* غلامرضا قلندريان

رئيس جمهور آمريکا پس از يک سال حضور بحث برانگيز در کاخ سفيد، در حضور کنگره سخنراني سالانه برگزار کرد و به جاي توجيه ناکاميهاي يک ساله خود، ايران را تهديد کرد که عواقب ادامه دادن برنامه هسته اي خود را خواهد ديد.
اظهارات رئيس جمهور آمريکا با گذشت يک سال نشان مي دهد که وي شکستهاي متوالي را در ارتباط با سياستهاي داخلي و خارجي اين کشور متحمل گرديده است و اينک با متهم نمودن حزب رقيب و فرافکني، تلاش مي کند ناکاميهاي خود را پوشش دهد به نحوي که سخنان وي در ارتباط با ايران، عراق، افغانستان و فلسطين مسير خلاف وعده هاي رئيس جمهور دموکرات را طي مي کند.
پس از مراسم تحليف، اوباما در مصاحبه با ايستگاه تلويزيوني عرب زبان العربيه گفت: «اگر کشورهايي همچون ايران مايل به باز کردن مشت خود باشند، دست دراز شده از سوي ما را مي يابند.» چند هفته بعد، اوباما احتمال «تعامل مستقيم» را به گونه اي که «بتوانيم براي پيشبرد سياست خود با سمت و سويي جديد، در دو سوي ميز و رو در رو بنشينيم»، مطرح کرد.
روي کار آمدن اوباما به عنوان يک چهره رقيب جمهوريخواهان و مصمم در تغيير، اين شائبه را در اذهان ايجاد نمود که اظهارات اين چهره دموکرات فرصت مغتنمي است که فصل نويني را در عرصه مناسبات بين المللي بخصوص رابطه ايران و آمريکا رقم خواهد زد. به نحوي که «يوشکا فيشر» وزير خارجه سابق آلمان در مقاله اي با عنوان «شاخه زيتون اوباما براي ايران» در روزنامه انگليسي گاردين به ايران يادآوري مي کند که از فرصت پيش آمده براي مذاکره با آمريکا بر سر برنامه هسته اي اش استفاده کند.اين در حالي است که تصريحهاي بعدي رئيس جمهور آمريکا به ترديدها خاتمه بخشيد و نقاب وي را کنار زد تا بار ديگر چهره منافقانه دولتمردان آمريکا بر ملا گردد.
سخنان مبتني بر تغيير رويکرد اوباما ديري نپاييد و وي نيز مسير اسلافش را براي تهديدهاي جمهوري اسلامي در پيش گرفت و ابزار تحريم را به عنوان يک راه حل مطرح نمود. تعقيب ساز و کار تحريم و ترغيب شرکاي بين المللي به اجماع در تشديد تحريمها عليه جمهوري اسلامي نيز موضوعي محوري است که رئيس جمهور آمريکا تلاشهايي را براي متقاعدسازي دولتهاي غربي بويژه گروه 1 + 5 در دستور کار قرار داده است.
تاکنون بارها دو کشور روسيه و چين با موضوع تحريم مخالفت نموده اند، به نحوي که نشريه آمريکايي وال استريت ژورنال در گزارشي با اشاره به خودداري شرکتهاي چيني از همراهي با تحريمهاي آمريکا عليه ايران مي نويسد: در حالي که رئيس جمهوري آمريکا در حال بررسي بسته جديدي از تحريمهاي جديد عليه ايران است، شرکتهاي چيني، تحريم عليه اين کشور را نمي پذيرند و همواره آن را نقض مي کنند.
نشست اخير نيويورک با موضوع بررسي تحريمهاي بيشتر عليه ايران با حضور کشورهاي 1 + 5 (پنج عضو دائم شوراي امنيت سازمان ملل متحد از جمله چين، روسيه، آمريکا، انگليس، فرانسه بعلاوه آلمان) برگزار شد که چين در اين نشست با اعزام يک ديپلمات سطح پايين خود، بر عدم تمايل درباره تحريمهاي بيشتر عليه ايران تأکيد کرد.
