* محمدرضا شالبافان

«اين شرح بي نهايت» مجموعه اشعار برگزيده شانزدهمين كنگره سراسري شعر دفاع مقدس است كه ارديبهشت ماه امسال در ايلام



برگزار شد. اين مجموعه يا بهتر بگوييم يادواره، برخلاف يادواره هاي كنگره هاي قبل در دو جلد و با حجمي هزار و صد صفحه اي به چاپ رسيده  است كه شايد مهم ترين علت آن برگزاري نخستين دوره جشنواره هاي استاني شعر دفاع مقدس در دوره اخير باشد.
اين مجموعه شعر در سه بخش «عاشورايي»، «دفاع مقدس» و «مقاومت لبنان و فلسطين» گردآوري شده است.
شعر دفاع مقدس در روزهاي آغازين مهر1359 بدون هيچ سفارش و كنگره و جشنواره اي متولد شد و بدون شك اين ميلاد فرخنده را مديون هيچ چيزي جز احساس سرشار و حس وطن دوستي و اسلام پذيري شاعران متعهد و عموما جوان آن سالها نبود.
اين حس همان گونه كه بارها مورد بررسي قرار گرفته  است، در ابتدا به صورت انگيزش احساسات نبرد و با همان رويكرد سنتي حماسه تجلي يافت. بعدها و با شهيد شدن بسياري از همرزمان سرايندگان، به صورت حس اندوه و احساس مسؤوليت جوشيد و در سال هاي پاياني جنگ و سالهاي پس از آن، در تناقض جبهه و پشت جبهه و با نام شعر اعتراض روانه بازار ادبيات كشور شد.
اما اين روزها و پس از گذشت بيست سال از شليك آخرين گلوله ها، سؤالي كه ذهن بسياري را به خود مشغول مي كند، اين است كه لزوم ادامه شعر دفاع مقدس چيست و يا اصلا شعري به نام «شعر دفاع مقدس» وجود دارد، يا اين جوان رشيد سالهاي گذشته، اين روزها در بخش مراقبت هاي ويژه نهادها و بنيادهاي مسؤول، به زندگي نباتي مشغول است؟
اگر بخواهيم نگاهي واقع گرايانه به ادبيات اين روزها بيندازيم، بايد بپذيريم كه در آشفته بازار شعر سالهاي اخير كه نتوانسته يا بهتر بگويم نخواسته، سلطه يك رويكرد را بر خود ببيند، شعر دفاع مقدس هم وراي خواستهاي حكومتي همچنان زنده است. اما باز هم بايد بپذيريم چنانكه عده اي مي گويند و مي خواهند وانمود كنند، شعري كه صرفاً براي دفاع مقدس گفته شود، ديگر مانند سالهاي گذشته، مجلس گردان شعر فارسي نيست.
شايد «اين شرح بي نهايت» و پيش از آن شانزدهمين كنگره سراسري شعر دفاع مقدس، نموداري واقعي است براي آنچه اين روزها در حال و هواي هشت سال جانفشاني فرزندان اين آب و خاك سروده مي شود و شايد بتوان از ميان تمام دلايل احتمالي، دو دليل را در اين بين پررنگ تر ديد.
نخست؛ حجم بالاي آثاري است كه در اين مجموعه به چاپ رسيده و در كنگره شانزدهم و جشنواره هاي استاني اش ارائه شده است.
دوم؛ نگاه ويژه انتقادي و حتي تا حدي ضد جنگ «عبدالجبار كاكايي»، دبير شانزدهمين كنگره سراسري شعر دفاع مقدس است.
مروري بر آثار اين مجموعه نشان دهنده آن است كه همچنان، حجم بالايي از آثار، در حال و هواي شعر آرمانگراي مثبت انديش جنگ و پس از آن سروده مي شوند. نگاهي كه به عقيده نگارنده و با توجه به مسير ادبيات امروز، چندان نمي تواند در ادبيات امروز براي خودش ماجرايي باشد، اما بايد پذيرفت كه هنوز پير اين معركه است:

