سال گذشته در پي درج اشتباه تاريخ شهادت امام جواد(ع) در تقويم ها، اين سؤال به وجود آمد كه اين مسأله ناشي از چيست و منشأ آن چه بوده است؟




اين مسأله گرچه با اما و اگرهاي بسياري همراه بود و با اعلام اصلاحيه شوراي فرهنگ عمومي خاتمه يافت اما امسال نيز همين اشتباه در برخي از تقويم ها تكرار شده است.
از آنجا كه ثبت صحيح تاريخ مناسبتهاي مذهبي ارتباط مستقيم با مراسم عبادي و مذهبي عامه مردم دارد بنابراين جا دارد نسبت اينگونه وقايع كنكاشي دوباره صورت گيرد تا از بروز اشتباهاتي از اين دست جلوگيري به عمل آيد.
* تاريخ دقيق شهادت امام جواد(ع) چه زماني است؟
بي شك درباره تاريخ دقيق هر يك از رويدادهاي تاريخي با چندگانگي مواجه خواهيم شد مثلاً سالروز تولد يا شهادت يكي از معصومين(ع) با چندين قول در كتب مختلف و با نقل قول از راويان گوناگون آمده است. بر اين اساس، مورخان و كارشناسان حوزه تاريخ مي كوشند تا با تتبع در اقوال تاريخي به استخراج تاريخ دقيق و يا حداقل قرين به صحت دست يابند.
يكي از اين مواردي كه موضوع سخن ما نيز هست درج تاريخ شهادت امام جواد(ع) در رواياتهاي تاريخي است.
براي اطلاع بيشتر از آنچه در منابع تاريخي آمده است، برخي نقل قولها مستقيماً نقل مي شود؛ سيد محسن امين در كتاب سيره معصومان(ع) جلد پنجم به نقل از ابن عياش شهادت آن حضرت را روز شنبه آخر ذيقعده يا آخر ذيحجه يا سه شنبه پنجم يا ششم ذيحجه مي داند.




در كتاب موسوعه امام جواد(ع) اثر حجةالاسلام حسيني قزويني به نقل از؛ كليني، ابن فتال نيشابوري، ابوعلي طبرسي، ابن شهر آشوب و شهيد اول تاريخ شهادت را آخر ذيقعده عنوان مي كند.
همچنين، علامه مجلسي، شيخ عباس قمي، سيد محمدكاظم قزويني آخر ماه ذيقعده سال 220هجري را روز شهادت امام جواد(ع) بر مي شمارند. ابن ابي ثلج بغدادي روز شهادت حضرت را سه شنبه ششم ذيقعده سال 220هجري قمري و محمد بن جرير بن رستم طبري سه شنبه پنجم ذيحجه سال 220هجري دو ساعت پس از بالا آمدن آفتاب را روز شهادت حضرت خوانده اند.
حجةالاسلام والمسلمين رسول جعفريان، مورخ و استاديار دانشگاه تهران، درباره تاريخ شهادت امام نهم(ع) مي گويد: در كتب تاريخي معتبر اقوال گوناگوني درباره تاريخ شهادت امام جواد(ع) آمده است، به عنوان نمونه در كتاب كشف الغمه جلد2 صفحه 362 آمده است كه شهادت حضرت در روز سه شنبه پنجم ذيحجه سال 220هجري رخ داده ، اين روايت از ابن خشاب كه از مورخان كهن است نقل شده است.
همچنين در همين كتاب جلد2 صفحه 365 به نقل از علي بن ابراهيم نقل شده كه شهادت حضرت جواد(ع) در روز سه شنبه ششم ذيحجه رخ داده است.
وي در ادامه به ساير منابع تاريخي اشاره كرده و مي افزايد: در اعلام الوري طبرسي تاريخ شهادت امام نهم(ع)، آخر ذيقعده سال 220 عنوان شده است. در مورد اين تاريخ در كشف الغمه به نقل از نوادر الحكمه (كه كتاب مفقودي است) آخر ذيقعده به عنوان تاريخ شهادت امام(ع) ذكر شده است.
جعفريان تصريح مي كند: اما به نظر من احتمال صحت تاريخ پنجم يا ششم ذيحجه بسيار زياد است چون حتي روز را نيز تعيين كرده و عنوان كرده است كه شهادت در روز سه شنبه رخ داده است.
استاديار دانشگاه تهران در پاسخ به اين پرسش كه در اين صورت چرا تاريخ آخر ذيقعده در تقويم ها به عنوان روز شهادت به مردم معرفي شده است، مي گويد: معمولاً در ثبت اين گونه وقايع يك روايت مشهور ملاك و معيار قرار مي گيرد و بقيه كنار گذاشته مي شود.
علامه سيدجعفر مرتضي العاملي نويسنده و مورخ شهير لبناني، نيز در پاسخ به اين پرسش مي گويد: در متون معتبر آخر ذيقعده به عنوان تاريخ شهادت امام جواد(ع) آمده گرچه روزهاي ديگري نيز ذكر شده است.
نويسنده كتاب




















