|
در حوالي امروز- پيوند عميق مذهب با جان و دل مردمان اين سامان در طول تاريخ گونه اي از موسيقي آميخته با مذهب را به وجود
آورده است که با بهره گيري از مفاهيم مذهبي و اصول موسيقايي، هنري ناب را شکل داده است.
مداحي، سحرخواني، مناجات خواني،چاوش خواني، تعزيه خواني و ذکر مصيبت و مدح و منقبت گونه هاي مختلف موسيقي مذهبي را به نمايش مي گذارد.
به اذعان صاحب نظران، تا پيش از اين، مداحان و منقبت خوانان همه و همه، موسيقي رديفي را مي شناختند، در حالي که امروز کمتر مداح، ذاکر و راوي به رديف تسلط دارد. حال آنکه موسيقي سنتي و موسيقي مذهبي دو موضوع جداگانه نيستند. اين دو موسيقي از نظر ساختار و فرم يکي هستند و تنها چيزي که موجب لقب دادن مذهبي به برخي الحان شده اين است که يا برخي متن ها خود داراي مضامين مذهبي هستند و يا به دليل کاربرد مستمر در مناسبتهاي خاص مذهبي به الحان و موسيقي مذهبي مشهور شده اند.
مداحان امروز، آواز ايراني نمي دانند
هوشنگ جاويد، پژوهشگر موسيقي مي گويد: آواز ايران بستري بود براي اينکه مفاهيم شعري را بهتر به ذهن مردم منتقل کنند، اما هم اکنون اين انتقال انجام نمي شود و مداحان ما اين هنر را بلد نيستند.البته با تغيير سيستماتيک زندگي مردم ، هنرها هم تغيير يافته زيرا مداحاني که امروز مي خوانند نسل بازمانده آن مداحان گذشته نيستند که ميراثشان را از مداحان قديم به ارث برده باشند و اين در حالي است که مداحان نسل کهنسال ما ميراثشان را از مداحان قديم به ارث بردند و براي خواندن نوحه هايشان از آواز و بخصوص آوازهاي ايراني استفاده مي کردند اما متأسفانه مداحان امروزي ما کارشان تنها تقليد و خواندن نوحه بر روي ترانه هاست.
مداحان قديم آيين ريزه خواني مي کردند
اين پژوهشگر در گفتگو با خبرگزاري فارس، در خصوص آموزش مداحان بر اساس موسيقي رديف دستگاهي مي گويد: مداحان در گذشته آيين خاص داشتند به طوري که قبل از اينکه محرم فرا رسد به يکي دو تا تکيه که داير بود مي رفتند و شروع به آيين ريزه خواني مي کردند که در حقيقت اين آيين نوعي تمرين براي مداحان بود. البته بعضي وقتها مداحان اين تمرينات را در طول سال انجام مي دادند اما از حدود 90 سال پيش اين مسائل و آموزش براي اين کار از بين رفته است.جاويد در ادامه با اشاره به استفاده مداحان از الحان غير سنتي مي گويد: بايد با زبان خودمان صحبت کنيم.اما کساني که عکس اين رويکرد را به وجود آوردند، فکر مي کنند نوحه باري است که مي شود روي هر چيز و به هر وسيله اي به مقصدش که ذهن مخاطب است، برسد. ولي آنها بايد ياد بگيرند که نوحه يک حالت شيريني براي مردم دارد و بايستي بسته بندي خاص خود را پيدا کند نه اينکه يک چيز بي اهميت باشد. فکر مي کنند نوحه را به هر شکلي مي توان تحويل مردم داد در صورتي که چنين نيست.
موسيقي براي تبليغ در خدمت مذهب قرار گرفته است
اين پژوهشگر موسيقي در خصوص ارتباط موسيقي سنتي و مذهبي مي گويد: موسيقي مذهبي چيزي را ارتقا نداده و در حقيقت ماهيت خود تبليغات مذهبي را ارتقا داده و حفظ و نگهداري يکسري سنتها و آيين هاي کهن يا يک هنر معنوي کهن را انجام داده است. به عقيده من در گذشته بستر موسيقي براي تبليغ مذاهب خوب به کار برده مي شده که هم اکنون اين کار را نمي کنند. در گذشته حکما و علماي موسيقي نه تنها از مذهب دور نبودند بلکه افرادي مثل صفي الدين ارموي، عبدالقادر مداغي، زين العابدين حسيني همه موسيقي رسمي و حتي موسيقي حزن را مي شناختند و در موسيقي ايران هم چيزهايي را تعريف کردند.اين افراد يک قسمتهايي را به عنوان پرده هاي مبکي يعني گريه آور شناسايي و در رساله هاي خود عنوان کرده اند.حتي بعضي از حکما چند مقام موسيقي ايران را به نام «شدالبکا» يعني کمربند گريه مي شناختند و معرفي کردند.
او ادامه مي دهد: همه اين مسائل بر اساس موسيقي ايران بوده و در اختيار دسته اي از نوحه گرها و مرثيه خوانان که در گذشته دور به آن ها ذاکرين مي گفتند، قرار مي گرفته که آنها با شرايط خاص آموزشهاي لازم را مي ديدند. اما از عصر پهلوي اول به بعد که مداحي ها به ممنوعيت خورد اين مسائل به ميان مردم آمد و در عصر حاضر مردمي شد و چون نظارت دقيقي روي آن نبوده به اين شکلي در آمده که ما امروز مي بينيم.
انواع مناجاتها از موسيقي سنتي مأخوذ بوده است
وي با اشاره به استفاده موسيقي مذهبي از رديف موسيقي سنتي ادامه مي دهد : در تعزيه از گوشه هايي که مأخوذ از موسيقي رديف بود،استفاده مي شد.همچنين انواع سحري ها، مناجات خواني ها، استغاثه ها، و ندبه ها و همه اينها مواردي بوده که از موسيقي سنتي و قومي ما ماخوذ بوده است .
اما وقتي در حال حاضر موسيقي ملي ما (انواع موسيقي رديفي ،نواحي يا موسيقي هايي که در سنتهاي فرهنگي ايران قابل تعريف است) دستخوش تغيير شده، بالطبع موسيقي مذهبي هم که برداشتي از آنهاست دچار تغيير مي شود و باعث از بين رفتن ساختارهاي اصالت آميز آنها مي گردد.
مصيبت اهل بيت را نمي توان با هر موسيقي بيان کرد
جاويد معتقد است: نوحه بيان مصيبت و مصائب خاص سيره اهل بيت است و اين سيره را نمي شود به هر چيزي سوار کرد و نمي شود در هر بسته سبکي پيام اين سيره را به مردم عرضه داد.
مداحان و نوحه گران که به عقيده من ستايشگران هستند بايد از شيوه هاي خودي، درست و کهن پيروي کنند نه اينکه سعي در تقليد نمايند.در گذشته يکي از کارهاي مداحان اين بود که واژه هاي سنگين را تفسير و براساس آن لحن مناسب موسيقي را انتخاب مي کردند ولي متاسفانه امروزه چنين نيست و مداحان متن نوحه هايشان را با توجه به ترانه هاي ايراني و خارجي پيدا مي کنند. |