اين اظهارت نشان داد رئيس جمهور آمريکا با فريب دادن مردم کشورش که اين مشي جديد را موجب ارتقاي جايگاه واشنگتن در عرصه هاي بين المللي ارزيابي مي کند، موضوعي فاقد کارآمدي است؛ لذا آنچه ايشان گفته است شعارهاي انتخاباتي براي به حاشيه راندن رقيب بوده است، به نحوي که وقتي وي جمهوريخواهان را به بزرگنمايي مشکلات متهم مي کند، آنها نيز خروجي عملکرد رئيس جمهور را معيار قضاوت افکار عمومي معرفي مي کنند.
مواضع جديد اوباما مبين اين واقعيت است که رئيس جمهور در آمريکا با وجود رياست قوه کلان اجرايي کشور خيلي در عملي نمودن مکنونات خويش مستقل نمي تواند عمل کند، بلکه جرياني قدرتمند در پشت صحنه تصميمها و استراتژيها، سياستهاي کلان را طراحي و رئيس جمهور، مدير کلان اجرايي مي باشد.
سخنان اوباما در کنگره مبين اين واقعيت است که لابي صهيونيست به عنوان يک گروه فشار و تاثيرگذار اجازه نمي دهد اقدامهاي رؤساي جمهور آمريکا بر اساس خواسته آنها عملي گردد. خروجي نشستها در خصوص فلسطين و روند صلح، اين ادعا را تأييد مي کند که مواضع نتانياهو بويژه بر عدم توقف شهرک سازي در کرانه باختري بر اظهارات گذشته رئيس جمهور آمريکا خط بطلان کشيد.
عملکرد يک ساله اوباما در حوزه سياست خارجي با وجود شعار تغيير تبيين کننده استمرار بوش با لحن متفاوت مي باشد که تشديد ناامنيها در عراق، افزايش حملات به پاکستان در پوشش مقابله با طالبان، راهبرد افزايش نيرو و سپس تعقيب مشي مشارکت طالبان در قدرت و تطميع آنان براي زمين گذاشتن اسلحه و مشارکت در بمباران يمن همگي مصاديقي از تغييرات وي است که بايد اقدامهاي ياد شده را تکميل پروژه هاي ناتمام نئومحافظه کاران ارزيابي کرد.
بر کسي پوشيده نيست، آژانس بين المللي بر اساس مقررات متعهد است که نيازهاي تحقيقاتي و صلح آميز هسته اي کشورهاي عضو را تأمين نمايد. اين در حالي است که روند مناسبات هسته اي آژانس و گروه 1 + 5 بيانگر اين موضوع مي باشد که آنها به وظيفه خودشان در قبال ايران عمل نکردند. با وجود اين، ايران پيشنهاد تبادل سوخت 3/5 درصد با 20 درصد را ارائه داده است تا حسن نيت خود را در خصوص استمرار مذاکرات ثابت نمايد، ولي طرف غربي با بي تفاوتي اين موضوع را مسکوت گذاشته است.
غرب بايد درباره پذيرفتن پيشنهاد جايگزين ايران براي فروش سوخت هسته اي يا معاوضه آن در قبال اورانيوم غني شده تصميم خود را اتخاذ کند. در غيراين صورت، تهران اورانيوم خود را به اندازه اي که براي سوخت هسته اي مورد نياز است، غني سازي خواهد کرد.
همکاريهاي فراتر از تعهد جمهوري اسلامي با آژانس به منزله رفع دغدغه ها و ابهامهاي طرف مذاکره کننده بوده است، به گونه اي که بازرسان آژانس تاکنون از طريق انواع بازرسيها و برخورداري از انواع فناوريهاي نظارتي فعاليتهاي هسته اي ايران را زير نظر داشتند تا از اين رهگذر از سلامت فعاليتهاي هسته اي جمهوري اسلامي اطمينان حاصل کنند.
بنابراين، رئيس جمهور آمريکا بايد با عبرت گيري از اسلاف خويش و شکستهاي پي در پي استراتژيهاي مقامهاي آمريکايي در منطقه و جهان، از پيروي مواضع شکست خورده آنها بپرهيزد و تلاش نمايد با به رسميت شناختن حق هسته اي جمهوري اسلامي، بر ديدگاه هاي هژمونيک شمال- جنوب مقامهاي گذشته کاخ سفيد خط بطلان کشيده و با اتخاذ گفتمان فرا آتلانتيکي جهت تسريع و تسهيل تعاملات هسته اي، فضاي مناسبي را ترسيم نمايد.