الحياة السياسية للامام الجواد(ع)، در خصوص اختلاف به وجود آمده در ثبت تاريخ شهادت پيشواي نهم(ع) تأكيد مي كند: آنچه در متون تاريخي تصريح شده است آخر ذيقعده است و از آنجا كه در برخي سالها ذيقعده 29 روزه بوده است، در سالهاي بعد كه ماه سي روزه بوده اين شائبه ايجاد شده كه شهادت امام در روز 29 رخ داده است در حالي كه آخر ذيقعده ملاك است.
وي در خصوص نظرات ديگري كه درباره تاريخ شهادت امام محمدتقي(ع) آمده است، تصريح مي كند: بسياري از اقوال در كتب معتبر آمده ولي چه اشكالي دارد كه مردم همين تاريخ را ملاك قرار دهند و به نظر من آخر ذيقعده صحيح تر است.
* علت اشتباه چيست؟
با وجود تعيين تاريخ احتمال قريب به يقين شهادت امام جواد(ع) سؤالي كه مطرح مي شود اين است كه اين اشتباه ثبت تاريخ ناشي از چيست؟
حجةالاسلام موحدي نژاد عضو شوراي تقويم دانشگاه تهران در اين رابطه مي گويد: بحث مناسبتهاي تقويمي مسؤوليتي است كه بر عهده شوراي فرهنگ عمومي است و كار شوراي تقويم دانشگاه تهران نيست.
وي در ادامه مي افزايد: كار ما تعيين و استخراج اول ماه هاي قمري و تطبيق آن با تاريخ شمسي و ميلادي، تعيين كسوف و خسوف و... است.
وي سال گذشته نيز در پي درج اشتباه تاريخ شهادت امام جواد(ع) گفته بود: شهادت امام جواد(ع) اشتباه ثبت شده است و در تقويم بايد آخرين روز ذيقعده شهادت امام محمدتقي(ع) باشد در حالي كه 29 ذيقعده روز شهادت اعلام شده است.
* شوراي فرهنگ عمومي چه مي گويد؟
از آنجا كه اين اشتباه سال گذشته رخ داد و امسال نيز تكرار شد پاسخ كارشناس امور نامگذاري شوراي فرهنگ عمومي را در ميان خبرهاي سال گذشته جستجو كرديم.
مريم زارع، با اشاره به اينكه مركز تقويم روز اصلي شهادت امام محمدتقي(ع) را اعلام نكرده بود، گفت: مناسبتها از سوي مركز تقويم تأييد مي شود و روز شهادت امام جواد(ع) نيز به تأييد اين مركز رسيده است.
مريم زارع، كارشناس امور نامگذاري شوراي فرهنگ عمومي در گفتگو با مهر، با اشاره به اينكه شهادت امام محمدتقي(ع) در تقويم از سالها پيش 29 ذيقعده ثبت مي شده است، اظهار داشت: از سالهاي گذشته، بدون در نظر گرفتن اينكه ذيقعده 29 يا 30 روزه است، 29 ذيقعده به عنوان شهادت امام محمدتقي(ع) ثبت مي شد.
وي در ادامه يادآور شد: مركز تقويم به ما اعلام كرده بود شهادت امام رضا(ع) آخرين روز صفر است و ما به تناسب اينكه ماه صفر 29 و يا 30 روزه است، شهادت امام رضا(ع) را در آخرين روز صفر ثبت مي كرديم، اما براي شهادت امام محمدتقي(ع) مركز تقويم هيچ گونه اطلاعاتي در اين مورد ارايه نكرده بود.
مريم زارع با بيان اينكه تاكنون اين اشتباه را نمي دانسته اند، افزود: در تماس حوزه علميه قم مبني بر اشتباه بودن روز شهادت امام محمدتقي(ع) در تقويم، متوجه اين اشتباه شديم، وگرنه مركز تقويم هيچ گونه اطلاع رساني نكرده بود و ما نيز اطلاع نداشتيم.
كارشناس امور نامگذاري شوراي فرهنگ عمومي با تأكيد بر اينكه اين شورا، تنها نامگذاري روزها را انجام مي دهد، تصريح كرد: تقويم در آخرين روزها و پيش از انتشار آن در سراسر كشور، از سوي مركز تقويم تأييد مي شود، از اين رو، ما به استناد اينكه آنها اين تأييديه را به ما داده اند و همه مناسبتها درست در تقويم ثبت شده است، اقدام به انتشار آن كرده ايم و اگر از سوي آنها اين اشتباه يادآوري مي شد، پيش از انتشار آن را برطرف مي كرديم.

