* عاطفه رنگ آميز طوسي

همه ما وقتي هفت، هشت ساله ايم با آنكه از محبت خانواده و نزديكانمان برخوردار هستيم ناخود آگاه احساس مي كنيم با يك بچه

 

اين روزها، شبيه فصل من شده است و من دوست دارم درباره اش بنويسم. فصل من، فصل سردي است. فصلي كه آسمان هميشه

 

*حسن احمدي فرد

عبدالغفور محمدزاده رتبه برتر نوازندگي در جشنواره موسيقي فجر را در كارنامه هنري خود دارد و اين البته همه كارنامه او نيست. كارنامه او را شماري از همين رتبه ها پر كرده است و تلاش فراوان او براي بسط و گسترش موسيقي مقامي.
محمدزاده همچنان از نوازندگان جوان محسوب مي شود و شاگردان فراواني را تربيت كرده است كه پاره اي از آنان رتبه هايي از آن دست كه خود او كسب كرده، به دست آورده اند. آنچه مرا واداشت تا او را به حرف بكشم، نه هنرش در نوازندگي، بلكه تلاش فراوانش براي ثبت و ضبط آوازهاي سرزمين مادري اش است. محمدزاده اين روزها مراحل نهايي چاپ كتابي را مي گذراند كه به گفته هوشنگ جاويد در مقدمه همان كتاب يك اثر تحقيقي بي نظير است. عبدالغفور محمدزاده فرهنگنامه موسيقي شرق خراسان را طي سالهاي شاگردي اش در نزد استادان به نام موسيقي مقامي، ذره ذره گرد آورده است. اين كتاب همين روزها در معرض نگاه همه هنرمندان و پژوهشگران قرار خواهد گرفت. همين فرهنگنامه انگيزه اي شد براي گفتگو با او.
* آقاي محمدزاده! ايده گردآوري مجموعه اي از اطلاعات درباره موسيقي شرق خراسان چگونه شكل گرفت؟
** سال 1376 براي اولين بار در جشنواره موسيقي در تهران شركت كردم. نوازنده جواني بودم كه كارش به جشنواره راه پيدا كرده بود. در آنجا فرصتي يافتم تا با هنرمندان مختلفي از ساير نقاط ايران نيز آشنا شوم. فضايي جالب و فراموش نشدني بود، با خاطراتي ماندگار و تجربياتي ارزشمند. در آنجا هر روز كه بولتن داخلي جشنواره منتشر مي شد، آن را تهيه مي كردم. اگر روزي هم موفق به تهيه آن نمي شدم، به تحريريه مي رفتم و از آنها نسخه آن روز را مي گرفتم. آنجا بود كه جاي خالي موسيقي تربت جام در منابع و مآخذ نوشتاري را احساس كردم. جدا از مقالات ريز و درشت كه در مجلات و روزنامه ها چاپ مي شد، هيچ منبع و مخزن اطلاعاتي دقيقي در اين خصوص وجود نداشت. همان جا بود كه به جمع آوري و تحقيق درباره مقامهاي موسيقي خراسان تصميم گرفتم.جرقه همان جا خورد و كار من آغاز شد. به مدت ده سال از محضر استاداني كه سينه به سينه اين هنر را حفظ كرده بودند، استفاده كردم. تمامي سبكهاي آوازي، غزليات، نواها و آواها، همه و همه را در آرشيوي كه براي خودم تهيه كرده بودم، نگهداري كردم و مي كنم. بعد از آن، همه اطلاعاتي را كه به دست آورده بودم، با عنوان مجموعه «فرهنگنامه موسيقي شرق خراسان» شامل معرفي جامع مقامهاي سازي و آوازي و سبكهاي مختلف خوانندگي در آيين هاي مختلف را تأليف كردم.
اين مجموعه پس از اتمام به رؤيت و نظر استاد هوشنگ جاويد رسيد و ايشان با اشاره به برخي مسايل و راهنمايي در بعضي از موارد، پيشنهاد دادند كه نام «فرهنگنامه موسيقي تربت جام» زيبنده اين اثر ارزشمند است.نكته اي كه در تمامي اين اثر جزو اهداف من بوده، اين است كه نشان بدهم كه عبارت صحيح براي معرفي موسيقي اين گوشه از ايران، «موسيقي شرق خراسان» است، نه جنوب خراسان. شهرهاي تربت جام، تايباد، خواف، كاشمر، تربت حيدريه و...- كه در يك حوزه موسيقايي قرار مي گيرند- همه در شرق خراسان هستند. مركز اين موسيقي هم فعلاً تربت جام است و اين شهر هم در شرق خراسان واقع است. پس اصطلاح «موسيقي جنوب خراسان» كه بعضاً گوشه و كنار استفاده مي شود، عبارت دقيقي نيست.