پرهاي بسته شان كه به يكباره واشدند
تصويري از پريدن در ناكجا شدند
تقدير آسماني شان اين جهان نبود
از بند خاك تكه به تكه جدا شدند
آن قدر جان زدند به اين تنگ ها كه بعد
در بركه هاي سبز الهي رها شدند
در استجابت دل و «امن يجيب» هم
بي حنجره و رقص كنان يك صدا شدند
ما روي سنگ، هق هق مان را نشانده ايم
آنها چه غرق قهقهه اي با خدا شدند
« حسن امتحاني»
البته، در ميان همين ذهنيتها، گاهي اتفاقهاي جديدي هم مي افتد؛ اتفاقهايي كه يا در ادبيات دفاع مقدس بي سابقه اند يا هرگز به عنوان رويكردي غالب، معرفي نشده اند.
شعر زير، نمونه بارزي است از به تصوير كشيدن نوستالوژيك نگاه يك جانباز كه در اين بين قابل توجه است:
سنگيني تمام اشكهات
پشت بيداري پلكهات
خانه كرده اند
خستگي اين روزها
شانه هات را
نشانه رفته اند
وسرفه هاي تمام نشدني ات
صور اسرافيل است
براي گوشهايي
كه نمي شنوند
و احمد نام قشنگي است
براي كودكي
كه هيچ گاه لبخندهاش
در ذهنت جا نمانده است
راستي
او سالها
با آزادي خرمشهر
فاصله دارد
فكرش را بكن
آن قدر دلت نازك شده باشد
كه وقتي بچه هاي كوچه
روي يك پايشان
لي لي مي كنند
كسي بين اشكهاي روي صورتت بدود
و بعد از گذشت
اين همه سال
صداي يكي در ميان قدمهاش
دلت را بلرزاند
و دوباره
نگران حالش باشي
«سارا باستاني»
اما از اين نگاه كه بگذريم، گاهي شاهد شعرهايي هستيم كه اگر چه رنگ انتقاد به خود نگرفته اند اما نوعي حسرت جاري را در اعماق خود حس مي كنند:
روزي كه در مسير خطر پا گذاشتي
رفتي مرا، كنار غمت جا گذاشتي
ما، در تلاطم تب ديروز گم شديم
وقتي كه بوسه بر لب فردا گذاشتي
وقتي پلاك و چفيه و پوتين زخمي
وتسبيح و جانماز خودت را گذاشتي
پژمرده تا شدند چراغان كوچه ها
اوج حماسه را به تماشا گذاشتي
اما تو تا فراغت باران تيرها
ما را كنار صاعقه تنها گذاشتي
با آن سكوت مبهم و درد شقايقي
داغي بزرگ بر دل دنيا گذاشتي
«محمد پران»
يا اين كه شايد براي اولين بار در سالهاي اخير، ترديدهاي اجتناب ناپذير خانواده شهدا و نزديكان جنگ به شعر دفاع مقدس وارد شد كه در سالهاي گذشته جزو خط قرمزهاي ادبيات متعهد به حساب مي آمد:
به سرم زد كه نامه بفرستم به تو كه پلكهات سنگين است
چشمهايم به واقعيتها بي تو اما هميشه بدبين است
من تصور نمي كنم هرگز پدرم توي جنگ مرده ولي
مادرم گفته شهر مي داند روح بابا كنار پوتين است
مادرم خواب ديده است شبي كه خدا مثل قبل مي آيد
خواب هم اتفاق روزان است مادر من زني خوش آيين است
من به همراه خاطرات قشنگ دور تا دور شهر مي گردم
پدرم شد شهيد راه خدا، اين شهادت چقدر شيرين است
فكرهايت هميشه قلابي است، دستهايم هميشه مي لرزد
چشمهايم شبيه خرمشهر، سالها مي شود كه خونين است
«آزاده بشارتي»
و اما سرانجام اين روزها شعر دفاع مقدس درگير آثاري هم هست كه به اتفاقهاي كه پس از جنگ افتاد با ديد انتقادي مي نگرند. شعرهايي كه هيچ كدام صداقت و شجاعت شهيدان را زير سؤال نمي برند و تنها دغدغه شان آرمانهايي است كه آن شور زيبا را در سر جوانان آن روزها انداخت و شايد اين روزها...
شعرهايي كه نشان داده اند تنها هم نفسهاي ادبيات بيرون از دايره ادبيات دفاع مقدسند و مي توانند پيوندي باشند بين اين طرف حصار و آن طرف. هر چند اين حصار به نظر من بيشتر به توهم مي ماند.

 

* مهدي نصيري

نويسنده: كبري مولا نژاد/ كارگردان: فرهاد شريفي / بازيگران: رويا افشار و امين صمصامي

 

گروه هنر: در تعطيلات آخر اين هفته 9 فيلم از شبكه هاي مختلف سيما روي آنتن مي رود.




