تبليغات X
 


صفحه اصلی
سياسي
بين المللي
اجتماعي
اقتصادي
فرهنگي
ورزشي
حوادث
تاريخ
گزارش
شهرستانها
قدس خراسان
ستونها
اخبار ويژه
نداي آشنا
صفحه آخر
سرمقاله
ویژه نامه ها

جستجو

 

  Date : 2010-02-09
  آرشیو | آرشیو PDF | آرشیو نیازمندیها | ارتباط با ما | درباره ما

سه شنبه 20بهمن ماه 1388


گنج ناشناخته در چشمه هاي معدني ايران ( 3 ) ؛ راز شناي بقراط چه بود؟



* مهران فرجي
مادر بزرگ مي گويد، تنها چشمه آب گرم روستاشان دواي دردش است.پايش را که درون حوضچه هاي آب گرم مي گذارد، احساس





آرامش مي کند و دردش تسکين مي يابد. پدر بزرگ هم همين نظر را دارد. او مي گويد با خوابيدن در حوضچه آب گرم درد سينه اش بهتر مي شود و راحت تر تنفس مي کند. چشمه هاي طبيعي آب گرم که در آنها آب لايه هاي زيرين زمين را در مي نوردد و با شکافتن پوسته مي جوشد و از دل زمين بيرون مي آيد سالها پيش براي درمان بيماريهاي مختلف و تسکين درد، مورد استفاده قرار مي گرفتند و اين باور که اين آبها خاصيت درماني دارند، فقط مخصوص پدربزرگها و مادربزرگها نيست.

طب سنتي از مصر تا يونان

شواهد و مدارکي از تاريخ طب سنتي وجود دارد که نشان مي دهد آب درماني در مصر يونان و روم باستان رواج داشته است. گويا درباريان مصري حوضچه هايي داشتند که به آب آن، گل و گياه و روغن هايي خاص اضافه مي کردند و چنين تصور مي کردند که چشمه هاي آب گرم با بهبود روند گردش خون مي تواند براي سلامت انسان مفيد باشد. اين حوضچه ها در روم باستان شکل عمومي تري داشتند و مورد استفاده همگان قرار مي گرفتند.
براي درمان برخي از بيماري ها، حتي بقراط هم استحمام در آب چشمه ها را توصيه مي کرده است. اما اين سنت، مدتي رو به افول گذاشت تا اينکه راهبي به نام «سباستين نيپ» در قرن نوزدهم دوباره اين سنت را احيا کرد. او در سال 1889 ميلادي کتاب «درمان با آب» را نوشت که به زبانهاي زيادي ترجمه شد و مورد استقبال عمومي قرار گرفت. آب درماني نوين را به اين پدر روحاني نسبت مي دهند که معتقد بود: «آب حل مي کند، مي زدايد و تقويت مي کند.» در قرن بيستم خواص آب و مداوا توسط آب گرم و سرد اثبات شد.
نتايج تحقيقات نشان مي داد، آب وسيله اي بسيار مؤثر و قطعي در بهبود برخي بيماريها يا تخفيف و حتي ريشه کن کردن دردهاي عضلاني و مفاصل، مداواي نارسائيهاي جسمي، سرعت بخشيدن به کاهش طول دوران نقاهت ناشي از صدمات استخواني، تقويت عضلات، به کارگيري عضلات غير فعال، تسريع گردش خون در عروق و حتي تسکين بيماران روحي و رواني و... است. در باورهاي اسلامي نيز به آب درماني اشاره شده است.

