تبليغات X
 


صفحه اصلی
سياسي
بين المللي
اجتماعي
اقتصادي
فرهنگي
ورزشي
هنري
حوادث
گزارش
ضربان
شهرستانها
قدس خراسان
ستونها
اخبار ويژه
نداي آشنا
صفحه آخر
يادداشت روز
ویژه نامه ها

جستجو

 
  Date : 2010-02-28
  آرشیو | آرشیو PDF | آرشیو نیازمندیها | ارتباط با ما | درباره ما

یک شنبه 9اسفند ماه 1388
بازار در تسخير گوهر جعلي؛ فيروزه ؛ دردانه ايراني مارک تقلب مي خورد



* ندا جعفري
آثار به دست آمده از اکتشافات باستان شناسي گوياي اين مطلب است که ورود سنگهاي قيمتي و نيمه قيمتي به زندگي انسانها





تقريباً به 6 هزار سال پيش بر مي گردد. بررسي هاي علمي و تاريخي هم نشان مي دهند که اولين کاربرد سنگهاي قيمتي در زندگي بشر، مصارف زينتي بوده است. در اين ميان، مي توان گفت ايرانيان از اولين اقوامي به شمار مي روند که با استفاده از کاني هاي موجود در طبيعت و تغيير شکل دادن آنها، علم گوهرشناسي را بنيان نهاده اند.
در ميان سنگهاي نيمه قيمتي که در ايران از زمانهاي قديم طرفدار بسياري داشته مي توان به «فيروزه» اشاره کرد که تداعي گر معدن فيروزه نيشابور است. فيروزه ايراني در دنيا آنچنان شناخته شده است که براي سنجش کيفيت ساير فيروزه ها اين سنگ قيمتي کشور به عنوان مقياس به کار گرفته مي شود.

گوهر تقلبي!

صديقه طوسي، مدرس و کارشناس گوهرشناسي در اين رابطه مي گويد: فيروزه يک آلومينو فسفات آبدار مس است. نام «تورکويز» که به معناي سنگ ترکي است، از اين جهت بر روي اين کاني ارزشمند ايراني نهاده شد که در زمانهاي باستان به منظور صادرات فيروزه به ساير کشورهاي دور و نزديک، پس از استخراج رگه هاي اين سنگ از معادن براي تراش آن را ابتدا به کشور عثماني (ترکيه کنوني) فرستاده و سپس قسمت عمده آن از طريق جاده ابريشم به کشورهاي مختلف صادر مي شد و اروپاييان که براي نخستين بار اين سنگ را در عثماني مشاهده کردند، نام آن را سنگ ترکي نهادند در حالي که ريشه اصلي آن در ايران است.
وي در ادامه مي افزايد: با توجه به شرايط بسيار سخت تشکيل فيروزه، تنها منبع شناخته شده اين سنگ گرانبها تا زمانهاي طولاني معادن فيروزه نيشابور بود که برخي از انواع آن از کيفيتي استثنايي برخوردار بودند، ولي به دليل استخراجهاي پي در پي که بيشتر آنها علمي نبودند رگه هاي اصلي فيروزه گم شد.
طوسي در ادامه مي افزايد: در حال حاضر بازار در تسخير فيروزه هاي خارجي است، اغلب فيروزه هاي کنوني مصنوعي و متعلق به چين يا آمريکا هستند که رنگ شده و به جاي فيروزه نيشابور به فروش مي رسند.وي ادامه مي دهد: اين موضوع هم جاي ناراحتي دارد و هم خوشحالي. از آنجا که ما بهترين فيروزه را داريم ولي فيروزه هاي تقلبي را بدين شيوه وارد مي کنند و از جهتي هم جاي خوشحالي دارد چون آنقدر فيروزه نيشابور خوب و با ارزش است که معيار سنجش قرار مي گيرد و عده اي براي فروش اجناس تقلبي خود نام نيشابور را بر روي آن قرار مي دهند.
وي در ادامه مي گويد: ما در حدود 30 سال قبل صادرات فيروزه را در حد بالايي داشتيم و به نسبت به آن زمان از امکانات خوبي هم برخوردار بوديم اما در سالهاي اخير با توجه به خارج شدن اين معادن از حمايت دولت وضعيت نابساماني در صادرات رقم خورده و بايد ارگانهاي مربوط در اين امر توجه خاص به اين سنگ نيمه قيمتي انجام دهند.
اين مدرس گوهرشناسي جايگاه ايران را از لحاظ کيفيت فيروزه در جهان بسيار ممتاز مي داند، اما مي گويد: از لحاظ کميت و صادرات به خصوص در چند سال اخير در اين زمينه بسيار ضعيف عمل شده است .

