* دکتر علي اکبر حاج مومني

ارديبهشت هر سال، بهار کتاب و کتابخواني است. در اين ماه به رسم سالهاي گذشته نمايشگاه بين المللي کتاب تهران تشکيل مي شود. اين نمايشگاه همايشي باشکوه از اهميت کتاب و کتابخواني در نظام مقدس جمهوري اسلامي است که هر سال بر شکوه و عظمت آن نسبت به سال قبل افزوده مي شود.
با نيم نگاهي به مقوله کتاب و کتابخواني مي توان دريافت که جنس اين مقوله، متفاوت از مقوله هاي سوداگري و امثالهم است. به عبارت ديگر کتاب جاذبه ها و دافعه هاي خود را دارد. محوريت اين جاذبه ها در دانايي و آگاهي بخشي است و محوريت دافعه کتاب، تلاش براي پيرايش و متوازن نمودن جامعه از طريق زدودن و پالايش ناخالصي هاست. بدين ترتيب جامعه آگاه، از اعتماد به نفس، صبر، قناعت، صرفه جويي، بهينه سازي مصرف، پيشرفت و توسعه و آينده اي روشن و پراميد برخوردار است و جامعه ناآگاه نيز در تقابل با ارزشهاي ياد شده است.
حال چگونه مي توان روند آگاهي در جامعه را سرعت بخشيد؟ يا موانع و چالشهاي آگاهي بخشي کدامند؟و سرانجام مهمترين عنصر آگاهي بخشي در جامعه چيست؟
رسانه هاي ديداري و شنيداري، مطبوعات، اينترنت و خرده هاي تبليغاتي و اطلاع رساني، بخشي از عناصر آگاهي بخشي در جامعه را تشکيل مي دهند؛ اما نوع آگاهي اين دسته از عناصر آگاهي بخش، تفاوت اساسي با عنصري به نام «کتاب» دارد.
کتاب دچار سياست زدگي، روزمر گي، جوزدگي، سوداگري و غيره نمي شود، در حالي که رسانه هاي ياد شده از آفتهاي مذکور در امان نيستند.
هر کسي مي تواند تلويزيون تماشا کند و يا روزنامه مطالعه کند، اما تفکر شخصي که اهل مطالعه کتاب است با فردي که اهل کتاب خواندن نيست تفاوت دارد، فرد کتابخوان سنجيده تر و با تعمق بيشتري حرف مي زند و دانش او مبتني بر چارچوبي است که در وجود او به نوعي به ارزش مبدل شده است.