نگاهي به مکاتب درماني

دکتر حسن جلاليان، مروج و متخصص اين شيوه درماني در ايران، در مقدمه کتاب « آب درماني، راهي به سوي سلامت جسم و روح» مي نويسد: «تمام آفريده هاي هستي به آب نياز دارند، و خون که مايه اصلي حيات انسان است نيز 70 درصد از آب و 30 درصد از املاح گوناگون مي باشد و ملاحظه مي کنيد که آب اصل حيات مي باشد و اين آب براي درمان بيماريها هم مفيد است، زيرا در داروهاي شيميايي اعم از قرصها، کپسولها، سرمهاي گوناگون، آمپولها،به نوعي از ترکيبات آب استفاده شده است و گياهان گوناگون که خواص دارويي دارند، باز هم اساس آن گياهان از آب است و ساير مکاتب درماني مانند شکوفه درماني، لجن درماني، گياه درماني، رنگ درماني نيز محتاج به آب هستند، و آب در آن روشهاي درماني نيز وجود دارد، و اما علاوه بر همه آنچه بيان شد، آب به تنهايي و بدون هيچ ترکيبي با ساير چيزها، در درمان بيماريهاي بسيار سخت نقش مهمي دارد، و براي نظافت از سموم و ذخايري که براي بدن بسيار مضر است، تنها راه مي باشد، و آب درماني شيوه اي نوين و بسيار عالي در درمان است.»
وي معتقد است، مي توان بسياري از بيماريها از جمله رماتيسم، نقرس، چربي خون بالا، پيري زود رس، دردهاي مزمن ستون فقرات، آرتروز و ...را با استفاده از روشهاي مختلف آب درماني،معالجه کرد.
با اين حال دکتر حميد رضايي درباره تعريف آب درماني مي گويد: «آب درماني(هيدروپاتي) يعني درمان امراض به وسيله آب. از زماني که به ياد مي آيد، هم قبايل بدوي و هم ملل متمدن آب را براي درمان به کار مي گرفتند و آب هميشه مايع شفا بخش بوده است. مصرف صحيح آب نه تنها تندرستي ما را حفظ مي کند، بلکه در صورت از دست رفتن تندرستي يا بروز اختلال در آن از طريق پاکسازي مواد زايد از بدن، آن را باز مي گرداند. چشمه هاي آب طبيعي نيز از روشهاي درمان بوسيله آب هستند.»
وي معتقد است که هيدروتراپي به روشهاي مختلفي مي تواند انجام شود: «آب درماني مبتني به تنها يک روش نيست و پزشکان معتقد به اين روش درماني، روشهاي مختلفي را براي اين نوع درمان دارند که شايع ترين آنها پرهيز از تمام غذاها و آشاميدن آب خالص براي يک دوره زماني مشخص، استحمام و شستشو در آب، انجام برخي حرکات و ورزشهاي آبي و در برخي موارد ريزش آب با فشار به اعضاء و اندامها که باعث تحريک اعصاب، حرکات عضلات و تسهيل جريان خون در عروق مي شود،هستند.»
رضايي درباره چشمه هاي آب گرم ايران مي گويد: «در کشور ما ايران به دليل شرايط خاص جغرافياي بويژه در دامنه هاي البرز چشمه هاي آب گرم زيادي وجود دارد که هر کدام خواص درماني خاص خود را دارند و هر کدام براي بيماريهايي چون دردهاي عضلاني مشکلات قلب عروقي و تقويت پوست و مو مؤثرند»، به عقيده وي، آب درماني روشي نوين، مجرب و تأييد شده در درمان بسياري از بيماريهاست.

داغي در دل زمين

ايران پهناور با وجود کوه هاي مرتفعي که دارد، بستر مناسبي براي جوش و خروش آبهاي زيرزميني است. آبهايي که داغ دل زمين را بالا مي آورند و سرريز مي کنند. در سال هاي اخير توجه بسياري از ايرانيان به استفاده از چشمه هاي آب گرم براي کاهش يا بهبود دردها و بيماري ها جلب شده است. هرچند پيش از اين پدرانمان از اين موهبت الهي به عنوان يکي از راه هاي درمان طبيعي استفاده مي کردند، تا جايي که غربي ها هم به اين فکر افتاده اند که پژوهش هايي را در اين زمينه آغاز کنند.
چشمه هاي آب گرم، چشمه هاي طبيعي اي هستند که دماي آب آن ها در تمام طول سال چند درجه از دماي هواي محيط بيشتر است و در سرما و گرما مي توان بخار آنها را به وضوح ديد. عوامل گرم کننده آب اين چشمه ها متفاوت است و ممکن است بر اثر فعاليتهاي آتشفشاني، درجه گرمايي زمين، واکنش هاي درون زمين و حتي زلزله به وجود آيد. در سراسر ايران 231 مرکز آب درماني تاکنون شناسايي شده است. استان هاي سيستان و بلوچستان با 25 مرکز، آذربايجان غربي با 24 مرکز، هرمزگان با 20 مرکز، کرمان با 18 مرکز و اردبيل و سمنان هر يک با 14 مرکز به ترتيب بيشترين تعداد مراکز آب درماني ايران را از آن خود کرده اند؛ اما تقريباً بيشتر استانهاي کشور از داشتن چشمه هاي آب گرم بي نصيب نيستند.

