* امیر روحپرور
رقابت بانكها براي جذب سپرده هاي مردمي در قالب حسابهاي قرض الحسنه، اين روزها به يك نبرد تمام عيار تبليغاتي تبديل شده است.




بانكهاي دولتي و خصوصي كشور سخت مي كوشند تا با بمباران تبليغاتي و به رخ كشيدن جوايز گوناگون خود، مشتريان را براي افتتاح حساب يا افزايش موجودي به شعب خود بكشانند.
اما آنچه در نقد اين رقابت بيش از هر نكته ديگري قابل تأمل به نظر مي رسد، تكرار تجربه تلخي است كه سال 83، برخي از انتقادها را به همراه داشت.
تبليغ رايگان بنز الگانس 270 ميليون توماني توسط يكي از بانكهاي تجاري كشورمان، در آن سال هر چند كه 6 ميليون نفر را به بانك كشاند و در مدت كوتاهي مانده حساب قرض الحسنه را از 3 هزار ميليارد ريال به 6 هزار ميليارد ريال افزايش داد، اما كارشناسان اين اقدام را مغاير با سياستهاي كلان در تشويق توليد ملي ارزيابي كردند.
اين در حالي است كه با وجود اين تجربه كه خيلي از آن به عنوان گاف نظام بانكي ياد كردند، شهروندان در چند ماه اخير شاهد تبليغ وسيع يك خودروي خارجي ديگر توسط مهمترين بانك كشور هستند.
بانك ... مي كوشد با تبليغات وسيع خودروي ملي مالزي سپرده هاي بيشتري را روانه حسابهاي خود نمايد، غافل از اينكه تبليغات محصولات خارجي علاوه بر اينكه با روح بانكداري اسلامي در تضاد است، با مصالح ملي در حوزه صنعت نيز سازگار نيست.
تبليغات وسيع و البته رايگان اين خودروي خارجي در حالي انجام مي شود كه در دو دهه اخير صنعت خودروی كشورمان به پيشرفتهاي قابل ملاحظه اي دست يافته و علاوه بر تأمين نياز داخلي، كشورمان را به يكي از صادركنندگان خودرو و قطعات آن تبديل كرده است.
اما پرسشي كه در اينجا مطرح مي شود اينكه اگر اين شركت خارجي مي خواست چنين حجمي از تبليغات را بر طرح محصولات خود انجام دهد، بايد چقدر هزينه مي كرد؟ آيا اين موضوع با واردات بي رويه خودرو و رقابت شركتهاي خارجي كه ارمغاني جز خروج بيشتر ارز ندارد، رابطه اي ندارد؟
به راستي آيا يك بانك مهم دولتي مالزي حاضر مي شود مثلاً در جوايز خود به مانند نمونه فوق يك خودروي ايراني را در اين سطح و آن هم در شبكه هاي تلويزيوني و در ساعت پر بيننده تبليغ كند؟
مسؤولان اين بانك نبايد فراموش كنند كه اگر تا ديروز خيلي از ايراني ها نام اين خودرو خارجي را كه نه دانش فني آن و نه برند آن متعلق به كشورمان است نشنيده بودند، اما امروز با همت محوري ترين بانك دولتي ايران، كوچك و بزرگ، شهري و روستايي با نام اين خودروي خارجي آشنا هستند؟!
به هر حال، از مسؤولان نظام بانكي كشورمان انتظار مي رود در شرايطي كه ايران اسلامي سخت در حال تلاش براي رشد اقتصادي و خارج شدن از وابستگي است، در اين مورد حساس بوده و از محصولات وطني براي تبليغ جوايز خود استفاده كنند.
ذكر اين نكته نيز ضروري است كه فرهنگ سازي براي تحقق اين شعار توليد كه "ايراني، كالاي ايراني بخر" مسلماً با تبليغ وسيع خودروي خارجي به عنوان جايزه برتر حسابهاي قرض الحسنه دشوار به نظر مي رسد.

* کامران شرفشاهی
بدون ترديد جايزه ها مي تواند نقش مؤثر و برانگيزاننده اي در ترغيب و تشويق اشخاص به سمت هدفها ايفا نمايند، لذا اين وسيله در تمام نقاط دنيا و در طول اعصار همواره مورد استفاده قرار گرفته است.