اما پاسخ شوراي فرهنگ عمومي براي تكرار اين اشتباه در تقويم سال 1387 چيست؟
روابط عمومي دبيرخانه شوراي فرهنگ عمومي، در پاسخ به علت درج اين اشتباه مي گويد: تا سال 1372 تقويم كشور انحصاراً توسط دكتر ايرج ملك پور تهيه و درا ختيار ناشران تقويم قرار مي گرفت و ايشان هم بنا به اطلاعات و اخبار رسيده در مورد روزها و مناسبتهاي مذهبي اقدام به ثبت در تقويم مي نمودند، اما از سال 1372 به بعد بحث نامگذاري روزها با تصويب شوراي عالي انقلاب فرهنگي به شوراي فرهنگ عمومي واگذار شد و شوراي فرهنگ عمومي نيز پيشنهادات رسيده از نهادها و سازمانهاي مختلف در مورد نامگذاري روزها را بررسي و پس از تأييد در اختيار شوراي عالي انقلاب فرهنگي قرار مي دهد تا پس از تصويب در تقويم ثبت شود. اما تاريخ شهادت و ولادت معصومين(ع) از قبل وجود داشته و كسي پيشنهادي در اين رابطه نداده فقط پس از انقلاب توجه بيشتري نسبت به درج همه مناسبتها در تقويم شده است بنابراين اين مورد نامگذاري محسوب نمي شود.
وي در ادامه مي افزايد: شوراي فرهنگ عمومي تقويم استخراج شده را از شوراي تقويم دانشگاه تهران دريافت و پيشنهادات را پس از تأييد و تصويب وارد تقويم مي كند. بنابراين ما متخصص تقويم نيستيم، ما متخصص نامگذاري هستيم و اطلاع رساني درست در اين رابطه كار شوراي تقويم است.
وي در پاسخ به اين پرسش كه چرا اشتباه سال گذشته تكرار شده است، تأكيد مي كند: در مورد آخر ذيقعده نيز بايد گفت كه سال گذشته همانطور كه شما گفتيد اشتباه صورت گرفته اطلاع رساني شد تا در تقويم هاي سال بعد يعني امسال اعمال شود اما از آنجا كه تقويم ها هميشه يك سال جلوتر چاپ مي شود اين نقص در تقويم امسال هم وجود دارد اما سال آينده شاهد اين اشتباه نخواهيم بود.

