* مهدي مروت
... برخيزيد! اين صدا که مي شنويد، صداي احساس بندگي است... هنگامه بيداري فرا رسيده است.

برخيزيد! که طبيعت نيز با شما بر مي خيزد. مدتي است که زمين بي صبرانه در پي نشانه اي مي گردد تا آن را بهانه کند و خواب را از دامن خود برچيند. و اکنون بهانه در دست زمين است. نغمه آرام بهار، بر سردي سوزناک زمستان غلبه کرده است و مي کوشد طبيعت بي جان دربند را آزادي بخشد و آن را جاني دوباره دهد. او به حتم مي داند که اين اسارت نيست، اصالت است، حس غريب زمين است در برابر آسمان.زمستان، مطمئن از رجعت خود، صحنه بهاري شهر را مي نگرد و حال وقت آمدن بهار است. طفل معصوم



فصل بر ارابه پرشکوفه گيلاس در حضور جمعي مشتاق، دل سرد شهر را مي شکاند و شکوفه ها را بر گونه آن مي پاشد و با هر شکوفه قطره اي برف، از زمين بر مي گيرد. از سويي، تابلوي شهر را مي شويد و پاک مي کند و از سويي ديگر هزاران گلبرگ سپيد و صورتي بر لوح آن نقاشي مي کند و اين هنر طفل بازيگوش بهار است ...
نوروز باستاني ايرانيان که اينک رنگ و بويي جهاني يافته است و به درخواست بسياري از انديشمندان جهاني مي رود تا محور وحدت فرهنگ جهانيان شود و پا از دايره فارسي زبانان و همسايگان ايران زمين فراتر نهد، جشني است براي آغاز تحول در طبيعت. بي شک ايرانيان موحد که پس از پذيرش شريعت نوين و جاودانه اسلام به آموزه هاي آن پايبند شدند و حتي به فرموده پيامبراعظم(ص) گوي سبقت را از ديگر مسلمانان ربودند، با پرسشي در ذهن مواجه مي شوند که «آيا نوروز ريشه دراعتقادات ديني دارد يا خير؟»





نوروزباستاني؛ عقيده آسماني

برخورد مسالمت آميز اسلام با آيينها و سنتهاي ملي ايرانيان و آميختن آن با آموزه هاي مکتب حيات بخش اسلام، باعث دوام و رونق بيش از پيش آن گرديده است. اسلام دربرخورد با فرهنگ ايراني، اصول عقلاني آن را تأييد و عناصر خرافي آن را طرد نمود و در برخي نيز به اصلاح و بازسازي مفهومي آن دست يازيد. در اين ماجرا، نوروز به عنوان جشني ملي باقي مانده و پيشوايان ديني آن را حياتي دوباره بخشيدند و با دعا و نيايش آراستند.




دکتر مسعود آذربايجاني، عضو هيأت علمي پژوهشگاه حوزه و دانشگاه درباره پيشينه تاريخي نوروز در گفتگو با خبرنگار قدس مي گويد: آنچه ازنظر تاريخي مشخص است اينکه، قبل از ظهوراسلام، نوروز درميان ايرانيان مرسوم و جزء آداب و فرهنگ آنان بوده است. وي مي افزايد: در دوره ايران باستان، زرتشت دين رسمي ايرانيان بوده است که دراصل يک دين توحيدي معرفي شده است.
آداب و رسوم ايرانيان باستان رنگ و بوي مذهبي و ديني دارد که ازجمله آنها «نوروز» است. چون نوروز شروع تحول در طبيعت بوده است، جشن گرفته مي شده است. در روزهاي اخير هم سازمان يونسکو به اين نتيجه رسيده است که نوروز را جزو اعياد رسمي جهان بشمارد.

