ]ظهور [او را درك مي كردم همه عمرم را در خدمتش مي گذراندم. اي آقا و سرور من! غيبت تو خواب از ديدگانم ربوده، عرصه را بر من تنگ نموده و آسايش و آرامش را از قلبم گرفته است. «سدير» مي گويد از امام پرسيديم: چه شده است؟ امام فرمودند: صبح امروز كتاب «جَفر» را نگاه مي كردم. اين كتاب را خداوند به پيامبر خويش و پيشوايان معصوم از تبار او اختصاص داده است. در اين كتاب، تولد، غيبت، درازاي غيبت و ديرزيستي قائم ما و گرفتاري باورداران در آن زمان، راه يافتن شك و ترديد در دل مردم در اثر طول غيبت و مرتد شدن مردم از آيين مقدس اسلام را خواندم و ديدم كه چگونه رشته ولايت را كه خداوند در گردن هر انساني قرار داده است، مي گسلند و از زمره اسلام بيرون مي روند، دلم به حال مردم آن زمان سوخت و امواج غم و اندوه بر پيكرم فرو  ريخت.
منبع: ندبه هاي پيشوايان معصوم در فراق امام مهدي(عج)/ علي اكبر مهدي پور

 

زماني كه اسلام با زبان معقول و مقبول در جهان براي مردم طرح و بيان مي شده است، شاهد گرايش فوج، فوج مردم در گوشه و كنار



دنيا به كلام خدا و خصوصاً اهل بيت(ع) بوده ايم و امروز نيز شاهديم كه در اقصي نقاط دنيا مردمان بسياري حضور دارند كه با شنيدن نام امامان معصوم اشك در چشمانشان حلقه مي زند.
دكتر محمود واعظي معاون فرهنگي سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامي با بيان اينكه اين موج علاقه مسؤوليت ما را بيش از  پيش كرده، گفت: بايد اذعان كنيم كه ما از طيف گسترده مخاطبان در دنيا فراموش كرديم.
وي عشق به ولايت و شوق محبت اهل بيت(ع) را معلول كلام زيباي ائمه خواند و گفت: مناظره هاي علمي امام رضا(ع) با انديشمندان غيرمسلمان بايد الگويي براي حركت بين المللي در خصوص حضرت باشد.
واعظي تأكيد كرد: مكتب اهل بيت(ع) امروز در دست ماست و همه از ما توقع دارند براي ترويج آن تلاش كنيم، خوشبختانه امكانات زيادي در كشور وجود دارد، كارهاي زيادي هم براي مخاطب فارسي زبان صورت گرفته است، بايد براي ترجمه آن به زبانهاي بين المللي تدبيري انديشيد.

 

رئيس كميسيون آموزش و تحقيقات مجلس شوراي اسلامي با اشاره به احياي شوراي عالي علوم، تحقيقات و فناوري گفت: به



زودي طبق قانون 2 نفر از اعضاي كميسيون آموزش مجلس با رأي نمايندگان  به عنوان ناظر به شوراي عالي علوم، تحقيقات و فناوري معرفي مي شوند. علي عباسپور تهراني فرد در گفتگو با مهر در مورد قانون احياي شوراهاي عالي گفت: دولت بر اساس مصوبه تأسيس شوراهاي عالي ملزم به احياي شوراهاي عالي است.وي ايجاد شوراي عالي علوم، تحقيقات و فناوري را بخشي از شرح وظايف وزارت علوم،  تحقيقات و فناوري دانست و گفت: اين وزارتخانه بر اساس شرح وظايفي كه براي آن در نظر گرفته شده بايد فرا دانشگاهي عمل كند و تحقيقات و فناوري را تحت نظر بگيرد اما متأسفانه به دليل ضعف مديريت هنوز نتوانسته است خود را از پوسته وزارت فرهنگ و آموزش عالي رها كند و از سوي ديگر با توجه به انحلال شوراي عالي علوم، تحقيقات و فناوري، اين وزارتخانه صرفاً چند ده دانشگاه و مركز پژوهشي را هدايت مي كند در صورتي كه بر اساس قانون، وزارت فرهنگ و آموزش عالي به وزارت علوم، تحقيقات و فناوري مبدل شده و اين تنها يك تغيير نام نيست بلكه ارتقاي اين وزارتخانه را در بر مي گيرد.