 

* طيبه مروت
دكتر حسين الهي قمشه اي نقش دانشگاه را در تعالي جامعه مهم توصيف كرد و گفت: رسالت فرهنگ دانشگاهي  تقويت  زمينه هاي علم و دانش در جامعه است.




به گزارش مهر، حسين الهي قمشه اي در جمع دانشجويان، اساتيد و اعضاي هيأت علمي دانشگاه مازندران با اشاره به تأثيرگذاري بيان استادان دانشگاهها بر اقشار مختلف جامعه به آنان توصيه كرد: ضمن تدوين كتابهاي درسي به منظور بالا بردن سطح اطلاعات عموم به نگارش  كتاب در زمينه رشته هاي خود بپردازند.
دكتر الهي قمشه اي در ادامه با بيان اينكه وسايل ارتباط جمعي نيز در زمينه ارتقاي سطح فرهنگ و آگاهي جامعه داراي نقش مهمي هستند، اظهار داشت: مسؤولان رسانه ها مي توانند با اختصاص ساعاتي از برنامه هاي روزانه به آموزش و اطلاع رساني در زمينه هاي علمي و فرهنگي خدمات شاياني را به اقشار مختلف عرضه كنند.
اديب و قرآن پژوه كشورمان فرهنگ را حركت به سوي نور الهي دانست و خاطرنشان كرد: انسان با فرهنگ، عاشق پروردگار است و از راههاي مختلف مي تواند به سوي معبود حركت كند.
وي خطاب به دانشجويان گفت: علم يكي از راههاي دستيابي به پروردگار است كه بايد تلاش و ممارست بسياري در آن به كار بست. دكتر الهي قمشه اي  آثار شاعران و نويسندگان فارسي چون سعدي و حافظ را گنجينه هايي ارزشمند توصيف كرد و آشنايي با زبان و ادبيات فارسي و تلاش براي شناسايي لغات مختلف در جهت بيان زيبا و كلام گيرا را از وظايف همه مردم برشمرد.
وي تصريح كرد: در صورتي كه به بيان زيبا و متعهدانه عادت كنيم آثار آن را نيز در زمينه هاي مختلف مشاهده خواهيم كرد.

 

ثبت نام سومين جشنواره سراسري «حكمت مطهر» با شعار «شهيد مطهري و جامعه ديني» در سه بخش دانشجويي، بخش اساتيد و كارمندان و ائمه جماعات دانشگاه ها آغاز شد.
مسعود پيرمراديان مديركل فعاليتهاي متمركز نهاد در گفتگو با مركز ارتباطات و اطلاع رساني نهاد نمايندگي  مقام معظم رهبري در دانشگاه ها با اعلام اين خبر گفت: امسال براي اولين بار تمامي مراحل شركت در جشنواره حكمت مطهر اعم از ثبت نام و آزمون از طريق سايت اينترنتي جشنواره حكمت مطهر انجام مي شود و دانشگاهيان اعم از اساتيد، دانشجويان و ائمه جماعات براي ثبت نام و شركت به سايت اينترنتي جشنواره به نشاني www.hekmatemotahar.ir مراجعه كنند.
پيرمراديان تصريح كرد: در بخش دانشجويي، مسابقه كتابخواني تحت عنوان «كتاب ماه» از چهار كتاب تعيين شده به عنوان منبع مسابقات در ماه هاي آبان، آذر، بهمن، اسفند و فروردين 87 آزمون به عمل خواهد آمد.
پيرمراديان درباره بخش اساتيد جشنواره حكمت مطهر نيز اظهار كرد: در اين بخش اعضاي هيأت علمي و مدرسان دانشگاه ها و مراكز آموزش عالي، شركت خواهند كرد كه در دو محور مقاله و پژوهش با يكديگر به رقابت خواهند پرداخت.
وي در مورد بخش ائمه جماعات و كارمندان نيز افزود: اين بخش در قالب مسابقه «كتاب ماه» در طي چهار ماه (آذر ماه، بهمن ماه، اسفند ماه و فروردين ماه88) به صورت ماهانه برگزار مي شود.
پيرمراديان گفت: منابع بخش كتابخواني، كتابهاي «آينده انقلاب اسلامي ايران»، «بررسي اجمالي نهضتهاي اسلامي در صد ساله اخير»، «قيام و انقلاب مهدي(عج)» و «خدمات متقابل اسلام و ايران» اثر استاد شهيد مطهري خواهد بود.