نقشه آبهاي معدني

مطالعه آبهاي معدني و گرم در ايران در سال 1306 شروع شد و در سال 1307 اولين چشمه آب معدني در آبعلي (جاده هراز) مورد استفاده قرار گرفت. در سال 1353 سازمان زمين شناسي کشور مطالعه و بررسي چشمه هاي معدني ايران را جزو برنامه کارهاي تحقيقاتي خود قرار داد و در حدود چهارصد چشمه آب معدني و گرم موجود در ايران را از نظر زمين شناسي و تکتونيک و منشاء مورد مطالعه قرار داد که حاصل آن مطالعات بصورت نقشه آبهاي معدني و گرم در سال 1369 توسط اين سازمان چاپ و منتشر شد.
مطالعه دقيق تر بر روي قسمتي از آبهاي معدني و گرم ايران و تعيين خواص درماني آنها درسال 1340 توسط رشته آبشناسي دانشکده داروسازي دانشگاه تهران آغاز گشت و نتيجه اين مطالعات و بررسيها به صورت جزوه در آرشيو دانشکده داروسازي دانشگاه تهران موجود است. در سال 1384 نيز به دعوت سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري يک گروه از کارشناسان مؤسسه «توماليسم» و دانشگاه «توهو» ژاپن براي انجام کارهاي پژوهشي و تشخيص خواص آبهاي معدني و چشمه هاي آب گرم به ايران آمدند؛ زيرا آثار و فوايد هر يک از چشمه هاي آب گرم با ديگري متفاوت است.
اين پژوهشگران در مدتي که در ايران اقامت داشتند، براي نمونه 25 چشمه آب گرم را در سراسر ايران آزمايش کردند. آنها آبهاي معدني ايران را به چهار گروه بي کربناته، کلره، سولفاته و سولفوره که هر يک خواص ويژه اي دارند، تقسيم بندي کردند. اين کارشناسان چشمه هاي آب گرم ايران را با ويژگي هايي چون تحريک فعاليت هاي مختلف بدن، انفعالات مثبت در سيستم گوارشي، درمان آرتروز روماتيسمي، تسکين اعصاب، تنظيم فشار خون، تصلب شرائين، بهبود گردش خون، درمان دردهاي مفصلي، بهبود دردهاي کليه و مجاري ادراري توصيف کردند.
چشمه هاي سرعين رامسر و حوضه خليج فارس در کشورما بيشتر شناخته شده هستند و سرمايه گذاري هاي خوبي براي جذب گردشگر در آنها صورت گرفته است .نتايج اين تحقيقات نشان داد که چشمه هاي آب گرم سرعين آرام بخش و تسکين دهنده دردهاي عصبي و روماتيسمي، چشمه هاي آب گرم رامسر برطرف کننده امراض پوستي، گوارشي و کم خوني، چشمه هاي آب گرم محلات بهبودبخش بيماري هاي ريوي و قلبي و چشمه هاي آب گرم حوزه خليج هميشه فارس باعث انبساط و تحريک دستگاه گوارش، بالا رفتن تبادلات تنفسي و احساس آرامش هستند.

  


آرامش در چشمه هاي جوشان



چشمه هاي معدني آبگرم سرعين، محلات، دماوند... از جمله مهم ترين جاذبه هاي طبيعي سرزمين چهار فصل ايران است که 60





درصد گردشگران به خاطر ويژگي درماني اين آبها در همه ايام بويژه فصل تابستان به دنبال سلامت جسم و روان به اين شهرها سفر مي کنند.
آب هايي که به باور بعضي از گردشگران به دليل دارا بودن خواص معدني، در سلامتي مؤثر است و در درمان بيماريهاي پوستي، اعصاب و روان، کاهش دردهاي مفصلي و کمردرد بسيار اثرگذار و مفيد واقع مي شود. حال اين پرسش مطرح مي شود که آيا آبهاي معدني واقعاً نقش درماني دارند و متخصصان پزشکي خاصيت درماني آن را از نظر علمي تأييد مي کنند؟
دکتر محمد خسرونيا پزشک متخصص داخلي درباره خاصيت درماني چشمه هاي معدني آبگرم معتقد است: در حقيقت آب چشمه هاي معدني به دليل املاحي که در آن وجود دارد، براي بدن و لطافت پوست بسيار مفيد است، اما نکته قابل تأمل اين است که هنوز ساختار فيزيکي اين چشمه هاي آبگرم در کشور ما به همان شکل سنتي و قديمي است و به علت استفاده جمعي شهروندان مي تواند ناقل بيماريهاي پوستي به افراد سالم شود. از سوي ديگر چون اين آبها از سفره هاي زيرزميني و قناتها استخراج مي شوند، با خطر آلودگي مواجه اند.
اين پزشک متخصص داخلي در ادامه مي افزايد: «بر خلاف تصور معمول و مرسوم شهروندان، اين آبها خاصيت درماني براي بيماريهاي قلبي و عروقي يا کاهش دردهاي مفصلي ندارد.»