به عبارت ديگر فرد کتابخوان به راحتي تحت تأثير قرار نمي گيرد. هدف گيري چنين فردي هم از بادها و فضاهاي مختلف نشأت نمي گيرد.
بدين ترتيب به مبحث نهاد کتابخانه هاي عمومي مي رسيم تا نقش اين نهاد مهم و تأثيرگذار را در امر اصلاح الگوي مصرف مورد توجه قرار دهيم. اگر چهار حرف ک يا کاف را به عنوان چهار ستون کتابخانه هاي عمومي در نظر بگيريم. از يک کتابخانه عمومي شايسته برخوردار هستيم. کاف اول همان «کتاب» است. کاف دوم «کتابخانه» است. کاف سوم «کتابخوان» است و کاف چهارم «کتابدار».
اين چهار ستون، هر کدام نقش اساسي در شکل دهي به يک کتابخانه عمومي ايفا مي کنند. بنابراين فقدان يکي از ستونها به معناي فقدان يک کتابخانه عمومي است.
«کتاب» همان گونه که اشاره شد يک وسيله براي رشد و تعالي هر انسان و هر جامعه اي است. کتابخوان در واقع کسي است که کتاب براي او نوشته شده و اوست که در بنيان و ساختمان فکري جامعه ايفاي نقش مي کند.
«کتابخانه» جايي است که در آن فضايي مطمئن براي کودکان و جوانان و افراد ميانسال وجود دارد. در چنين فضايي «مطالبه» کتابخوانها «آگاهي» است. به عبارت ديگر انسان حاضر در کتابخانه در محاصره فضايي آکنده از معنا، دانايي و رقابت براي توسعه و پيشرفت قرار دارد. در اين ميان «کتابدار» نقش ارتباط بين کتاب و کتابخوان و کتابخانه را برعهده دارد. به نظر مي رسد مشارکت کتاب، کتابخوان و کتابخانه با محوريت کتابدار مناسبترين ساختار براي شکل گيري يک ارتباط سودمند و پايدار براي افزايش آگاهي در جامعه است.
بدين ترتيب کتابخانه عمومي جايگاهي است که به دور از مسايل و مشکلات روزمره، به عنوان يک ملجأ براي آرامش روحي و رواني، به عنوان يک مرکز براي برقراري ارتباط عاطفي و علمي با محيط شاداب و سرزنده، در دسترس اقشار مختلف اجتماع قرار دارد.
اين جايگاه براي همه اقشار جامعه قابل دسترس است. براي استفاده از کتابخانه عمومي نيازي به پولدار بودن نيست. حدود يک هزار و هشتصد کتابخانه عمومي در سراسر ايران در دسترس عموم قرار دارند. اين کتابخانه ها امکان دسترسي همه اقشار سني و علمي را در اختيار قرار مي دهند. بنابراين چنين جايگاهي به صورت اصولي محل تمرين واقعي براي بهره گيري صحيح از امکانات در زندگي آحاد مختلف جامعه است.
نمايشگاه بين المللي کتاب تهران به همان اندازه که هر سال نسبت به سال قبل باشکوهتر برگزار مي شود، به همان نسبت نيز به کارآمدي و اثربخشي آن نيز افزوده مي شود.
حضور نهاد کتابخانه هاي عمومي در نمايشگاه بين المللي کتاب تهران نيز هر سال پررنگ تر مي شود. در سال جاري اين نهاد با دستاوردهاي جديدي در نمايشگاه کتاب تهران حاضر مي شود.
يکي از مهمترين اين دستاوردها، موفقيت نهاد کتابخانه هاي عمومي در جذب خيرين و واقفين براي ساخت کتابخانه هاي عمومي است. به اين ترتيب يک ظرفيت مهم و قابل اتکا براي نهاد کتابخانه هاي عمومي کشور در سراسر ميهن اسلامي طي يک سال گذشته فراهم شده و اين ظرفيت با توان و انگيزه زيادي در حال گسترش است.
بهره گيري از مشارکت مردمي نه تنها در امر توسعه کتابخانه هاي عمومي، بلکه در ديگر بخشهاي ميهن اسلامي اعم از دولتي و غيردولتي مشارکت مردم در پيشبرد امور توسعه اي موجبات استفاده بهينه از امکانات و صرفه جويي را فراهم آورده است.
نمايشگاه بين المللي کتاب نيز هر چند با مديريت اجرايي وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي فعاليت مي کند، اما امور اصلي اين نمايشگاه توسط بخش خصوصي و نهادهاي عمومي اداره مي شود، بدين ترتيب شايد بتوان اين نمايشگاه را تجلي الگوي فرهنگي با هدف اصلاح الگوي مصرف تلقي نمود.
به نظر مي رسد، جهت گيري کلي وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي نيز مشارکت حداکثري مردم در پيشبرد امر توسعه کتاب و کتابخواني باشد و انشاءا... در سالهاي آينده شاهد تحقق اهداف متعالي امر توسعه کتابخواني در ايران اسلامي باشيم.

گروه فرهنگي- زهره کهندل: حسن رحيم پور ازغدي با انتقاد از وضعيت علوم انساني و نقش مصرف کنندگي صرف نظام آموزشي