داغ سنت بر گوهر ايراني

فيروزه هاي آمريکايي که امروزه قسمت زيادي از بازار فيروزه دنيا حتي ايران را در دست گرفته است، در مقايسه با انواع ايراني فيروزه به لحاظ رنگ، جلا و سختي از کيفيت پايين تري برخوردارند و نوع با کيفيت فيروزه نيشابور همچنان صدرنشين بازار فيروزه دنيا محسوب مي شود.
«عم رضا»، يک بازاري است که از 10 سال گذشته مغازه اي را در بازار طلافروشهاي نيشابور به پا کرده و گوهرهاي گوناگوني از جمله فيروزه را به فروش مي رساند.
او مي گويد: مغازه ام مکاني فقط براي گذر و خريد کردن نيست من اينجا را طوري پايه گذاري کردم تا مشتريانم بتوانند سنگهاي مورد علاقه شان را تهيه کنند.
وي در ادامه از بازار کساد صادرات فيروزه به کشورهاي خارجي گلايه مي کند و سه دليل عمده را براي کم رنگ شدن حضور فيروزه نيشابور در بازارهاي خارجي عنوان مي کند.
او مي گويد: اول اينکه تغيير قيمتهاي فيروزه در بازار ايران بسيار رواج دارد و اين امر در کشورهاي ديگر امري پذيرفته شده قبول نيست.
او دومين عامل را گم شدن رگه هاي اصلي فيروزه به دليل انفجارهاي متعدد در معادن استخراج فيروزه مي داند و مي گويد: از زماني که معادن فيروزه به روستاييان واگذار شده کار به صورت علمي صورت نمي گيرد. به عنوان مثال ديناميتي که در عرض دو سال بايد مورد استفاده قرار گيرد در عرض 3 ماه تمام مي شود.
البته ناگفته نماند چون سيستم کار همچنان به روش سنتي در حال اجراست خارج کردن سنگها و استخراج فيروزه بسيار روند طولاني را در پي خواهد داشت. چون از هر 100 کيلو سنگ حدود يک کيلو فيروزه خالص و ناب مي توان استخراج کرد.
وي سومين عامل کاهش صادرات فيروزه را رنگ کردن فيروزه هاي آمريکايي يا تقلبي و فروش آن به عنوان فيروزه نيشابور عنوان مي کند.
«عم رضا» در ادامه مي گويد: قيمت فيروزه نيشابور در بازار نيشابور از 20 تا 200 هزار تومان است اما مشابه آمريکايي آن را مي توان به راحتي از 4 تا 8 هزار تومان هم پيدا کرد.
از او زماني که در رابطه با مشتريانش پرسيدم با کمي تأمل پاسخ مي دهد: خانم هاي مسن و ميانسال مشتريان ثابت مغازه ام هستند که با دقت و علاقه دنبال فيروزه اصل نيشابور مي گردند که مشابهش را قبلاً تهيه کرده اند. البته ناگفته نماند که دختران دانشجو هم علاقه زيادي به خريد فيروزه نشان مي دهند چون وجود آن را باعث اعتماد به نفس و انرژي زايي مي دانند.