* شبكه 1: «دره روشنايي» به كارگرداني برنت شيلدز پنجشنبه ساعت 22 (سينما 1)
«تاريكي» به كارگرداني خسرو معصومي جعمه ساعت 16 
* شبكه 2: «نيشتمان» به كارگرداني فرهاد مسكوك پنجشنبه ساعت 23/50 
«شب شعله ها» به كارگرداني رافائل روسال جمعه ساعت 17/30 
«او تو را مي بيند» به كارگرداني ديويد وينينگ جمعه ساعت 21 
*شبكه3: «بوسه باران» به كارگرداني سيدمجيد موسويان، پنجشنبه ساعت 20/15 
«شرگار» به كارگرداني دنيس سي. لويتسن جمعه ساعت 22/30(صدفيلم)
* شبكه 4: «زندگي حقير» به كارگرداني مل بروكس جمعه ساعت 20/30 (سينما چهار)
*شبكه تهران: «روي خط صفر» به كارگرداني آرش قادري جمعه ساعت 13/30

 

* هدي هاشمي
تاريكي و نمناكي، تنگي و دلتنگي چنان بر قلبم فشار مي آورد كه زخمهايم را فراموش كرده ام. بايد بلند شوم و كاري كنم، هميشه



همين بوده، هميشه ترجيح دادم ساكت و صامت، دراز به دراز بخوابم انگار كه هيچ اتفاقي نيفتاده است.
ولي يك بار هم كه شده به خاطر خودم بايد بلند شوم و حقم را بگيريم. بايد بلند شوم و حرفم را بزنم. آره، حتماً اين كار را مي كنم ولي آخ ... چشمهايم پر از شن است و مژه هايم به هم چسبيده، درست نمي توانم ببينم، تكه هاي بدنم انگار هر كدام يك طرف افتاده. هميشه همين طور بوده، هر وقت مي خواستم حرفم را بزنم يك جوري خودم را گم كرده ام.
حالا هم نگاه كن، گونه هايم، لبهايم، پيشاني بلندم هيچ كدام سرجايش نيست. بايد خوب بگردم و دهانم را پيدا كنم. چه كسي به حرفهاي يك زن بي دهان گوش مي كند؟ فرض كنيم كه نپرسند چشمانت كو، دلت كو، مغزت كو، حتماً كه مي پرسند دهانت كو و آن هم نه حتماً كه مي پرسند لبهايت كو و آن وقت من بي دهان بايد چه بگويم؟ كورمال كورمال دستم را روي زمين مي كشم، آخ ... دستان من كه اين قدر خشكي زده نبودند، خوب يادم است.
مهم نيست، حرفم را كه زدم بلند مي شوم مي روم سرفرصت يك قوطي وازلين مي خرم و دستهايم را با آن چرب مي كنم، فعلاً بايد بگردم و دهانم را پيدا كنم. شايد اگر به موقع حرف مي زدم الان دهانم را گم نكرده بودم. زير اين سنگ كه نيست، نه، زير آن سنگ هم نيست. بهتر است بيرون را هم خوب بگردم. تكه سنگي برمي دارم، بر سقف كوتاه و سنگي بالاي سرم مي كوبم، باز كنيد، دهانم را جا گذاشتم.

از دورترها صداي ضجه مي آيد...
دوست گرامي؛
حتماً تاكنون اصطلاح «كرم ذهن» را شنيده ايد. موجودي كه به درون ذهن انسان نقب مي زند و او را شناسايي مي كند. رؤياها، نگرانيها، ضعف و قوت و عواطف او را مرور مي كند و وي را وامي دارد تا به عميقترين و كاملترين شكل، سرشت انساني اش را بازشناسد.
نويسنده در حقيقت يك كرم ذهن است. انساني است كه تلاش مي كند تا شخصيتهاي داستاني اش را بازشناسد، بيان كند و آنها را وادارد تا در اعماق نهاد بشر كاوشي شاعرانه نمايند.در روان شناختي نو، داستان به مفهوم قديم آن وجود ندارد، و فقط يك شخصيت وجود دارد كه مي توان با آن همذات پنداري نمود. اگر نويسنده موفق به جذب مخاطب به درون اين ذهن گردد، بايد بتواند او را وادارد تا همراه و مانند شخصيت احساس كند. به عبارتي نويسنده بايد شرحي از يك ذهن را بيان كند كه در لحظه انديشيدن، هنرمندانه ضبط شده باشد.
شما كوشيده ايد تا با تكنيك تك گفتار دروني به اين مهم دست يابيد. نوشته شما به لحاظ سبك (تك گفتار دروني) و لحن ساده و يك دستي آن و نيز به خدمت گرفتن اين لحن با توجه به محتوايش خوب است اما به وجه دروني و زيرمتني آن كمتر پرداخته ايد، به گونه اي كه قصد و نيت و مقصود معنايي شما مبهم و گنگ برداشت مي شود. در اين گونه نوشتن مي بايست مخاطب در كانون انديشه هاي شخصيت قرار گيرد، با طبيعتي در رديف شعر، تا آن سخن ناشنيده و انديشه هاي آرميده در كنار وجدان ناآگاه خويش را دريابد. موضوع داستانتان خوب است زيرا به قول ويليام فالكنر «طبيعت و سرشت بشر تنها موضوعي است كه هرگز كهنه نمي شود.»
موفق باشيد.
* رضا خسرو زاد