هم تأييد، هم تکذيب!
بيشتر چشمه هاي معدني آبگرم داراي سولفاته و گوگرد هستند ونوع آنها با يکديگر متفاوت است. از اين رو موجب آرامش اعصاب مي شود. شنا کردن در اين آبها باعث آرامش رواني افراد مي شود، به شرط آنکه اين مراکز از استاندارد محيطي و بهداشتي خوبي برخوردار باشد، اما بيشتر افرادي که تمايل دارند از اين آبها استفاده کنند، دچار دردهاي مفصلي و کمردرد هستند.دکتر احمدرضا جمشيدي عضو انجمن روماتولوژي ايران درباره خاصيت درماني اين آبها در کاهش دردهاي مفصلي معتقد است: يکي از خواص اين آبها گرم بودن آن است و همواره گرما در کاهش درد بدن مؤثر است اين آبها به مانند يک مسکن موقت عمل مي کند. يعني تا زماني که فرد بيمار در درون آب گرم قرار مي گيرد به کاهش دردش کمک مي کند و با تغيير اين شرايط دوباره بيمار به حالت قبل باز مي گردد.
به هر حال هنوز مطالعات و تحقيقات کارشناسي شده اي که اثر درماني اين اماکن را تأييد کند، به اثبات نرسيده است. در حقيقت نه مي توان با صراحت و جديت اين موضوع را از نظر پزشکي تأييد کرد و نه مي توان آن را رد کرد.
موضوع ديگر اين است که وقتي بيمار به خود تلقين مي کند اين آب مي تواند در کاهش درد و بيماري او مؤثر باشد، بي گمان چنين خواهد شد. پس بيمار از نظر رواني به آرامش مي رسد و به دنبال آن موجب تمدد اعصاب فرد مي شود.

زخمهاي کهنه
بيماراني که دچار حساسيتهاي پوستي و زخمهاي کهنه هستند، براي بهبود پوست خود همواره به چشمه هاي معدني آب گرم مراجعه مي کنند تا اين آبها به عنوان مرهمي براي امراض پوستي آنها باشد.
دکتر محمد احساني متخصص پوست و مو در اين باره مي گويد: «البته بعضي اوقات مواردي مشاهده مي شود که بيماران داراي امراض پوستي در اثر قرار گرفتن در درون اين آبها بهبودي پيدا مي کنند، اما تأثير آن بسيار کوتاه مدت است و دوباره اين حساسيتها به سراغ بيماران مي آيد. از طرف ديگر هنوز مطالعات کارشناسي شده و دقيقي که خاصيت درماني اين آبها را تأييد کند، وجود ندارد.»
احساني در ادامه مي افزايد: «در بسياري از کشورها که داراي چشمه هاي آب گرم معدني اند، رويکرد درمان با مکانيسم خاصي صورت مي گيرد. به بيان ديگر استفاده از آبهاي معدني در محيطي کاملاً بهداشتي که فرد پس از استفاده از آبگرم در زير نور آفتاب قرار مي گيرد که در اصطلاح به آن آب درماني گفته مي شود. اما چشمه هاي آب معدني کشور ما در اماکن سرپوشيده و سنتي قرارگرفته است که به تنهايي خاصيت درماني ندارد.»
به نظر مي رسد استفاده از چشمه هاي معدني آبگرم در کشور ما به صورت غير علمي و تفريحي انجام مي شود و متوليان امرسلامت در اين بخش بايد به صورت علمي و تخصصي کارکنند و خواص درماني، نحوه استفاده، تاثيرپذيري آن روي انواع بيماريها وامراض و... با مطالعات جامع و کارشناسي شده بررسي شود .
* طيبه براتي

  


«ثروتهاي آبي»، روي خط قرمز!