* زهره کهندل
"شما به هر چيز خوبي كه فكر كنيد آن را جذب مي كنيد. اين قانون طبيعت است كه..." مرد از روي نيمكت پارك روبه روي بانك بلند مي شود. در امتداد خيابان مي دود. نفسش به شماره مي افتد. اين بخش از پيام بازرگاني تلويزيون از قاب ديداري ذهنش مي گذرد. مي ايستد. سرش را ميان دو دست مي گيرد. دستها را از دو طرف آزاد مي كند و نفس عميقي مي كشد. اين جمله را در ذهنش مرور مي كند: " اين قانون طبيعت است كه شما شانس نداريد!"

* مریم زنگنه
فقط چند دقيقه تا شروع "افسانه جومونگ" باقي مانده است. مجبوري براي ديدن سريال، آگهي هاي تلويزيون را هم تحمل كني.

آگهي هايي كه روي سرت هوار مي شود تو را از سمتي به سمتي مي برد. از خانه اي كاغذي مي روي توي منزلي رؤيايي و فقط با برداشتن يك روكش، ماشين پيكان كهنه ات تبديل به ماشين مدل بالاي توليد داخل مي شود و همين اتفاق براي ماشين لباسشويي و يخچال هم مي افتد و تو حيرت زده در ميان اين همه خوشبختي، نمي داني چكار بكني كه دوباره خودت را مي بيني كه داري تلويزيون نگاه مي كني. انگار هنوز منتظر افسانه جومونگ هستي اما ناگهان مي بيني كه ماشين مدل بالاي قرمز را مي راني.
با يك كيف پر از اسكناسهاي 5 هزار توماني به بلندترين نقطه دماوند مي رسي و از آن بالا مي بيني يك نوار اسكناس دو هزار توماني قله دماوند را به بالاترين نقطه برج ميلاد رسانده است و اين پلي مي شود براي رسيدن تو به خوشبختي!
توي همين حال و هواها هستي كه پرچم جومونگ پا تو را از خيالاتت بيرون مي كشد.
اما هر چه جومونگ شمشير مي زند و كمان مي كشد تو از رؤيا خارج نمي شوي و فكر مي كني با حداقل موجودي در كدام يك از اين بانكها مي تواني برنده خوشبخت، خوش شانس و خوش اقبال باشي.

* وقتي براي جايزه مي خري
چندي پيش بود كه يك شركت نوشابه سازي داخلي براي اولين بار، بحث خريد و جايزه بگيريد را شروع كرد و آن بدين صورت بود كه وقتي نوشابه مزبور را مي خريدي بايد لاستيك درون را مي كنديد آن وقت اگر تويش علامت و يا عدد، درست نمي دانم، وجود داشت شما برنده يك سكه بودي.