 

كنسرت «مهران مديري» كه قرار بود از 11 آذر در تهران برگزار شود، مجوز اجرا نگرفت.
صمد طالقاني مدير برنامه  گروه داركوب در گفتگو با فارس گفت: طبق برنامه ريزيهاي صورت گرفته قرار بود گروه داركوب به همراه مهران مديري از 11 آذر در تالار بزرگ كشور كنسرت خود را برگزار كنند، اما متأسفانه صدور مجوز اين كنسرت در آخرين مرحله از سوي دفتر موسيقي ارشاد متوقف شد.مدير برنامه كنسرت داركوب در خصوص دلايل ارشاد مبني بر عدم صدور مجوز بيان داشت: متأسفانه مسؤولان ارشاد دليلي را براي اين كار عنوان نمي كنند و ما هم نمي دانيم دليل ندادن مجوز به گروهي كه دو هفته پيش كنسرت داده،چيست.

 

گروه هنر- مؤسسه فرهنگي هنري صبا همزمان با اولين نمايشگاه فروش آثار عكس ايران طي مراسم بزرگداشتي از فعاليت جمعي از پيشكسوتان عكاسي حرفه اي در كشورمان تجليل كرد.به گزارش روابط عمومي اين مؤسسه همزمان با اولين نمايشگاه فروش آثار (اكسپو) عكس ايران كه در آن براي اولين بار عكاسان كشورمان در كنار هم گرد آمده اند، تا نخستين بازار ملي عرضه و فروش آثار هنري در داخل كشور شكل گيرد، طي مراسم ويژه اي از جمعي از عكاسان پيشكسوت، تجليل كرد.
در اين مراسم از حسين پرتوي، نصرا... كسرائيان،  جمشيد بايرامي، محمد فرنود، امير عبدالحسيني، اميرعلي جواديان، محسن شانديز، سيد عباس ميرهاشمي، آرمان استپانيان، مسعود زنده روح كرماني، افشين بختيار، جهانگير رزمي، روبرت شهبازي، ساعد نيك ذات، عليرضا كريمي صارمي، محسن محمدخاني، محسن شمس، رافي آوانسيان، جواد پورصمد، جاسم غضبان پور، محسن راستاني، افشين شاهرودي، محمدرضا بهارناز، با اهداي لوح، تقدير شد.

 

نمايشگاه هفتاد سال هنر مدرن ايران با حضور 28 هنرمند از نهم آذرماه در نگارخانه «اويسي» برپا مي شود.به گزارش ايسنا، در اين نمايشگاه مجموعه اي از نقاشي، نقاشي خط و طراحيهاي تعدادي از هنرمندان معاصر ايران از آغاز هنر مدرن در ايران تا به امروز به نمايش گذاشته مي شود.احمد اسفندياري، آيدين آغداشلو، محمد احصايي، نصرا... افجه اي، ناصر اويسي، هوشنگ پزشك نيا، ناصر پلنگي، صادق تبريزي، محمدعلي ترقي جاه، منوچهر توانفر، محمود جوادي پور، جواد حميدي، محمدعلي حيدريان، منصوره حسيني، ايران درودي، جليل رسولي، مرتضي رازفر، فريده زريو، اسرافيل شيرچي، ابوالحسن صديقي، گلشن قربان نژاد، پرويز كلانتري، لئون كهن، حسين محجوبي، منوچهر موغاري، فريبا ميرسعيدي، مهديس ويشگاني و هادي هزاوه از جمله هنرمندان در قيد حيات و درگذشته اين نمايشگاه هستند.
به گفته  اويسي آثار اين نمايشگاه از هنرمندان و يا خانواده  آنها جمع آوري شده و در حاشيه مراسم افتتاحيه نمايشگاه ، كتاب هفتاد سال هنر «مدرن» به قلم جواد مجابي رونمايي مي شود و به فروش مي رسد.اين نمايشگاه كه تا 14 آذر ماه ادامه دارد، روز جمعه هشتم آذر ماه ساعت 16 افتتاح مي شود و هر روز از ساعت 16 تا 20 ميزبان بازديدكنندگان است.نگارخانه «اويسي» در خيابان پاسد اران، خيابان گل نبي، خيابان ناطق نوري (زمرد )، كوي آذر، شماره 20 قرار دارد.

 

فيلم «وگاس: براساس يك داستان واقعي» به كارگرداني «امير نادري» در بخش فيلمهاي غيراروپايي جشنواره بين المللي فيلم «براتيسلاوا»ي اسلواكي به روي پرده مي رود. به گزارش ايسنا، اين رويداد سينمايي از 28 نوامبر (8 آذر) آغاز به كار كرده و 6 دسامبر (16 آذر) با معرفي برگزيدگان به كار خود پايان مي دهد.