مظهر آبي آسمان

او در ادامه با بيان تاريخچه اي از اين سنگ پرطرفدار ادامه مي دهد: فيروزه يکي از سنگهاي قيمتي است که از عهد باستان در ايران شناخته شده، از کتيبه بنياد کاخ داريوش بزرگ در شوش معلوم مي گردد که در آن تاريخ فيروزه (احسائين) ناميده مي شد و از خوارزم براي زينت آلات کاخ آورده شده بود.
نمونه هاي به دست آمده در کاوشهاي باستان شناسي نشان مي دهد که فيروزه در هزاره دوم قبل از ميلاد در ايران به عنوان سنگ زينتي استفاده مي شده است.
وي ادامه مي دهد: فيروزه مظهر آبي آسمان و دريا است. لايتناهي بودن اقيانوس از عمق روح اين جواهر سخن مي گويد. فيروزه سنگ مسن و در عين حال جواني است.
عم رضا با بيان اينکه در فرهنگ پارسي نيز فيروزه سنگ مهمي بوده است و به اين جواهر به عنوان مظهري از خلوص مي نگريسته اند، تصريح مي کند: در تبت، پلي به نام فيروزه نام گذاري شده است و معتقدند که فيروزه خوش اقبالي مي آورد. فيروزه را به عنوان نگين انگشتر و يا براي تزيين مو به کار مي برند.
وي معتقد است: فيروزه احساسات منفي فرد استفاده کننده را به خود جذب مي کند، اين جواهر داراي ارتعاشات درمان کننده قوي است و به دليل وجود مقدار قابل ملاحظه اي از مس در ساختمان آن، اين اثر درمان کننده به طور قابل ملاحظه اي افزايش مي يابد.
وي درباره شناخت و ارزش فيروزه مي گويد: اشکال مختلف فيروزه شامل دانه اي ريز، فيروزه ريز، کمپاکت، متخلخل، کليراي، خوشه اي، دندريتي و گاهي پوششي است. فيروزه ظاهراً به صورت نامتبلور و به صورت رگه و دانه هاي پراکنده در داخل سنگ مادر يافت مي شود و اغلب به صورت نهان بلور است. ميزان بلورهاي فيروزه در طبيعت بسيار کم است و به علت جلاپذيري و رنگ جالب مورد توجه بوده است.
وي ادامه مي دهد: فيروزه به رنگهاي آبي آسماني، آبي مايل به سبز، سبز مايل به زرد، خاکستري مايل به سبز، آبي نيلي و آبي مايل به سفيد وجود دارد. رنگ آبي آسماني نوع مرغوب آن است و سبز مايل به زرد نوع نامرغوب.
در صورتي که ميزان مس موجود در کاني زياد باشد به رنگ آبي در صورتي که آهن زياد داشته با شد به رنگ سبز و در صورت وجود آلومينيم زياد به رنگ سفيد ديده مي شود که به ترتيب ارزش آن کاهش مي يابد يعني رنگ آبي با ارزش ترين نوع فيروزه است.
وي مي افزايد: رنگ فيروزه ممکن است بتدريج به رنگ سبز تغيير کند. علت اين امر قرار گرفتن کاني به مدت زياد در نور شديد و يا حرارت است که با عث رنگ پريدگي و در نتيجه کم ارزش شدن کاني مي شود.
وي درباره فيروزه مصنوعي نيز مي گويد: فيروزه مصنوعي را از رنگ کردن سنگ به دست مي آورند اين فيروزه در صورت شکستن از فيروزه اصل تشخيص داده مي شود چون سطح شکستگي آن سفيد است.
وي ادامه مي دهد: تنها کاني که شباهت زيادي به فيروزه دارد (کريزوکلا) است ولي به علت اختلاف سختي مي توان آنها را از هم تشخيص داد. معمولاً در اثر آزمايش با فوتک فيروزه پوسته پوسته قهوه اي مي شود ولي کريزوکلا تغيير نمي کند.
وي با بيان اينکه مکان اوليه پيدايش فيروزه، ايران، مصر، ترکيه، و عربستان بوده است، اضافه مي کند: مهمترين مکان فيروزه در دنيا آسيا و نمونه معروف آن معدن فيروزه نيشابور مي باشد.