کشور در اين حوزه اظهار داشت: شبه مافيايي در نظام آموزشي ما وجود دارد که با ادبيات توهين و تحقير، اجازه نشر علوم اسلامي را در عرصه مطالعات انساني نمي دهند.
به گزارش خبرنگار ما، اين عضو شوراي عالي انقلاب فرهنگي و استاد دانشگاه در دومين همايش علمي دانشجويي امام رضا(ع) در جمع دانشجويان و طلاب در دانشگاه امام رضا(ع) مشهد در سخناني با تأکيد بر اهميت علوم انساني در تمدن سازي گفت: متأسفانه در اين حوزه متفکر کم داريم و تقريباً مترجم هستيم، بيش از 95 درصد از کتب علوم انساني دانشگاهي ما، ترجمه صرف است.
وي، روح يک تمدن را در مطالعات انساني عنوان کرد و علوم کاربردي را ابزار تمدن سازي دانسته و خاطرنشان کرد: متأسفانه جهان اسلام در اين عرصه کم کاري کرده است.
رحيم پور ازغدي افزود: در اين سي سال متفکران و عالمان شجاعي داشتيم که وارد اين عرصه شدند و انصافاً زحمات بسياري کشيدند و اما اين تلاشها انفرادي بود و نتايج آن در حاشيه نظام آموزشي ما قرار گرفت.
وي با اشاره به وجود شبه مافيا در نظام آموزشي ما که با تغيير دولتها، همچنان وجود دارد، اظهار داشت: آنها مانع نشد اين نتايج هستند و هر زماني که از ضرورت نفوذ تعليم و تربيت اسلامي در علوم انساني مطرح مي شود، مي گويند که دوباره اسلامي ها آمدند! چرا اجازه نمي دهند که دانشجويان و طلبه هاي ما نظريات فلاسفه غرب را نقد کنند، آنها ملاک علمي را فقط به کار بردن جملاتي که از کتب غربي ترجمه شده مي دانند.
اين استاد دانشگاه با تأکيد بر پرورش عالم اسلامي با ورود به حوزه روايات بر اساس متدولوژي هاي علمي خاطرنشان کرد: چرا کتب اسلامي در حوزه علوم انساني که پس از انقلاب توليد شده، از منابع اصلي دانشگاهي نيست؟! چرا با انگ غيرعلمي بودن اين کتب، آنها را به حاشيه مي بريم؟!
رحيم پور ازغدي با بيان اينکه دانشگاه هاي اروپا براي خود احترام قائلند، گفت: متأسفانه نظام آموزشي کشور ما، براي خودش احترام قائل نيست ما در مباحث علمي، به متون غربي تعبد نداريم که اين کتب ترجمه را مقدس دانسته و آنها را نقد نکنيم، بلکه بايد با شناخت دقيق از روايات ديني، نقد موشکافانه اي به اين کتب داشته باشيم.
اين عضو شوراي عالي انقلاب فرهنگي با تأکيد بر بهره گيري از آموزه هاي مکتب رضوي و پياده سازي سيره و سنت سياسي، اجتماعي، فرهنگي، حقوقي، اخلاقي و عرفاني امام رضا(ع) در عرصه کنوني، تصريح کرد: حوزه و دانشگاه بايد پيشتاز اين کاروان علمي و فکري باشد تا بتواند چهره تمدن اسلامي را در جهان امروز به بشريت نشان دهد.
رحيم پور ازغدي گفت: پژوهشگران و متفکران بايد با پرسشهاي جديد به سراغ روايات بروند و تمدن اسلامي را که در دوران مأمون به برکت وجود حضرت رضا(ع) در جهان وجود داشت، احيا کنند، امروز بايد اين تمدن سازي را با محوريت امام رضا(ع) ايجاد کنيم.
وي پيشرفت امت اسلامي در دوران آل بويه و اوج تمدن اسلامي در جهان را متأثر از امواج گسترش اسلام در دوران پيامبر(ص) و اهل بيت(ع) عنوان کرد و افزود: بن مايه تمدن علمي جهان اسلام در دوران معاويه و بني عباس، متعلق به امام باقر(ع)، امام صادق(ع) و امام رضا(ع) بود. اين استاد دانشگاه سه عنصر اخلاق، منطق و آزادي را بناي مناظرات حضرت رضا(ع) ذکر کرد و گفت: ايشان بر روي مطالعات، تاريخي، اخلاقي، سياسي، کلامي، قرآني، اجتماعي و فرهنگي، سيره و سنت ارزشمندي دارند که بايد واکاوي شود.
معاون فرهنگي دانشگاه امام رضا(ع) در بخش ديگري از اين همايش، در سخناني با اشاره به اهميت برگزاري همايش علمي دانشجويي عالم آل محمد(ص) بيان داشت: ارتقاي شناخت دانشجويان از شخصيت علمي حضرت رضا(ع)، واکاوي روايات ايشان و توليد مقالات علمي پيرامون سنت و سيره اين امام همام از اهداف برگزاري همايش است که در دو سطح کارشناسي و کارشناسي ارشد و دکترا در دانشگاه و حوزه برگزار شد. حجةالاسلام والمسلمين گلستاني با بيان اينکه 84 مقاله به دبيرخانه همايش ارسال شده، عنوان کرد: 60 مقاله براي داوري نهايي مورد بررسي قرار مي گيرد.
در اين همايش، 3 مقاله کارشناسي و 3 مقاله سطح دکتري و يک مقاله با موضوع نوآوري و شکوفايي ارايه شد.
گفتني است، اين همايش به همت دانشگاه امام رضا(ع)، جهاد دانشگاهي، دانشگاه فردوسي و دانشگاه علوم پزشکي مشهد براي دومين دوره برگزار شد.
لازم به ذکر است؛ مقاله شکوفايي علوم و نوآوري، برنده بخش ويژه با موضوع امام رضا(ع) بود که مورد تقدير قرار گرفت.
نوآوريهاي امام رضا(ع) در عرصه روش تفسير قرآن کريم و شيوه استدلال به قرآن (الهه هاديان رسناني- دکتراي عرفان اسلامي و انديشه امام خميني از پژوهشکده امام خميني تهران)، روش شناسي و تحليل مناظرات امام رضا(ع) (محمد حسين مرداني نوکنده- دکتراي فلسفه از دانشگاه صدرالدين تاجيکستان)، روش شناسي و تحليل مناظرات امام رضا(ع) (محمد حسن باجلان- کارشناس ارشد الهيات (گرايش علوم قرآن و حديث) از دانشگاه قم)، آيات قرآني در فقه رضواني (سيد مهدي نريماني- کارشناس ارشد خارج فقه و اصول از حوزه علميه مشهد) حايز رتبه هاي برتر در بخش کارشناسي ارشد و دکترا شدند.