* در يك نگاه كلي، موسيقي شرق خراسان را چگونه موسيقي اي مي دانيد؟
** در شرق خراسان موسيقي همواره در كنار آيينهاي مختلف زندگي حضور داشته و دارد. موسيقي در اين گوشه شرقي از خاك پهناور ايران، از تولد آغاز مي شود و با مرگ پايان مي يابد. آيين تولد با موسيقي خاص خود همراه است. «چپوخواني» از موسيقي تولد است، «سوري سوري» موسيقي سور در ايام ختنه سوران طفل است، «حنابندان» از انواع موسيقي جشن و سرور است كه خاص مراسم عمومي است. «عزيز با عزت» يا «مرگ آخر مرگ » از موسيقي سوگ و عزاست.
مضاميني الهي را هم نبايد از ياد برد. «منقبت خواني» ، «فضيلت خواني» و... از انواع موسيقي مذهبي اند كه در موسيقي شرق خراسان به روشني مي توان رد پاي آن را ديد.
در حوزه موسيقي عرفاني نيز مقامهاي خانقاهي را داريم كه در حلقه هاي ذكر اجرا مي شده و با آداب ويژه اي همراه بوده است. موسيقي سفر هم داريم كه همين شعرهاي سوزناكي كه در ادبيات روستايي وجود دارد، در آن مجموعه قرار مي گيرد.
موسيقي كار و تلاش را هم نبايد از نظر دور داشت. فريادهايي كه هنگام كار - كه عمدتاً كار كشاورزي و توليد محصول است- خوانده مي شود. در شرق خراسان حتي براي آموزش مفاهيم به كودكان هم موسيقي خاصي داريم و اين در نوع خود بي نظير است. «الفنامه خواني» نمونه اي از اين موسيقي است.
حماسه نيز در موسيقي شرق خراسان حضوري پررنگ دارد. جنگنامه خواني، مثنوي خواني و... از اين دسته اند.گونه مهمي از موسيقي هم داريم كه به هر حال سالهاست مغفول مانده و آن موسيقي «پادايرگي» است كه در قديم عمدتاً توسط زنان در مراسم زنانه جشن و سرور خوانده مي شده است.
موسيقي زنانه بخش مهمي از موسيقي شرق خراسان را تشكيل مي دهد. به اين موسيقي زنانه مي شود لالايي هاي مادران را هم اضافه كرد.من در اين فرهنگنامه به سازها هم پرداخته ام. دوتار عمده ترين ساز اين گوشه از كشور است. البته سرنا و دهل هم هست كه اصالت دوتار را ندارند و بعدها توسط اقوام مهاجر به اين منطقه وارد شده است، اما دوتار از زمانهاي قديم در دست مردم اين سرزمين بوده است.
آيينهاي نمايشي همراه با موسيقي هم داريم كه چوب بازي يا رقص با چوب يكي از اصلي ترين آنهاست. اين آيينها ريشه در فرهنگ ناب ايراني دارد و هر يك بيانگر داستان و تاريخ سرزمين يا قومي خاص است.
* آقاي محمدزاده! از نگاه خود، مهمترين بخش اين فرهنگنامه كدام قسمت آن است؟
** به نظر خودم مهمترين بخش فرهنگنامه، بخش معرفي هنرمندان شرق خراسان از سه نسل قبل تاكنون است. اينها كساني بودند كه بي هيچ چشمداشتي فرهنگ منطقه را در قالب موسيقي حفظ كرده و به ما رساندند. در اين بخش كوشيده ام معرفي جامعي از هنرمندان نسل قبل كه همگي درگذشته اند، ارايه كنم.
* براي به سرانجام رساندن اين كار پژوهشي، چه مرارتهايي كشيديد؟
** براي اين تحقيق زحمت زيادي كشيدم، اما خستگي مرا از پاي نينداخت؛ چون عاشق كارم بودم و هستم. آنچه آزارم داد، همكاري نكردن برخي از هنرمندان و بخصوص يكي دو هنرمند پيشكسوت بود كه حتي حاضر به ارايه زندگينامه شان نبودند، چه برسد به اينكه بخواهند درباره كارشان توضيح بدهند.
از اينكه بگذريم همه عشق بود و زيبايي.