* رسول بهروش
1 - اگرچه در نگاه نخست به نظر مي رسد «ثروت» بايد مشتمل بر برخي دارايي ها و مواهب ارزشمند طبيعي و غيرطبيعي باشد،





اما کنکاشهاي دقيق طي ساليان طولاني نشان داده است ثروت واقعي، مي تواند به بهترين نحوه استفاده از امکانات موجود اطلاق شود. در واقع ساده ترين و در عين حال حقيقي ترين تعريف مديريت، يعني «حداکثر استفاده از حداقل امکانات».
اين مقدمه ها را گفتيم تا به اينجا برسيم که گويا متأسفانه داستان کشور ما و نعمات طبيعي اش، همان حکايت اول را در برمي گيرد. ايران از نقطه نظر مواهب طبيعي، جغرافيايي و زيست محيطي، در زمره ثروتمندترين کشورهاي جهان به شمار مي رود و با برخورداري از گنجينه هاي گران قيمت طبيعي، موقعيت خارق العاده اي دارد که خيلي ها به آن حسرت مي خورند.
با اين همه اما، کيست که نداند عدم بهره برداري صحيح از اين گنج ذي قيمت، کفاره چه کفران نعمت هايي را بر برخي مديران ايراني واجب نکرده است؟!
2 - سوژه اين گزارش در مورد «چشمه هاي آب معدني» است؛ آنچه مي توان به اعتباري از آن به عنوان «ثروت هاي آبي» ياد کرد. مانور دادن روي چشمه ها خروشاني که دردها را درمان مي کنند و آرامش را به کالبد آدمي باز مي گردانند، البته چه سودي خواهد داشت اگر از ياد ببريم ثروتهاي آبي نيز به همان معضلات «ثروت هاي خاکي» در ايران دچار هستند؟ چگونه مي شود انتظار داشت مواهب جوشان طبيعي در اردبيل، سرعين، تبريز و دماوند مورد بهره برداري هاي مناسب قرار بگيرند، در حالي که ده ها جاذبه طبيعي اين مرز و بوم در اثر سؤ مديريت و ندانم کاري در محاق فراموشي بسر مي برند؟
همين يکي، دو هفته پيش که خبرگزاري مهر گزارش داده بود خاک پايه اثر بسيار ارزشمندي همچون «نقش رستم» در استان فارس، به دليل عبور خط آهن شيراز- اصفهان از چند متري اين جاذبه بي بديل و خارق العاده تاريخي، حدود 5 سانتي متر نشست کرده است، بغضي گلويمان را فشرد که چطور به بند کشيده شدن والريانوس رومي در قاب زيباي هزاران ساله حجاران ايراني فداي ريلي مي شود که مي توان چند متر آن طرفتر اجرا کرد.
در چنين شرايطي چطور مي شود گله کرد از مغفول افتادن چشمه هاي آب معدني در استانهاي ايران پهناور؟ مگر نه اين است که همين حالا هزاران جاذبه منحصر به فرد طبيعي در کشورمان به کلي ناشناخته باقي مانده اند؟ خب چه اشکالي دارد اين رودها و رودخانه ها نيز به همان درياي فراموشي و غفلت سرازير شوند؟!
3 - و البته بخش تأسف آور ديگر موضوع به رويکردي مربوط مي شود که طي ساليان اخير شيوع يافته و مي پندارد تنها راه استفاده از اين آبهاي معدني ارزشمند، در قوطي کردن آنها و فروختن شان به تشنه لبان است! درست همين جاست که متصل مي شويم به بحث اوليه مان در مورد ثروت و مديريت.
آري؛ اگر ثروت فقط به معناي موهبت بود، اکنون شايد بسياري از مشکلات مردم ما نيز التيام مي يافت، اما از آنجا که ثروت اصلي، مديريت است اوضاع رو به راه نيست. به نظر مي رسد تدبير آن باشد که چشمه هاي جوشان طبيعت يگانه ايراني، به جهانيان و صد البته خود ايرانيان شناسانده شود تا از رهگذر رونق گرفتن چرخ گردشگري و توريسم، افزون به حصول سود چند ده برابر نسبت به فروش صرف اين آبها، درآمدهاي جانبي نيز براي مردم اقصي نقاط کشورمان به وجود بيايد.
زيرا بسياري از مردم کشورمان از وجود اين قبيل جاذبه هاي ديدني بي اطلاع هستند و بعضاً نامساعد بودن شرايط و امکانات اطراف اين چشمه ها نيز باعث دافعه گردشگران مي شود. در اين شرايط، آيا بهتر نيست دوستان و متوليان محترم امر، تدابيري از اين دست را نيز در کنار فروش آبهاي معدني مد نظر قرار بدهند تا چه بسا اتفاقي باشکوه تر در اين عرصه رخ بدهد؟

  

 

 

 

 

موسسه فرهنگی قدس
روزنامه قدس
 info@qudsdaily.com