|
* وحيد زينالي
از محصولاتي که در چرخه توسعه صادرات غيرنفتي جايگاه ارزنده اي دارند، خشکبار است که به خاطر ارزآوري بالا، جزو محصولات فوق استراتژيک محسوب مي شود.

به لحاظ اهميت کيفيت محصولات صادراتي در جريان رقابت با محصولات ديگر کشورها، بررسي و توجه به دلايل افت کيفيت و در نتيجه کاهش سهم صادرات خشکبار ايران از بازار تجارت جهاني اين محصول ضروري است.
عوامل مختلفي در افزايش کيفيت خشکبار دخالت دارند که بخشي مربوط به وضعيت جغرافيايي، آب و خاک و شرايط اقليمي است، اما نحوه برداشت، حمل و نقل و نگهداري محصول تازه، فرايندهاي فرآوري خشکبار مانند شستشو، پوست گيري و بسته بندي نيز در حفظ کيفيت اين محصولات مؤثر مي باشند.
بر اساس آمار اعلام شده در حال حاضر بيشترين سهم تجارت پسته و گردو در اختيار آمريکا، خرما در اختيار پاکستان و مصر و محصول کشمش در اختيار ترکيه مي باشد. اين در حالي است که ايران در رده سوم توليد گردو پس از آمريکا و چين قرار دارد تنها نيم درصد از سهم تجارت جهاني اين محصول را در اختيار دارد.
در خصوص پسته هم با وجودي که ايران در توليد پسته رتبه نخست جهان را دارد، روند کاهش عملکرد در هکتار موجب شده که صادرات و توليد اين محصول در مقايسه جهاني همچنان رو به کاهش باشد.
صادرات 300 هزار تن خشکبار در سال گذشته
رئيس سازمان بازرگاني آذربايجان شرقي فقدان شبکه هاي مدرن توزيع، کمبود نقدينگي واحدهاي فراوري خشکبار و صادرات مجدد را از مشکلات صادرات خشکبار عنوان مي کند.
صادق نجفي با اعلام اينکه سال گذشته 50 هزار تن خشکبار به ارزش 250 ميليون دلار از آذربايجان شرقي صادر شد، اظهار مي دارد: با توجه به اينکه صادرات سال گذشته کشور در حدود 300 هزار تن اعلام شد، بيش از 15 درصد صادرات خشکبار کشور از استان آذربايجان شرقي صورت مي گيرد.
عليرضا آقابالايي رئيس اتحاديه صادرکنندگان خشکبار آذربايجان شرقي هم قيمت تمام شده بالاي محصولات خشکبار ايران را موجب کاهش رقابت پذيري صادرکنندگان داخلي با کشورهاي ديگر دانسته و مي گويد: تا زماني که جلوي واردات گرفته شود توليدکننده به کيفيت توجه نخواهد کرد، در صورتي که اکنون حرف اول را در بازار جهاني کيفيت مي زند.
وي با اشاره به اينکه حدود 70 صادرکننده فعال در استان آذربايجان شرقي وجود دارد، اعلام مي کند: 200 واحد فعال بسته بندي خشکبار در استان به صورت سنتي فعاليت مي کنند و از ماشين آلات مدرن بسته بندي بي بهره اند که البته اين مشکل تنها مختص به آذربايجان نيست و در سطح کشور کمتر از 10 واحد صنعتي بسته بندي وجود دارد.
محمدرضا طبيبي مديرعامل شرکت شکوه بناب و از صادرکننده هاي نمونه خشکبار استان آذربايجان شرقي هم بر اهميت رونق صادرات در بهبود اقتصاد داخلي اشاره کرده و مي گويد: کمبود نقدينگي واحدهاي توليدي و توليد محصولات به روش سنتي از مشکلات فعالان اين عرصه است.
وي با توجه به شرايط اقليمي استان زمينه را براي پيشرفت در توليد و صادرات خشکبار مساعد دانسته و اظهار مي دارد: اگر توليدکنندگان اهتمام بيشتري در افزايش کيفي محصولات توليدي به عمل آورند زمينه صادرات بيشتر فراهم مي شود.
تأثير بحران جهاني بر کاهش صادرات خشکبار
حسين هماورد ديگر صادرکننده نمونه استان آذربايجان شرقي هم بحران جهاني را بر کاهش صادرات خشکبار مؤثر عنوان کرده و خاطرنشان مي کند: بروز خشکسالي و سرمازدگي هم موجب افت کيفي توليدات و کاهش صادرات در سالهاي اخير شده است.
وي با تأکيد بر ضرورت مکانيزه شدن توليد و بسته بندي خشکبار اظهار مي دارد: به دليل افزايش رقبا سهم ايران از بازار جهاني تجارت خشکبار کاهش يافته است.
سيد يونس صديق بطحايي يکي از صادرکنندگان نمونه استان آذربايجان شرقي هم مي گويد: دليل عمده افت صادرات خشکبار در سالهاي اخير، افزايش قيمت اين محصولات از سال 85 به ميزان 80 درصد است.
وي با اشاره به اينکه اين افزايش قيمت، ضمن سلب اعتماد خريدار خارجي، مصرف کننده داخلي را هم به لحاظ قدرت خريد پايين با مشکل مواجه مي کند، مي افزايد: اين در حالي است که قيمت اين محصولات در کشورهاي رقيب ثابت بوده يا اگر افزايشي هم داشته با توجه به حمايتهاي دولتي و تأمين يارانه مناسب سهم صادرات اين کشورها نه تنها کاهش نداشته بلکه با افزايش روبرو بوده است.
صديق، کيفيت پايين محصول اوليه را به دليل عدم استفاده از روشهاي نوين کشاورزي عنوان کرده و مي گويد: وجود قارچها، کپکها و ميکروارگانيسمها به لحاظ توليد اين محصولات به روش سنتي است که نگهداري محصول و عرضه آن در بازار خارجي را با مشکل مواجه مي کند.
وي با اشاره به تأثير خشکسالي و سرمازدگي در افزايش ناگهاني قيمت اين محصولات خاطرنشان مي کند: در صورتي که از ابتداي توليد اين محصولات نظارت کارشناسي صورت گرفته و اقدامات پيشگيرانه براي جلوگيري از صدمات حوادث اقليمي لحاظ شود، محصول عرضه شده به بازار دچار تغييرات قيمتي نمي شود.
اين صادرکننده خشکبار با اشاره به اينکه وجود سم آفلاتوکسين در محصولات خشکبار ايران عامل مؤثري در کاهش سهم صادرات خشکبار ايران است، مي افزايد: با استفاده از واحدهاي فرآوري و بسته بندي خشکبار از روشهاي نوين، کيفيت محصول نهايي حفظ شده و امکان رقابت در بازارهاي خارجي و افزايش صادرات، هموار مي شود. |