 

بيكاري آمريكايي




حتماً تا حالا شما هم از بروز بحران مالي در آمريكا با خبر شديد؛ چون حتي بر اساس آخرين اخبار، خواجه حافظ شيرازي هم به همين مناسبت قرار شده غزلي بگويد. در اين مدت هم حتماً كلي تحليل و بررسي از نتايج اين بحران را شنيديد و خوانديد، ولي كارشناسان خبره روزنامه بتازگي به نتايج جديدي در آثار و عواقب اين بحران رسيده اند كه در نوع خودش نظير ندارد.آقاي كارشناس روزنامه پس از بررسي هاي فراوان كه بر روي فيلمهاي به جا مانده از حادثه 11 سپتامبر انجام داده، به اين نتيجه رسيده كه اين بحران نتايج خيلي جالب انگيزناكي دارد كه به چشم خود كارشناسان آمريكايي هم نيامده!بروز اين بحران باعث شده بسياري از نيروهاي آمريكايي بيكار بشوند و طبيعتاً حوصله شان هم سر برود. به دنبال اين مسأله ممكنه اين نيروها دست به كارهاي عجيب و غريبي بزنند كه به عقل جن هم نمي رسد. مثلاً هفته قبل چند نفر از نيروهاي نظامي كه با وجود اين بحران ديگر دليلي براي فكر كردن به آينده زندگي شان نداشتند، بعداز ظهر تصميم مي گيرند سوار دو سه تا هلي كوپتر بشوند و بروند دوري بزنند. بعد سر راه كه برمي گشتند به پايگاه، يهو هوس مي كنند بروند چند تا آدم هم بكشند! واسه همين مي روند سوريه و سه چهار نفر را مي كشند و شاد و شنگول بر مي گردند پايگاه! بعد از اينكه برگشتند هم يادشان مي آيد كه مقتولين احتمالاً تروريست بودن يا نيروهاي طالبان!

وبلاگ علفي!




اين روزها وقتي دو نفر به هم مي رسن و سر حرف به اينترنت مي رسه، ديگه هيچ كدوم نمي پرسه وبلاگ داري يا نه؟ بلكه سؤال متداول اينه كه چندتا بلاگ داري؟!
اين به اين معني است كه ديگه داشتن يه بلاگ نشانه بي كلاسي و پرستيژ پايينه. حالا اگه وبلاگي نداشته باشي كه ديگه كار خيلي خراب ميشه! فكرش رو بكنين وقتي يه علف براي خودش وبلاگ داره، شما بايد حتماً چهار پنج تايي وبلاگ، اونم تو سرويسهاي مختلف داشته باشين!يك گياه در ژاپن هست كه خودش يه وبلاگ داره و توش مطلب هم مي نويسه و اتفاقاً هر روز هم بلاگش رو به روز مي كنه! اين گياه با گلدونش توي يه فروشگاه ژاپني زندگي مي كنه و با حسگرهايي كه به برگهاش متصل شده براي وبلاگش مطلب مي نويسه! اين حسگرها امواج الكترونيكي رو از سطح گياه كه به نور و تماس انسان واكنش مي دهد، مي گيرن و اونها رو با اطلاعات هواشناسي و دما تركيب مي كنن، بعد با استفاده از الگوريتم رايانه اي به صحبتهاي وبلاگي ترجمه مي كنن!مثلاً در يادداشت شانزدهم اكتبر اين گياه در كافه ژاپني در كاماكورا در نزديك توكيو آمده: «امروز يك روز آفتابي بود و من حمام آفتاب زيادي گرفتم». اگه هنوز وبلاگ ندارين، همين امروز اقدام كنين كه بي بلاگها از علف هم كمترن!