 

*دكتر سعيد منتظرالمهدي
در فضايي كه روزي شهداي بزرگوارمان تنفس مي كردند و خونهاي مطهرشان در بستر دلدادگي به آرمانهاي حضرت امام(ره) بر خاك جبهه ها ريخت، بدون شك موكلاني حاضر و ناظرند كه دستانشان بدرقه راه ادامه دهندگان راه شهدا خواهد بود.
آري جبهه كه از آن به عنوان دانشگاه انسان سازي نام برده مي شد، روزگاراني بود كه حال و هواي خاصي داشت و دانشجويان آن بدون حضور استاد و درج آيين نامه و قانون و قانونگذار، راه خود را مي شناختند و هماره در حال سبقت براي درج مراحل عاليه بودند. در اين دانشگاه همه قانون خدا را مي دانستند و در پي احياي فرهنگ خدا و عترت و رسيدن به لقاء ا... بودند.
آناني كه درسهاي عملي خود را با بالاترين امتياز مي گذراندند و هيچ كس در اين گوي و ميدان به گرد پاي آنها نمي رسيد؛ همانهايي كه درس آزادگي، مردانگي، شجاعت، اقتدار و در عين حال گذشت و ايثار را به ما آموختند. شهيدان صادقي كه اشكهاي بلورين و جسم عطرآگين شان در نيمه هاي شب زمزمه يكتاپرستي و عشق و دلدادگي به خدا بود، آنان كه بدنهاي مطهرشان آماج تير و گلوله هاي دشمن قرار گرفت و هرگز به دشمن پشت نكردند و مزد آنان شهادت شد .
بسيج دانشگاه انسان سازي است و سردمداران و مؤسس آن شهيدانند؛ پرندگان عاشقي كه در پروازشان حكايتهاي جاودانه اي را رقم زدند و طلايه دار وصال جانان شدند و بوستان معطر عشق و معرفت را به ياد خاطره خويش لطف و صفايي ديگر دادند. حكايت اينان دفتري است كه از يك سو كمال و جلوه هاي معنوي و الهي عارفان و حماسه آفرينان فداكار را در بر دارد و از سوي ديگر جلوه هاي نفساني و شيطاني مزدوران دنيا طلب را، كه در برخورد و پيشتازي دائمي در دو صف مقابل تا فرجام تاريخ در ستيزند. آري، ملكوتيان عرش را منزلتي است كه تنها مبتلايان عشق و راهيان ديار معشوق و لقاي محبوب، به آن دست مي يابند.
آري، جبهه دانشگاه انسان سازي بود و يقيناً بسيج اين شجره طيبه، پس از جنگ مأمني شد براي جاماندگان از قافله و حضور نيروهاي مستعد كه در دانشگاهي ديگر با همان اهداف و مأموريت تلاشي دوباره كنند و حركات و سكنات شهدا را تمرين نمايند. شايد بهترين فضا پس از جنگ براي تمرين خودسازي و درك واقعيتها بسيج باشد، زيرا كه به دور از دغدغه هاي كنوني، فضايي ايجاد شده است كه در آن مسؤوليت پذيري در سايه اعتقادات ديني شكوفا شود و يكي از خصوصيات بسيج همين ويژگي سازماني آن است. تعريف مسؤوليتهايي متناسب با روحيات جوان و داراي تنوع كاري زمينه اي مناسب براي سازماندهي عزيزاني است كه به اين نهاد مقدس روي مي آوردند.
تحمل و سعه صدر، از ديگر خصوصيات بارز در بسيج است. از آنجا كه بسيج براي سليقه ها و قوميتهاي مختلف صافي اي قائل نيست، وجه مشترك بين اعضاي آن اعتقاد به اسلام عزيز و آرمانهاي انقلاب اسلامي است. بسياري اوقات تزاحم فرهنگها و چند گانگي سليقه ها در يك محيط جمع مي شود و همه بايد بتوانند با سعه صدر اين اختلافها را تحمل و به دنبال نقاط مشترك باشند و ايجاد اين امر، سازندگي عميقي را در ابعاد روحي و رفتاري به دنبال خواهد داشت.