 

در ميان انديشمندان اسلامي معروف و مشهور است كه در زمان امام باقر(ع) و امام صادق(ع) دريچه هاي دانش بر روي مسلمين گشوده شد و سرانجام به نشاط علمي جامعه اسلامي و توليد نظريه هاي علمي ميان آنان منجر گرديد. آنچه براي يك پرسشگر مطرح است، اينكه چه زمينه ها و بسترهايي به فراهم آمدن اين تحرك علمي در آن زمان انجاميد. با تحقيق و جستجو در متون و كتابهاي تاريخي، مي توان دلايل گوناگون براي اين امر مطرح كرد كه در زمانهاي ديگر وجود نداشته است. آنچه در اين مقال مختصر بيان مي شود، تعدادي از دلايل و عوامل مهم است.
توجه آموزه هاي ديني به علم آموزي به عنوان يكي از مهمترين دلايل توجه عموم مسلمين در ادوار مختلف به تحصيل علم است. در آيات و روايتهاي فراواني به اين مهم اشاره شده است؛ «اطلبوالعلم ولو بالصين»، «طلب العلم فريضة علي كل مسلم و مسلمه» و «هل يستوي الذين يعلمون و الذين لايعلمون» .
اما به دلايل سياسي امت اسلام در همه ادوار پس از رحلت پيامبر(ص) نتوانست به اين مهم توجه كافي داشته باشد وبرخي درگيريهاي دروني و بيروني مانع آن شد تا جامعه مسلمين به دستورات وارده از ناحيه معصومين(ع) جامه عمل بپوشانند. اما در دوره زندگاني امام صادق(ع) كه در هنگامه انتقال قدرت از امويان به عباسيان بود، حصرهاي سياسي براي اهل بيت پيامبر(ص) به دليل اتخاذ سياست خاص امام صادق(ع) تا اندازه اي برداشته شد و زمينه براي فعاليت علمي و فقهي ايشان فراهم آمد و بر همين اساس امام توانستند به تربيت شاگرداني همت گمارند كه علاوه بر دوره خويش، ثمرات علمي آنان دردنياي اسلام تا قرنها به جاي مانده بود.
بي شك، علاوه بر شرايط خاص سياسي كه زمينه را براي اين فعاليت مهيا ساخته بود، برخي شرايط فرهنگي و فكري در جامعه نيز در اين زمينه بي تأثير نبوده است.
گسترش سرزمينهاي اسلامي و ورود انديشمندان كشورهاي اطراف با نگرشها و افكار نوين كه بعضا برگرفته از اديان رسمي آن سرزمين بود، باعث شد انديشه ها در كنار هم قرار گيرد و حتي در مقابل يكديگر زورآزمايي نمايند. مهاجرت انديشمندان به بلاد اسلامي، موجب گرديد فكر و انديشه تساهل در ميان مسلمانان گسترش يابد؛ بدين معنا كه مسلمانان با غيرمسلمان، بويژه با اهل كتاب، همزيستي مسالمت آميز داشتند و بدين وسيله از علم، فضل و دانش آنان استفاده مي كردند. همزيستي مسالمت آميز با اهل كتاب و غيرمسلمان، علاوه بر بعد انساني آن، مبناي روايي نيز دارد. در روايتهاي اسلامي آمده است: «خذوا الحكمة ولو من مشرك». از اين روايت برداشت مي شود متون ديني ما مؤمن را به تساهل علمي تشويق مي نمايد. در زمان امام صادق(ع) اين تساهل بيشتر شد و امام شاگردان خود را به فراگيري علوم تشويق مي كردند.
تقويت اين روحيه باعث شد بسياري از مسلمانان آن زمان، به تمام مناطق امپراتوري اسلامي هجرت كنند و به تحصيل علم بپردازند.
در كنار اين شرايط، ترجمه كتابهاي اعتقادي بلاد جديد اسلامي باعث شد شبهات و چالشهاي نويني در عرصه فكر و فرهنگ به جامعه اسلامي وارد آيد. اين مسأله از دو جنبه مثبت و منفي قابل بررسي است؛ بدين معنا كه ورود افكار جديد نامتناسب با تفكر توحيدي پيامبر و اهل بيت(ع) باعث شد مسلمانان در مواجهه با اين جريانهاي فكري، به تفكر و تعمق بيشتر در اطراف دين بپردازند و جمع گسترده اي ازمسلمانان به كلاسهاي درس و پاي منابر كشيده شوند و بازار نظريه پردازي رونق گيرد، اين مسأله يكي از بركات اين رويداد بود.
اما بي پاسخ ماندن اين شبهات و بعضاً پاسخهاي غير كارشناسي كه از مأخذي غير از رسالت و امامت ارائه مي شد، باعث گمراهي جمعي از مسلمانان و تشكيل فرقه هاي كلامي منحرف در بدنه فرهنگي جامعه اسلامي شد.حضور به موقع امام صادق(ع) در عرصه و پاسخگويي به شبهات كلامي در زماني كه بيشترين ضربه به آيين و عقيده مسلمين از طريق كج فهمي از علم به آنان وارد مي آمد، جهادي علمي در راه نجات امت اسلام از گرفتار آمدن در گرداب عقايد باطل پديد آورد.
* مريم نجات