پارسي را پاس بداريم




البته بر همگان واضح و معلوم است كه زبان فارسي را بايد پاس داشت، اما همگان متوجه نيستند كه فقط وقتي حرف از گران شدن نرخ پيامكهاي همراه اول مي شود، اين موضوع مهم است و در باقي موارد، نبايد مسائل به اين پيش پا افتادگي را زياد جدي گرفت. مي دانيد كه..

بود و نبود متر




وبه نظر مي رسد راه انداختن يك مترو در تمام شهرهاي كشور دارد به مشكل بر مي خورد. متروي مشهد كه عمرش كم كم دارد به عمر سفالينه هاي باستاني كاشان نزديك مي شود و بچه هاي مشهدي خيابانهاي شهرشان را بدون چاه ها و خاكهاي مترو به ياد نمي آورند. حالا هم كه مترو اصفهان مشكل دار شده و سر راه حفر تونل به سنگ انجمن ميراث فرهنگي مي خورد.كلاً مديران متروي اصفهان بي خيال نصف جهان بودن شهرشان شده اند و قسم خورده اند به هر قيمتي كه شده و شايد براي چشم و همچشمي هم كه شده، براي شهرشان مترو راه بيندازند. مثل اينكه كار متروي اصفهان دارد به جاهاي باريك مي رسد و گوش كسي هم بدهكار نيست. فعلاً كه فقط صداي رئيس انجمن حفاظت از ميراث طبيعي و فرهنگي آثار تاريخي ايران بلند است و كسي هم كه قرار نيست به اين انجمنهاي خصوصي محل بگذارد! آقاي ابراهيم آذري مي گويد: متروي اصفهان بر خلاف تمام هشدارها دارد از زير بناهاي تاريخي خيابان چهارباغ عباسي مي گذرد و مثل اينكه قرار هم نيست كسي كار خاصي بكند. مسؤولان ميراث فرهنگي اصفهان كه مي گويند، ما اصلاً نگفته ايم رد شدن مترو براي آثار تاريخي خطر ندارد، ولي به نظر مي ر سد كه نيت هم ندارند كسي را پيدا كنند كه اين خطر را جدي بگيرد. به هر حال مثل خيلي از كارهايي كه همين طوري انجام مي شود و به كسي هم بر نمي خورد، فقط مي توانيم دعا كنيم كه اتفاق خاصي نيفتد! شما هم دعا كنيد!

وقتي عادل زرد مي شود!




رئيس تربيت بدني سعادت شهر از دست عادل فردوسي پور عاصي شده و دادش به آسمان رفته. گويا عادل خان هفته پيش عكسي را در برنامه اش نشان داده و گفته كه زمين چمن سعادت آباد را گوسفندها ضبط و ربط مي كنند! بعد از اين ماجرا، داد آقاي حاجي پور درآمده كه چرا اين عادل با تكيه به يك عكس اين همه داد و هوار راه مي اندازد و تازه اداره ورزشگاه به عهده اداره تربيت بدني هر شهرستان است و ربطي به هيأت فوتبال ندارد كه فردوسي پور گير داده به آنها.
حالا از اين گوسفند بازي ها گذشته به نظر مي رسد، برنامه نود عادل خان چند وقتي هست كه بدجوري با مجله هاي زرد اشتباه گرفته مي شود. عادل خان اين روزها زده توي خط مجله هاي زرد و سؤالها و مصاحبه هاي آبكي. از افشين قطبي درباره مسافرتهايش مي پرسه و از اكبر ميثاقيان درباره پيراهن معروفش. معلوم نيست واقعاً جاي اين سؤالها توي برنامه اي مثل نوده يا روزنامه هايي كه براي فروش مجبورن عكس بازيكنان اروپايي رو چاپ كنند. از همه جالب تر اينكه تازگي عادل خان به عنوان كارشناس ورزش ايران توي مجله هاي خارجي هم مطلب مي نويسن و شدن تحليلگر مسائل ورزشي ايران. جناب عادل خان عزيز !ما كه زبان اون اجنبي ها رو نمي فهميم و نمي دونيم اونجا چي مي نويسي، ولي جون هركي دوست داري اونجا از اين حرفهايي كه تو برنامه ات مي زني، نگي كه همين نيم مثقال آبروي مونده ايران رو هم مي بري!