در عين حال، با توجه به اينكه سازمان بسيج قابليت قبض و بسط بسيار بالايي دارد، معمولاً ابلاغيه هاي آن بسته و محدود نبوده و جايي براي ارائه و اجراي طرحهاي تازه و حتي تحول سازماني وجود دارد و مديران مجموعه با بلند نظري با اين موضوع برخورد مي كنند و اين زمينه اي براي تحقق تحول خواهي جوانان است.
آزادمنشي و عدالت طلبي اي كه در فضاي بسيج حكمفرماست، جوانان را متوجه خود كرده، زيرا كه فضاي بسياري از محافل نقد و بررسي، خالي از ملاحظات ناشي از منافع افراد نيست؛ اما يكي از محاسن بزرگ بسيج، خالي بودن آن از اين گونه حسابهاي مصلحت جويانه است كه باعث مي شود بسيجيان به راحتي و آزادانه به نقد عملكردها در همه حوزه هاي مورد نظر بپردازند. روحيات جوان به گونه اي است كه طالب عدالت طلبي است و اگر فضايي براي نقد منصفانه پيدا كند، مشتاقانه به تفكر و بررسي نكته سنجي روي مي آورد تا به اعتقادي راسخ دست يابد. از آنجا كه اصل ولايت فقيه خمير مايه، اعتقادات و الزامهاي بسيج است، بسيجي به اين موضوع كه حكومت ديني مي تواند كارايي و كاركرد مناسب داشته باشد اعتقاد پيدا كرده و آرام آرام در مقابل تفكرات سكولاريستي و واپس زني دين از اجتماع واكنش نشان مي دهد و توان مقابله با فضاي ليبراليستي جهاني را كه متأسفانه در همه كشورها ريشه هايي دوانده، پيدا مي كند. اين اعتقاد موجب مي شود به دنبال زمينه سازي عملي براي ظهور حضرت ولي ا... الاعظم(عج) حركت كند و از اعتقادات گوشه گيرانه و انحرافي پيرامون مهدويت كه عواقب خطرناكي را براي اجتماع به دنبال دارد، دور شود.
از خصوصيات بارز ديگر اين دانشگاه، مربيان و استادان آنند كه صاحب تجربيات و علوم روز مي باشند و شاگردان آنان نيز از هر قشر و سن و سطح مي توانند باشند و ارتباط مستقيم شاگرد با استاد و نيرو با فرمانده، از مزاياي اين نهاد مردمي است. در بسيج حكومت در قلوب است و ضمن رعايت سلسله مراتب، محيطي دوستانه حاكم است. در اين دانشگاه، به تمام جانب جهت ارتقاي سطح علمي، اخلاقي، معنوي، ورزشي و ... اهميت داده مي شود.
از مأموريتهاي مهم اين دانشگاه، عمق بخشي و تربيت نيروهاي مخلص براي ورود به مجامع علمي و فعاليت در تمامي زمينه هاست.
در اين دانشگاه، با توجه به آيه شريفه قرآن «قل انما اعظكم بواحده ان تقوموا لله» به دو اصل خودسازي و جامعه سازي اهميت بسزايي داده مي شود و از آنجا كه خودسازي زمينه اي است براي جامعه سازي همه شاگردان و مسؤولان اين دانشگاه، به خودسازي در جهت نيل به جامعه سازي اهتمام مي ورزند.
به هر تقدير، در بسيج حسن خلق و كسب مكارم اخلاق و جهاد و مبارزه، در جهت تحقق اهداف اسلام ناب محمدي(ص) با عنايت به دشمن شناسي و مردم شناسي است.