تنديس حکيم ابوالقاسم فردوسي، شاعر نامدار ايراني در آستانه روز بزرگداشت فردوسي، در دانشگاه آکسفورد انگليس نصب و رونمايي شد.




به گزارش ايرنا، در مراسم رونمايي اين تنديس رسول موحديان سفير جمهوري اسلامي ايران در لندن، پروفسور سرنيل چالمرز رئيس دانشکده وادهام، فيروزه عبدالاوا و هرزيگ از اساتيد زبان و ادبيات فارسي در دانشگاه آکسفورد، پروفسور ملويل از محققان و فردوسي شناسان دانشگاه کمبريج و جمع ديگري از شخصيتهاي علمي و دانشگاهي و علاقه مندان به فرهنگ ايران و زبان و ادبيات فارسي حضور داشتند.
سفير جمهوري اسلامي ايران در انگليس پس از پرده برداري از تنديس حکيم ابوالقاسم فردوسي ابراز اميدواري کرد، آرمانهاي فردوسي پلي بين ملتها براي ارتقاي درک متقابل باشد.
امسال هزارمين سال اتمام سرودن شاهنامه است و 25 ارديبهشت نيز به عنوان روز بزرگداشت فردوسي نامگذاري شده و به همين مناسبت ويژه برنامه هايي در ايران و ديگر نقاط جهان برگزار مي شود.