خدايا، هرروز را براي ما نوروز قرار بده

کارشناس روانشناسي دين تصريح مي کند: اسلام در برخورد با آداب و رسوم ملتها دو گونه برخورد داشته است؛ يکي برخورد دفعي مثل برخورد با بت پرستي وهر رسم غيرمتعارفي که با اصل توحيد مخالف است و حتي رسومي مثل زنده به گورکردن دختران و..... البته بعضي از موارد را هم به صورت مرحله بندي حذف کرده است؛ مثل شراب خواري يا برده داري. در واقع، اين يک روش فرهنگي در اسلام بوده است. نويسنده «درآمدي بر روانشناسي دين» تأکيد مي کند: نوع ديگر برخورد اسلام با فرهنگها برخورد جذبي است و آن در خصوص رسومي است که اسلام آنها را با اصول اساسي توحيدي مخالف نديده و با مقداري تغيير آن را پذيرفته است؛ مثل بعضي معاملات و حج و ... ازجمله مراسمي که با توجه به قراين روايي، پذيرفته شده، نوروز است. امام صادق (ع) دربرخورد با ايرانيها مي فرمودند «نورزينا کل يوم» يعني «خدايا هرروز را براي ما نوروز قرار بده.» اين يک نحوه تأييد است. نمونه ديگر دعايي است که ازائمه ما رسيده که « يا مقلب القلوب والابصار يا مدبر اليل و النهار يا محول الحول والاحوال حول حالنا الي احسن الحال» وجود اين دعا نشان دهنده اين است که نوروز نه تنها پذيرفته شده اسلام، است بلکه براي تأييد آن از سوي ائمه، دعا و اعمالي هم سفارش شده است.
دکتر آذربايجاني بااشاره به ويژگيهاي مثبت آيين نوروز مي گويد: نوروز از نظرعقلي هم حاوي پيامهايي است. اينکه انسان تحول و نوسازي را در زندگي خود ايجاد کند، دليل بر توجه نياکان ما به تحول و خودسازي و بهتر شدن حال است. نمونه ديگر رسوم اين آيين باستاني، صله رحم و بازديدهايي است که به بهانه نوروز و آغاز بهار صورت مي گيرد که اين اتفاق دربهبود روابط اجتماعي کمک مي کند.

تطهير نوروز از مؤلفه هاي شاهنشاهي

بهاءالدين خرمشاهي نيز درخصوص تأثيراتي که اسلام بر سنت نوروز گذاشته، معتقد است: ايرانيان در ايران باستان جشنهاي فراواني داشتند. تقويم ايران، پس از ورود اسلام تغيير کرد و با تغيير تقويم بسياري از جشنها نيز تغيير و جشنهاي ديگري جايگزين آن شد. اما نوروز که مهمترين جشن باستاني ايرانيان است، پابرجا ماند. ائمه ما نيز نوروز را گرامي شمردند، زيرا همراه با آغاز «فصل آفرينش» بود. اهميت اين جشن باعث شد تا در اسلام پذيرفته شود و حتي در متون عربي نوروز را «نيروز» گويند. آدابي نيز به آن اضافه شد، مانند غسل و نماز و دعاهاي خاص هنگام نوروز. در واقع، مي توان گفت با ورود اسلام به ايران، نوروز تطهير شده و از حالت شاهنشاهي خارج شد. ايرانيان مسلمان نيز پس از اسلام آوردن، به نشانه تقدس، کتاب آسماني خويش را بر سر سفره هفت سين خود نهادند.

احترام اسلام به فرهنگ ملت ها

دکتر مصطفي دلشاد تهراني ديگر کارشناسي است که در اين باره اظهار نظر مي کند. عضو هيأت علمي دانشگاه دارالحديث مي گويد: با ورود اسلام به ايران، ايرانيان آدابي را که تداخلي با اسلام نداشت حفظ کردند و ائمه نيز با ديد منطقي و روشن به اين سنتها نگريستند و آنچه را که با موازين اسلام مطابقت داشت، تأييد نمودند.
در مورد سنت نوروز نيز همين طور بود. يعني اگر هفت سيني بود؛ در کنار اين سنت، قرآن، دعاهاي اسلامي و توجه به خدا با جهت گيري اسلامي نيز وارد شد. به طور مثال، دعاي اول سال شبيه همان سنتهاي نوروز بوده و همان مضمون را در خود دارد. بنابراين، هم سنت ايرانيها حفظ شد و هم رنگ و بوي ديني بر آن حاکم گردد و تلفيق معقول و منطقي بين اين دو رخ داد و اين طور نبود که با ورود اسلام به ايران، سنتها يکباره کنار رود.
پژوهشگر نهج البلاغه تصريح مي کند: به دليل روح منطقي که بر اسلام حاکم است، اين سنت را که تقابلي با جهت گيريهاي دين نداشت، تأييد کرد. امام علي (ع) هنگام اعزام مالک اشتر به مصر، به او گفت: زماني که به مصر رفتي، شهوت تغيير نداشته باش. آنچه را روح و قلب مردم به آن الفت گرفته، تغيير نده. هرآنچه ضرري ندارد و منطقي و معقول است، بايد پذيرفته شود و اين طور نيست که چون اسلام به آن سرزمين رفته، بايد همه چيز تغيير کند.
اين اصل از دوره پيامبر(ص) بوده و بعد از آن هم ادامه يافته است. بنابراين، بايد گفت سنتها و آدابي که عقل و قلب مردم با آنها انس گرفته و پذيرفته شده، دين است و رنگ و بوي ديني وتوحيدي دارد- همچون نوروز- رابايد با ديده احترام نگريست. از اين رو، کساني که مي خواهند آنچه را با قلب و روح مردم عجين شده حذف کنند و يا تغيير دهند، توفيقي نخواهند داشت.