فرار از کابوس

حتماً از دوستان و آشنايان يا زماني که براي خريد انگشتر يا گردنبندي از جنس فيروزه به بازار رفته ايد اين کلام به گوشتان خورده که اين سنگ باعث اعتماد به نفس مي شود، شخص را در برابر خوابهاي آشفته و کابوس حمايت مي کند. نيرو و ارتعاشات منفي، مضر و آشفته را از ما دور کرده و جذب کننده نيروهاي مثبت مي باشد.
براي اطلاع از اين موضوع به سراغ يکي از کارشناسان سنگهاي قيمتي رفتم که سالهاست در بازار تهران فعاليت مي کند.
زماني که از او در رابطه با اينکه آيا واقعاً سنگها به خصوص فيروزه، انرژي را به صاحبش انتقال مي دهد، پرسيدم در حالي که لبخند به لب داشت، تصريح کرد: اين سنگها هر کدام انرژي خاصي را منتقل مي کنند و اغلب افراد بسته به ماه تولدشان از انواع گوناگون اين گوهرها استفاده مي کنند. اما چيزي که من در اين سالها به آن رسيده ام اين است که ما انسانها بيشتر از انرژي موجود در سنگها از تلقين و ذهنيتي که راجع به فيروزه يا سنگهاي ديگر در ذهن داريم به تلقين و فکر کردن مثبت دست مي يابيم.
وي رنگ آبي فيروزه و نگاه کردن به آن را يکي ديگر از دلايل گرفتن انرژي از اين سنگ نيمه قيمتي عنوان کرده، مي گويد: رنگ استثنايي، تفکر مثبت و در نهايت انرژي موجود در فيروزه نيشابور است که به آن شهرت جهاني بخشيده است.
به هر حال، همان طور که ذکر شد امروزه سنگ فيروزه بهترين و منحصر به فردترين سنگ نيمه قيمتي به شمار مي رود و اميد است با ساماندهي نظارت بر استخراج اين سنگ نيمه قيمتي، گام مهمي در راستاي حفظ اين منبع ارزشمند ملي برداشته شود.

  

خام فروشي گوهر ايراني!



نيشابور را شايد به فيروزه آن بشناسند، زيرا مقام اول فيروزه را در جهان داراست و مرغوب ترين فيروزه جهان، از معدن فيروزه نيشابور در 70 کيلومتري اين شهرستان به دست مي آيد.