 

هرمنوتيك علم يا نظريه تأويل است. علمي كه مسأله فهم متون و چگونگي ادراك، فهم و روند آن را بررسي مي كند. در واقع هرمنوتيك «هنر دستيابي به فهم كامل و تام عبارتهاي گفتاري و نوشتاري است»؛ يعني علم به قواعدي است كه با دانستن و به كار تبيين آن مراد واقعي مؤلف كتاب يا گوينده سخن معلوم مي شود.
اين واژه از كلمه يوناني Hermeneuein به معناي باز كردن و تفسير مشتق شده و ريشه اصلي آن «هرمس» است كه در اساطير يوناني اختراع زبان و خط را به او نسبت داده اند. هرمس پيامهاي اغلب رمزي خدايان را براي ميرايان تأويل مي كرد. «هرمونوتيك» از يونان باستان به طور متفرق تداول و رواج داشته است. ارسطو از اين لفظ براي نامگذاري بخشي از كتاب ارغنون كه در باب منطق قضايا ست، استفاده كرده و آن قسمت را «پاري ارمنياس» به معناي «در باب تفسير» ناميد. وي در اين اثر بيان نمود كه قضيه چگونه بايد تشكيل شود تا نتيجه درست به دست آيد.
اصطلاح هرمنوتيك به عنوان شاخه اي از دانش تا عصر رنسانس يعني قرن شانزدهم ميلادي هنوز تحقق خارجي نيافته بود. تا قرن هفدهم ميلادي بحث يا گفتار منظم و مرتبطي را سراغ نداريم كه شاخه خاصي از دانش را تشكيل دهد و نام هرمنوتيك بر آن نهاده شده باشد. معمولاً «دان هاور» را نخستين كسي مي دانند كه اين واژه را براي شناساندن گونه اي از دانش استفاده كرد. وي در سال 1654ميلادي از اين كلمه در عنوان كتابش مدد گرفت.
هرمنوتيك به عنوان يك روش از تأويل تورات و انجيل آغاز شد. در دوران قبل از پيدايش صنعت چاپ زماني كه انجيل و تورات به شكل دست نويس تهيه مي شد، در جهت يافتن نسخه اصل و معتبر آن و رفع اشتباهات ناسخان به كار مي رفته است. در عصر رنسانس پروتستانها با زير سؤال بردن تفسير رسمي كليساي كاتوليك از كتاب انجيل، با توسعه در معناي تفسير و يافتن اصول اساسي و قواعد نو در تأويل آن، قاعده مند كردن عمل تفسير  و منضبط نمودن فهم خود از متن كتاب مقدس را وجهه همت قرار دادند.
خاستگاه گفتمان هرمنوتيك قرن نوزدهم تا اواسط قرن بيستم آلمان است. ديدگاهي كه هرمانتيكها و هم تاريخ دانان آلمان در قرن نوزدهم دارند، اين است كه هر جامعه اي داراي يك مركز يا كانون است كه همه چيز به آن جا برمي گردد. بر اساس اين فرض تاريخ دانان آلمان و هرمانتيكها بر اين نظرند كه ملت»، خودش يك سوژه جمعي است و يك نقطه كانوني دارد كه عبارت است از: «احساس مشترك ملت»؛ البته اين طرز تفكر تحت تأثير ناسيوناليسم آلماني نيز مي باشد. آلماني ها، ملت را يك فنومن روحي يا سوبژكيتو تلقي مي كنند؛ يعني همان فولكس گايشت؛ يا روح ملي كه خود را در عادات و آداب و ارزشهاي يك ملت نشان مي دهد و تاريخ نيز ساخته همين روح ملي است. فرد نيز در بيرون از اين روح جمعي معنا ندارد. شايان ذكر است كه به دليل ناتواني آلماني ها از تشكيل دولت- ملت، علي رغم اشتياق به آن، روح ملي عمده مي شود و بعداً پس از تشكيل دولت ملي مفاهيم ديگري را جايگزين مي كنند.
در زبان علمي امروز هرمنوتيك از دايره تفسير يك متن پافراتر نهاده و در حوزه همه علوم انساني مطرح مي گردد.