به خوشرويي وخوش خويي در ايام
همي رو تا شوي خوشدل در انجام
درباره صله رحم يا همان ديد و بازديد، سرکشي ازدوستان و آشنايان و بستگان سخنهاي بسياري گفته شده است. در آستانه ايامي قرار داريم که بازار صله رحم داغ است. سؤالي وجود دارد که به راستي، چرا اين عمل خداپسندانه در ديگر ايام سال به اين حرارت نيست؟ نکته اي بايد متذکر شد آنکه اگر صله رحم به فخرفروشي منجرشود، آن هنگام مصيبتي اخلاقي است و بي ارزش.امام صادق (ع) مي فرمايند: سالخوردگان خود را بزرگ بداريد و صله رحم به جاي بياوريد(ميزان الحکمه /ح 9925 ) اگر چنين است، پس خانه سالمندان ديگرچيست؟ ما به چه اندازه گوش به فرمان دين هستيم؟
امام باقر(ع) مي فرمايند: خوبي دنيا جز در پيوند با برادران و آشنايان نيست(بحارالانوار/ج 46 /ص 291 ) درباره ثوابي که برصله رحم مترتب است، به همين سخن گهربار پيامبر(ص) بسنده مي کنم که فرمودند: هر کس شخصاً با جان و مال خود براي احسان به خويشاوندان نزد آنان برود، خداوند تبارک و تعالي پاداش صد شهيد به وي عطا فرمايد و براي اوست به هر گامي که برمي دارد، چهل هزارحسنه و چهل هزار گناه که از او محو شود و به همان تعداد درجات وي رفيع گردد و گويا وي خدا را صد سال با شکيبايي واخلاص عبادت کرده است. (بحارالانوار/ج /74 ص 89 )
کدام انسان عاقلي است که چنين معامله پرسودي را رها کند؟ پس اگر سستي و کاهلي کردي، هيچ کس را سرزنش نکن، مگر خودت را. اما از فوايد صله رحم بشنويد که امام حسين (ع) مي فرمايند: هر که خوش دارد مرگش به تأخيرافتد و روزي اش افزون شود، با خويشانش پيوند برقرار کند.( همان /ص 205 ) اينها فوايد صله رحم دراين دنيا بود، اما همه ما مي دانيم که اين دنيا ماندني نيست و هرچه در اين دنيا تلاش کنيم، بايد ذخيره آخرتمان باشد. يکي ازآن ذخيره ها، همين صله رحم است. امام صادق(ع) مي فرمايند: صله رحم حساب را در روز قيامت آسان مي کند.

دبيرکل سازمان ملل متحد در پيامي نخستين روز بين المللي نوروز را به تمام ايرانيان و فارسي زبانان جهان تبريک گفت.
به گزارش مهر، در اين پيام آمده است: تصميم امسال مجمع عمومي سازمان ملل براي به رسميت شناختن روز بين المللي نوروز گواه رشد فزاينده آگاهي جهاني نسبت به اهميت اين مناسبت نه تنها در مناطقي که آن را جشن مي گيرند بلکه براي سراسر جهان است.
در اين پيام مي خوانيم: هزاران سال است هنگامي که خورشيد از خط استوا عبور مي کند و بهار در نيم کره شمالي آغاز مي شود مردم در بالکان، حوزه درياي سياه، قفقاز، آسياي ميانه، خاورميانه و ساير مناطق، مراسم ويژه خود را براي جشن نوروز برگزار مي کنند.
اين آيين ها از رنگ نو به خانه ها دادن گرفته تا ديدار از دوستان يا آماده سازي غذاهاي نمادين همگي القا کننده روح تجديدپذيري بوده و نه تنها الهام بخش آناني که اين مراسم را برگزار مي کنند بلکه همه مردم است.
در ادامه اين پيام آمده است: همانگونه که اولين روز بين المللي نوروز را گرامي مي داريم اميدوارم کشورها و مردم سراسر جهان به تاريخ و مراسم اين جشن براي ارتقاي هماهنگي با جهان طبيعت توجه کرده و حسن نيت و صلح جهاني را ترويج کنند.

برگزاري اجلاس ناشران جهان اسلام سبب ايجاد رويشهاي جديد در حوزه نشر کشورهاي اسلامي خواهد شد. دکتر محمدرضا

وزير علوم، تحقيقات و فناوري با اشاره به نيازهاي جوانان به شادي و نوگرايي گفت: در جامعه نيازمند تعريف الگوهاي رفتاري براي