 

كتاب «شيعه در اسلام» علامه طباطبايي به زبان ژاپني ترجمه و منتشر شد.




به گزارش ايسنا، موري موتو- استاد جوان دانشگاه توكيو ژاپن- كه به ترجمه  منابع مربوط به شيعه شناسي مشغول است، به تازگي كتاب «شيعه در اسلام» علامه سيد محمدحسين طباطبايي را به زبان ژاپني ترجمه كرده و آن را از سوي انتشارات دانشگاه توكيو به چاپ رسانده است.
او كه استاد انديشه هاي ايراني و اسلامي در دانشگاه توكيوست، پيشتر، «سفرنامه  ناصرخسرو» را به زبان ژاپني ترجمه و منتشر كرده است. اين استاد ژاپني در حال حاضر، به ترجمه  همزمان آثار ديگري از ادبيات كلاسيك و معاصر فارسي به زبان ژاپني مشغول است.

 

جمهوري اسلامي ايران از ايجاد كرسي هاي اسلام شناسي جديد در مراكز علمي و دانشگاهي جهان و تقويت كرسي هاي اسلام شناسي موجود در اين مراكز، حمايت مي كند.




قائم مقام معاون فرهنگي و اجتماعي وزارت علوم، با بيان اين مطلب به ايرنا،  گفت: با توجه به نيازسنجي هاي انجام گرفته و همچنين، درخواست هاي متعدد برخي مراكز علمي و دانشگاهي كشورهاي مختلف براي داشتن كرسي هاي اسلام شناسي، ضرورت ايجاد و تقويت اين كرسي ها از چندي پيش، در مجموعه وزارت علوم، مورد توجه قرار گرفت.
«غلامرضا خواجه سروي» افزود: مسؤوليت اصلي پيگيري و اجراي اين موضوع بر عهده دفتر همكاريهاي علمي بين المللي وزارت علوم، گذاشته شده كه با در نظر گرفتن استانداردهاي آموزشي و بر مبناي تقاضاها و ظرفيتهاي موجود در دانشگاه هاي مورد نظر، با اعزام استاد و ارايه آموزشهاي اسلام شناسي، كرسي هاي جديد را در اين مراكز، ايجاد كند و يا به تقويت كرسي هاي موجود، بپردازد.
مديركل  دفتر برنامه  ريزي اجتماعي و مطالعات فرهنگي وزارت علوم، خاطرنشان كرد: هم اينك، وزارت علوم در حال بررسي تقاضاهاي مطرح شده از سوي برخي مراكز علمي و دانشگاهي خارجي براي ايجاد كرسي هاي جديد اسلام شناسي است.
به گفته وي، در زمان حاضر، دانشگاه هايي از كشورهاي آمريكا، انگليس و آلمان، تقاضاي خود براي ايجاد كرسي هاي علمي اسلام شناسي را به وزارت علوم ايران، منعكس كرده اند.