در حال حاضر 100 کارگر در معدن فيروزه نيشابور که هم اکنون گرداننده آن شرکت تعاوني توسعه معدن فيروزه نيشابور است، فعاليت مي کنند. اين در حالي است که معدن فيروزه شهرستان نيشابور با وجود ظرفيتهاي بالا چه از لحاظ استخراج و چه از لحاظ جذب توريست و گردشگر نيازمند توجه بيشتري است؛ هر چند افراد باتجربه در معدن فيروزه نيشابور فعاليت مي کنند اما از آنجا که هميشه علم در کنار تجربه و تجربه در کنار علم موفق خواهد بود، بدون ترديد بايد تلاشهاي بيشتري براي مديريت علمي در اين معدن صورت بگيرد.
در اين باره حسين بيدکي، مدير اداره صنايع و معادن نيشابور در اين خصوص گفت: برآيند کاري که از معدن فيروزه شاهديم، يک مديريت سنتي را القا مي کند.
وي افزود: نمي توان عنوان کرد که مديريت معدن فيروزه از زماني که در اختيار شرکت تعاوني توسعه معدن فيروزه نيشابور قرار گرفته، نقص داشته بلکه استخراج نسبت به سالهاي گذشته بيشتر شده است اما برآيند کاري که از معدن فيروزه شاهديم، يک مديريت سنتي را القا مي کند.
وي افزود: بايد متوليان معدن بتوانند يک برنامه مدون داشته باشند تا براي ذخاير جديد به دنبال اکتشاف و پي جويي هاي نو بوده و از اين طريق با کمترين هزينه، شاهد بيشترين برداشت و ارزش افزوده باشيم.
وي افزود: از زماني که مديريت معدن به اين شرکت واگذار شده، تعداد کارگران از حدود 25 نفر به 100 نفر رسيده است اما با اين وجود برنامه و هدفي براي تداوم کار وجود ندارند زيرا کارهاي معدني داراي دو قسمت استخراج و اکتشاف است و اگر برنامه اي براي شناسايي در ميان نباشد، ممکن است در آينده نزديک دچار مشکل شويم.
وي با تأکيد بر اينکه مهمترين و مرغوب ترين فيروزه اي که در جهان است، از معدن نيشابورو به نام شرکت تعاوني توسعه روستايي معدن فيروزه است، گفت: بر اساس مجوزي که به شرکت داده ايم، اين شرکت اجازه دارد در سال 15 تن سنگ استخراج کند.
مهندس بيدکي با تأکيد بر اينکه بايد به ظرفيت معدن توجه کنيم تا بي رويه برداشت نشود، گفت: ممکن است کسي به دليل منافع شخصي به صورت غير اصولي ايجاد انفجار کند و در عرض يک سال بيشتر از حد مجاز از معدن برداشت شود که با اين کار، کل تونلهاي معدن تخريب مي شود.
مدير اداره صنايع و معادن نيشابور با اشاره به اينکه طبق توافق هاي انجام شده، معدن فيروزه به بخش خصوصي واگذار شده است، افزود: در حال حاضر نگران بهره برداري نيستيم زيرا کساني که آنجا مسؤوليت دارند، متخصص بهره برداري اند، اما موضوعي که مطرح است، بحث اکتشاف و طرحهاي اکتشافي است که وزارت براي اين کار برنامه دارد و ما بايد متوليان بخش خصوصي را مکلف کنيم تا برنامه هاي اکتشافي خود را به نوعي با برنامه و اصول جلو ببرد.
وي با تأکيد بر اينکه نگراني ما روي اصول اکتشاف و مديريت علمي در خود معدن است، گفت: منطقه، منطقه بکري است و مي توان علاوه بر کارهاي صنعتي و معدني، کارهاي ميراث و گردشگري را نيز انجام داد زيرا اين منطقه از ظرفيت خوبي برخوردار است.
وي اظهار داشت: هم اکنون سنگ خام فيروزه صادر مي شود که مي توان با خريد تجهيزات کلي سنگ تراشيده آن را روي جواهرها و کارهاي خاص آورد و اين امر نيازمند سوق دادن مديريت سنتي به مديريت علمي است.
وي با اشاره به واردات مشابه سنگ فيروزه گفت: يک کاني به نام «کاروزيلا» که مشابه سنگ فيروزه است، وارد شده که حتي به لحاظ رنگ شايد از فيروزه نيز بهتر باشد اما به مرور زمان سياه مي شود و سختي که سنگ فيروزه دارد، در آن نيست. هم اکنون کاني هايي از آمريکا و چين وارد مي شود که بسيار ارزان تر از کاني هايي که اصل فيروزه است، مي باشد و اين موضوع تهديدي براي سنگ فيروزه است که بازار را کاني هايي که مشابه فيروزه و به نوعي مصنوعي تر است، پر کند.
سيد علي حسيني، نماينده مردم شهرستان نيشابور در مجلس شوراي اسلامي نيز چندي قبل در گفتگو با ايسنا گفت: در طول ساليان گذشته اين محصول مرغوب را با شهرت جهاني آن ضايع کرديم که البته در ضايع شدن آن يک اداره يا افراد معدودي سهيم نيستند، بلکه همه در قبال شهرت جهاني که بايد احيا و معرفي شود، مسؤولند.
وي گفت: جلسات مختلفي با افراد تأثيرگذار گذاشته شده است تا موضوع معدن فيروزه جايگاه اصلي خود را پيدا کند؛ تلاش ما بر اين است که بتوانيم در کنار بهره برداري از سنگهاي گران قيمت، موضوع توريسم را نيز داشته باشيم، زيرا اين معدن که يک تونل 12 کيلومتري است، در کوههاي اطراف معدن حفر شده و آب گوارا، هواي مطبوع و جاذبه هاي ويژه اي را داراست.
يدا... سعادتي، مديرعامل شرکت تعاوني توسعه معدن فيروزه نيشابور نيز گفت: عمليات آتشبار که با ديناميت در معدن فيروزه انجام مي شود، غير کارشناسانه و ممکن است باعث صدمه ديدن سنگ فيروزه شود که اين موضوع به علت نداشتن امکانات کافي است.
وي افزود: نيازمند امکانات و حمايت بيشتري هستيم چرا که عمليات غير کارشناسانه باعث صدمه ديدن و ترک خوردن اين سنگ مي شود.

  

هميشه پيروز با فيروزه!