شبکه تلويزيوني الجزيره در سال 1996 با دريافت سرمايه اي به مبلغ 150 ميليون دلار از امير قطر کار خود را در دوحه قطر آغاز کرد. در آوريل همان سال، شبکه تلويزيوني سرويس جهاني بي بي سي به زبان عربي با تقاضاي سانسور از سوي دولت عربستان مواجه گرديد و پس از دو سال فعاليت، آن شبکه تعطيل شد؛ اينگونه بود که تعدادي از گروه سابق کارمندان سرويس جهاني بي بي سي به الجزيره پيوستند.
در آغاز، الجزيره کوشيد تا با عرضه ديدگاههاي متضاد در ارتباط با برخي از دولتهاي کشورهاي حوزه خليج فارس از جمله عربستان سعودي، بحرين و قطر؛ و نيز رابطه سوريه با لبنان؛ و قوه قضائيه مصر موجب جذب بيشتر بينندگان خود شود. برنامه مستند نمايش لحظه به لحظه جنگ داخلي لبنان در سالهاي 2001 - 2000 موجب جهش تعداد بينندگان اين شبکه گرديد. الجزيره در اواخر سال 2001 زماني که سخنراني ويدئويي رهبران القاعده را پخش نمود، به شهرت جهاني دست يافت.
اين شبکه از سال 2006 اقدام به پخش برنامه هاي خود به زبان انگليسي نمود. الجزيره که مدعي است تنها ايستگاه تلويزيوني غير وابسته سياسي، در خاورميانه است با داشتن حدود 50 ميليون مخاطب در سراسر جهان با شبکه بي بي سي رقابت مي کند. الجزيره پيش از راه اندازي بخش انگليسي زبان بيش از 1500 کارمند داشته است. اين شبکه سالا نه 400 تا 500 ميليون يورو هزينه در بر دارد. هدف الجزيره رسيدن به خودکفايي مالي از طريق پخش آگهي تا سال 2001 بود اما با ناکامي در اين مسأله امير قطر با ادامه اعطاي يارانه بر مبناي سالانه 30 ميليون دلار آمريکا، در سال 2004 موافقت نمود.
الجزيره کانالهاي متعدد خاص تلويزيوني را علاوه بر کانال اخبار به کار گرفته است. اين کانالها شامل، يک کانال زبان انگليسي، کانال مستند الجزيره، کانال ورزشي الجزيره، يک کانال عمومي ورزشي به زبان عربي، پخش زنده که همايشها را در زمان واقعي خود بدون هيچگونه ويرايش يا اعمال نظر پخش مي کند و نيز کانالي تلويزيوني براي کودکان مي باشد. امير قطر، همچنين دستور راه اندازي شبکه اي براي نوجواناني که مي خواهند عربي را خوب فراگيرند صادر کرده است. در اين شبکه علا وه بر زبان عربي ، فرهنگ و مذهب نيز به نوجوانان آموزش داده خواهد شد. بر طبق گزارش آرنود دو برچگريو ديگر منابع اصلي تأمين درآمد عبارتند از پخش آگهي، هزينه هاي اشتراک شبکه، پخش معاملات بين شرکتهاي ديگر و فروش توليدات پخش- بر طبق گزارش «پراودا» الجزيره 20/000 دلار به ازاي هر دقيقه سخنراني بن لادن دريافت مي نمود.
رئيس الجزيره، حامد بن ثامرالثاني، يکي از عموزادگان دور امير قطر حامد بن خليفه الثاني است. يکي از انتقادهاي راجع به الجزيره، نمايشهاي ويدئويي تروريستهاي نقابداراست. رويکرد آمريکا در مسأله افغانستان و عراق و برخورد با اين شبکه تهاجمي بوده است چنانکه دفاتر آن را در کابل و بغداد بمباران کرد، خبرنگار اعزامي اش در بغداد- طارق ايوب- را به قتل رساند. علاوه بر اين تيسير آلوني؛ خبرنگار اعزامي الجزيره به کابل در اسپانيا به جرم همکاري با تروريستها بازداشت شد، سامي الحاج فيلمبردار آن در کابل ربوده شده و همچنان در گوانتانامو در بازداشت بسر مي برد.

انتخاب برترين هاي نشر دانشگاهي کشور
برترين هاي نشر دانشگاهي کشور توسط ناشران اين بخش در بيست و دومين نمايشگاه بين المللي کتاب تهران انتخاب مي شوند. انجمن ناشران دانشگاهي با هدف ايجاد فضاي رقابتي و معرفي ارزشهاي برتر کتابهايي از اين دست، به برگزاري نظرسنجي در نمايشگاه کتاب تهران پرداخته است تا بهترين هاي اين حوزه را با نظر فعالان اين بخش انتخاب کند.

عضو گيري کميسيون حقوق بشر اسلامي
کميسيون حقوق بشر اسلامي ايران براي اولين بار با حضور در نمايشگاه بين المللي کتاب تهران، به معرفي آثار و فعاليتهاي خود پرداخته است. کميسيون حقوق بشر اسلامي تنها نهاد تخصصي امور حقوق بشر در ايران است و در نمايشگاه از ميان علاقه مندان به عضويت ثبت نام مي کند.
افراد مي توانند با ثبت نام در اين نهاد به 3 صورت عضو افتخاري، عضو شبکه موافقين حقوق بشر در سطح کشور و همکار سازمان حقوق بشر اسلامي ايران در اين نهاد فعاليت کنند.