 

همزمان با برگزاري جشنهاي ايام ولادت امام رضا(ع) همايش علمي- پژوهشي«حديث سلسلة الذهب» از سوي بنياد پژوهشهاي اسلامي آستان قدس رضوي برگزار مي شود.
مدير عامل بنياد پژوهشهاي اسلامي آستان قدس رضوي در گفتگو با پايگاه اطلاع رساني اين نهاد گفت: اين همايش يك روزه هجدهم آبان درتالار اجتماعات شيخ طبرسي بنياد پژوهشهاي اسلامي آستان قدس رضوي برگزارخواهد شد و آخرين مهلت ارسال آثار، دهم آبان است.
حجة الاسلام والمسلمين علي اكبر الهي خراساني محورهاي همايش را شامل: « واكاوي زمان و مكان حضور امام رضا(ع) در نيشابور»، «وضعيت فرهنگي»، « شمار دانشمندان و گرايشهاي مذهبي نيشابور در هنگام ايراد حديث»، « نگارش و نگارندگان حديث»، « بررسي متن حديث بر اساس قواعد حديث شناسي و متن شناسي» و «بررسي رجال حديث» و ... ذكر كرد.
الهي خراساني ادامه داد: در اين همايش همچنين ارتباط شناسي حديث سلسلة الذهب و نهج البلاغه، حديث سلسلة الذهب و روايات صادقين، حديث سلسلة الذهب و صحيفه سجاديه، ديدگاه عالمان اهل سنت نسبت به اين حديث و تحليل آن از نظر سند و محتوا، وجه تسميه، شناسايي ابعاد نگاه حديث به حاكميت بني عباس و شرايط سياسي حاكم بر جهان اسلام و دلايل استقبال عالمان نيشابور از امام رضا(ع) و حديث سلسلة الذهب، مورد بحث و بررسي قرار خواهد گرفت.
مديرعامل بنياد پژوهشهاي اسلامي آستان قدس رضوي تأكيد كرد: علاقه مندان مقالات را به صورت تايپ شده در محيط Word و همراه با فايل مربوط و داراي ويژگيهاي لازم براي يك مقاله تحقيقي، به صندوق پستي 91735.366و يا پست الكترونيك mail:info@islamic-rf.ir ارسال نمايند.

 

معاونت پژوهشي وزارت علوم، تحقيقات و فناوري اعضاي ستاد هفته پژوهش را معرفي كرد.
به گزارش خبرنگار مهر، دكتر منصور كبگانيان رياست هفته پژوهش را برعهده دارد. همچنين دكتر فهرستي به عنوان دبير ستاد ملي هفته پژوهش فعاليت خواهد كرد.
دكتر بختياري نژاد از ديگر اعضاي ستاد هفته پژوهش است كه دبيري جشنواره بزرگداشت پژوهشگران برگزيده را برعهده خواهد داشت.دكتر پورمهديان نيز دبير نمايشگاه دستاوردهاي پژوهش خواهد بود. همچنين، حسام هزاوه اي دبير برگزاري مراسم و تبليغات هفته پژوهش خواهد بود.

 

نمايشگاه قرآن بايد بضاعت نشر ديني و مذهبي را به معرض نمايش گذارد.
به گزارش فارس «صفار هرندي» با بيان اين مطلب در مراسم تقدير از مسؤولان برپايي شانزدهمين نمايشگاه قرآني، افزود: بضاعت نشر ديني و مذهبي بسيار فراتر از آن چيزي است كه در نمايشگاه قرآني ارائه مي شود، از اين رو بايد با اتخاذ تدابيري لازم نسبت به بهره گيري هر چه بيشتر از ظرفيتهاي نشر ديني در نمايشگاه قرآن اقدام شود.
وي افزود: هم مردم و هم مسؤولاني كه از اين نمايشگاه بازديد كرده اند، به ارتقاي سطح كيفي اين دوره از نمايشگاه اذعان داشتند.
وزير فرهنگ و ارشاد اسلامي گفت: ارتقاي كمي و كيفي كه در مسير برپايي نمايشگاه به دست آمده، محصول نگرش راضي نبودن وضع موجود نسبت به سال پيشين خود بوده است و اكنون نيز با اين نگرش بايد براي برپايي نمايشگاه هاي آينده برنامه ريزي گسترده  تري صورت گيرد. خوشبختانه، براي انجام چنين كار عظيم و مقدسي يك مجموعه همدل و همراه شكل گرفته كه به خاطر داشتن چنين ظرفيت و سرمايه ارزشمندي، بايد خدا را شاكر باشيم.