تاريخچه کشف معادن فيروزه در ايران به حدود هفت هزار سال پيش مي رسد. اصولاً در قديم از سنگهايي که يافت مي شد به عنوان طلسم و بيشتر در مراسم استفاده مي کردند. در عهد باستان، دو سنگ فيروزه و لاجورد بسيار قيمتي و مهم به شمار مي رفتند؛ چنان که هنگام تقسيم غنايم نسبت به طلا در اولويت قرار مي گرفتند و همواره جزو ذخاير با ارزش و مهم پادشاهان بوده اند.
فيروزه ايران که معادن اصلي آن در شمال شرقي کشور واقع شده، بهترين و زيباترين نوع اين سنگ در دنيا قلمداد مي شود و هر نوع فيروزه مرغوب را فيروزه ايران مي گويند. اصولاً فيروزه را در دنيا به نام ايران مي شناسند و در نمايشگاههاي جواهر نيز، اين سنگ را سمبل کشور ما مي دانند.
فيروزه به صورت توده هاي فشرده و يا قلوه سنگ از معادن استخراج مي شود و مهمترين معادن آن در افغانستان، شرق استراليا، ايالات متحد آمريکا، مصر، آمريکاي جنوبي، بعضي مناطق آسياي مرکزي و حتي چين يافت مي شود.در معدن فيروزه مصر که از ساليان بسيار دور مورد استفاده بوده، رگه هاي سياهرنگي در فيروزه ها وجود دارد که اصطلاحاً به اين سنگها فيروزه شجري گفته مي شود و به علت استخراج بيش از حد در گذشته، امروزه سنگهاي استخراج شده از اين معدن از نظر رنگ و صافي کيفيت پايين تري دارند. به همين علت با تزريق روغن، پارافين يا مواد پلاستيکي آنها را اصلاح و وارد بازار مي کنند.رنگ خالص آبي در فيروزه بسيار کمياب و به همين دليل نوع صاف و صيقلي آن بسيار با ارزش و گران است. اشاره مي شود، نگين هاي شبه فيروزه در بازار بسيار زيادند؛ بنابراين هنگام خريد بايد دقت فراوان داشت.اين کاني که به رنگ آبي از روشن تا تيره است، در اثر حرارت تغيير رنگ مي دهد و به رنگ سبز مات در مي آيد. نگين فيروزه در نتيجه تابش نور خورشيد تبخير مي شود و تغيير رنگ مي دهد. همچنين رنگ فيروزه در تماس با مواد شيميايي و حتي آرايشي نيز تغيير مي کند و جلاي آن از بين مي رود. بنابراين توصيه مي شود هنگام استفاده از مواد آرايشي و يا استحمام و شستشو، جواهرات داراي فيروزه در معرض اين مواد قرار نگيرند.در بازار ايران دو نوع فيروزه پرطرفدار است؛ فيروزه نيشابور که بهترين نوع و گران ترين است و فيروزه دامغان که کيفيت پايين تري دارد. يکي از معروف ترين معادن فيروزه در دنيا در خراسان قرار گرفته و به همين علت، اين استان، به خصوص شهر مشهد، مرکز تراش و معاملات عمده فيروزه در جهان است؛ به طوري که مقدار زيادي فيروزه استخراجي از معادن ديگر کشورها را در مشهد تراش مي دهند و از آن جا به ديگر بازارهاي جهاني وارد مي کنند. فيروزه هايي که در مشهد تراش داده مي شوند به نام فيروزه خراساني مشهورند.
همچنين بايد گفت در موزه جواهرات ملي ايران در بانک مرکزي، انواع جواهرات ساخته شده از فيروزه با قدمتهاي متفاوت و در اندازه هاي نادر وجود دارد که در دنيا کم نظير است.
اين در حالي است که در فرهنگ ديني ما در احاديث و روايات مختلف، داشتن انگشتري با نگين فيروزه به خصوص براي آقايان توصيه شده است. اين سنگ به دليل رنگ و درخشش آن شادي آور است و خواص بسيار دارد. به همين دليل استفاده از آن بين عموم مردم رواج دارد.
جالب است بدانيد در گذشته اعتقاد بر اين بود که هر که با خود فيروزه داشته باشد بر ديگران پيروز خواهد شد؛ بر اين اساس نام اصلي اين سنگ پيروزه بوده و بعدها به فيروزه تبديل شده است.
* محمد کشتي آراي/ کارشناس جواهر

  

 

 

 
 

موسسه فرهنگی قدس
روزنامه قدس
 info@qudsdaily.com