دفتر حزب ا... لبنان با مجموعه پرمخاطب رضوان
دفتر حزب ا... لبنان براي سيزدهمين بار در نمايشگاه کتاب تهران حضور يافته است.دفتر حزب ا... لبنان آثار فرهنگي شامل کتابهاي عربي و نرم افزارهايي در ارتباط با فرهنگ، شهدا، جنگ 33 روزه و رهبران مقاومت حزب ا... لبنان را در غرفه اي در بخش بين الملل نمايشگاه عرضه کرده است. مجموعه رضوان شامل 8 دي وي دي در مورد ساخته هاي تلويزيون المنار در ارتباط با مقاومت به صورت زيرنويس فارسي از جمله آثار عرضه شده غرفه حزب ا... است که از نظر تقاضا هم پرمخاطب ترين اين محصولات است.

احياي خط فارسي با نرم افزار ميرعماد
اولين نرم افزار احياي خط فارسي در رايانه با نام «ميرعماد» در نمايشگاه کتاب امسال عرضه شد.اين نرم افزار اولين و تنها نرم افزار خط فارسي در دنيا ست که با استفاده از آن مي توان خط فارسي را به دنياي چاپ و نشر برگرداند. اين نرم افزار امکان خوشنويسي در محيط Word و انتقال به محيط هاي طراحي و گرافيکي را فراهم مي کند.

حضور انجمن دوستي ايران و ژاپن
انجمن دوستي ايران و ژاپن براي نخستين بار در نمايشگاه کتاب تهران حضور يافته است.
دوستي ايران و ژاپن به معرفي فرهنگ، زبان، دين، آئين و بازيهاي ژاپن در نمايشگاه و فعاليتها و مراودات فرهنگي ايران و ژاپن مي پردازد. قابل ذکر است، انجمن دوستي ايران و ژاپن 10 سال است که شروع به کار کرده و به تبادل فرهنگي بين دو کشور مشغول است.

کتاب پنجم فرشچيان براي اولين بار در نمايشگاه
کتاب پنجم استاد محمود فرشچيان که دي ماه سال گذشته رونمايي شد براي اولين بار در بيست و دومين نمايشگاه بين المللي کتاب تهران به نمايش گذاشته شده است. اين کتاب شامل جديدترين آثار او در پنج سال گذشته و برخي از آثار قديم وي است. خانه فرهنگ و هنر گويا اين کتاب نفيس را در غرفه اي در بخش بين الملل نمايشگاه کتاب تهران عرضه مي کند.

تاريخچه پول کاغذي به نمايشگاه آمد
با هدف اطلاع رساني در مورد تاريخچه پول کاغذي در ايران غرفه «تاريخ اسکناس ايران» در بيست و دومين نمايشگاه بين المللي کتاب تهران برپا شده است. مؤسسه فرهنگي «دانش مجموعه داران نوين ايران» با هدف اطلاع رساني در خصوص سير تاريخ اسکناس در ايران از دوران قاجار تاکنون، براي دومين بار در نمايشگاه کتاب تهران حضور دارد. همچنين اطلاعات مربوط به تاريخچه اسکناس ايران به صورت يک کتاب از سوي اين غرفه در بيست و دومين نمايشگاه بين المللي کتاب تهران در اختيار علاقمندان قرار مي گيرد.

نشر شاهد با سه غرفه در نمايشگاه کتاب 22
رئيس اداره تأليف نشر شاهد، از عرضه بيش از 200 عنوان کتاب با موضوع ايثار و شهادت در بيست و دومين نمايشگاه بين المللي کتاب تهران خبر داد و گفت: نشر شاهد مانند سال گذشته، سه غرفه مجزا در سه بخش مختلف از نمايشگاه کتاب خواهد داشت.
محمد ميرکاظمي، با بيان اين مطلب اظهار داشت: غرفه هاي کتاب بزرگسال، کودک و نوجوان و آثار ترجمه شده، به ترتيب در سالن هاي ناشران عمومي، کودک و نوجوان و بازار جهاني قرار دارند.وي افزود: کتابهاي ارايه شده در غرفه هاي نشر شاهد، در قالبهاي داستان، رمان، خاطره، شعر و پژوهش تدوين شده اند.