و دقيقاً همين ترفند بود كه اين كارخانه توليد نوشابه داخلي تقريباً در رقابت با همتايان خود، پيروز ميدان شد.
بعدها به بركت اين فروش سكه اي كه ظاهراً به هيچ كس هم سكه اي نرسيده آب معدني، دوغ و... هم به محصولاتش اضافه كرد.
شركتهاي مختلف تجربه اين كارخانه نوشابه را الگو قرار دادند و كار به جايي رسيد كه با خريد چند قوطي رب گوجه فرنگي مي توانستي صاحب يك منزل لوكس با همه وسايل شوي.
بانكها نيز از اين جهت از بقيه عقب نماندند و پا به پاي ماكاروني و رب گوجه فرنگي مردم را دعوت مي كردند كه پولهايشان را به سمت بانك آنها ببرند.
به طوري كه در سال 86، وسوسه الگانس 200 ميليوني، 6 ميليون نفر را به بانكها كشاند و در مدت 40 روز مانده حساب قرض الحسنه اين بانك را از مبلغ 3661 ميليارد ريال به 6200 ميليارد ريال افزايش داد.
بنز الگانس، 5 دستگاه ماكسيما، 200 دستگاه پژو 206 جايزه اي بود كه هيچ شهروندي نمي توانست از آن بگذرد و ناگهان 87 درصد بر ميزان سپرده گذاريهاي اين بانك افزوده شد.
بعد از اقدام اين بانك سروصداي بسياري از اقصي نقاط حوزه اقتصادي دولت بلند شد تا جايي كه بعدها جايزه هاي بانك به كمتر از صد ميليون و حتي كمتر از آن رسيد و اين نيز تصويب شد.
اما شايد اين ترفند بانكها براي جذب نقدينگي سرگردان در دست مردم مفيد باشد اما قطعاً فروختن ماكاروني، رب گوجه فرنگي، شامپو و پوشك بچه و... به اين شكل جالب نباشد زيرا قيمت اين آگهي ها كه هميشه از تلويزيون هم پخش مي شود روي قيمت تمام شده محصولات حساب مي شود و تو مجبوري هر قدر بيشتر اهل تبليغات و خريد از روي آن باشي پول بيشتري بپردازي و اين يعني اين كه پول تبليغ را مشتري مي دهد.
گرايش مردم به سمت مصرف بيش از اندازه نياز، چشم و هم چشمي در استفاده از ماركهايي معروف تر، نشان دادن غذاهايي با آن رنگ و لعاب به بچه هايي كه شايد مدتها باشد غذاي گرم نخورده باشند، فقط برخي از آسيبهاي اقتصاد فروش مبتني بر جايزه است كه انصافاً بايد به آن توجه شود.
اين آگهي ها اغلب سطح نياز و حتي سليقه افراد را عوض مي كند و خانواده اي كه تا ديروز با 2 سير گوشت، آبگوشت مي خوردند امروز لازانيا با طعم جلبكهاي دريايي مي خورند.
* فروش براي مردمي كه زير خط فقر هستند!
دكتر هاشم آقاجاني، جامعه شناس، محقق و استاد دانشگاه به خبرنگار ما در اين خصوص چنين مي گويد: از 10 شركت بزرگ تبليغاتي دنيا 9 تاي آن آمريكايي هستند.
آنتوني گيدنز، جامعه شناس و استاد دانشگاه انگلستان مي گويد: معمولاً تبليغات براي كالاهايي است كه اين كالاها براي فروش و بخصوص طبقات اجتماعي متوسط و متوسط به بالاست.
وي مي گويد: مي دانيم كه در ايران تلويزيون در كنار ساير رسانه ها تأثير عميقي در زندگي ما دارد و بسياري از اطلاعات از طريق تلويزيون منتقل مي شود، در لابه لاي آن بانكها و ساير مؤسسات كالايي را كه مي خواهند بفروشند تبليغ مي كنند و بدين طريق نياز ما را تغيير مي دهند.
دكتر آقاجاني خاطرنشان مي كند: براساس مطالعات من، تبليغات در ايران از حد نرمال فراتر است. گاهي جاهايي مثل بانكها براي اينكه مردم در حساب قرض الحسنه پول بگذارند تبليغاتي ارايه مي كنند و سعي در جذب بيشتر پول مردم دارند. البته به طور كلي جامعه شناسي شانس و يا قرعه كشي بد نيست اما اگر اين تبليغات به گونه اي باشد كه آدم به آن برسد.
اين تبليغات در بين خانواده ها و بخصوص جوانها گاهي اثر سويي دارد. به عنوان مثال منشأ شركتهاي هرمي از طريق تبليغات بود كه وعده مي داد اگر عضو بگيريد پولدار مي شويد و از اين طريق مردم به وجد مي آمدند.
وي مي افزايد: در غرب ممكن است شخصي به ورزشگاه برود و در آنجا با شركتهايي به قرعه كشي بپردازد اما در جامعه ما اين گونه نيست اكثر مردم درآمدشان كم است حتي زير خط فقر هستند و تبليغات براي آنها كاركرد نامناسب دارد.
وي تأكيد مي كند: جالب اينجاست كه بانكها پول مردم را مي گيرند و هزينه تبليغات خود مي كنند.
وي مي گويد: فراموش نكنيم كه 50 درصد جامعه ايران روستايي هستند. اين تبليغات كاركرد مثبتي در زندگي آنها ندارد و به طور كلي تحقيقات نشان داده كاركرد منفي آن بيشتر از كاركرد مثبت آن است.
تلويزيون در جامعه ما قدرت زيادي دارد اما تاكنون نديديم مردم را به ديدن يك فيلم خوب يا ديدن يك نمايشگاه خوب تشويق كند. فقط تيزرهاي تلويزيوني كم محتوا كه اثر مطلوبي هم ندارد ساخته مي شود.

* فاطمه معتمدی نسب
سرآغاز:
- اسكناس 5 هزار ريالي به ارتفاع قله دماوند
- اسكناس ده هزار ريالي به ارتفاع برج ميلاد




- 100 جايزه 250 ميليون ريالي، 400 جايزه 450 ميليون ريالي، 1320 دستگاه پروتون، 1500 دستگاه مزدا، 1312 دستگاه پژو پارس، صدها يخچال فريزر، ماشين لباسشويي، ظرفشويي و... خارجي و ميلياردها تومان جوايز نقدي و غيرنقدي ديگر.
موارد ياد شده تنها بخشي از تبليغات وسوسه برانگيز وسيع بانكها در صدا و سيما و نشريات و تابلوهاي تبليغاتي است كه براي جذب پس اندازهاي مردم انجام مي شود.
استفاده از قرعه كشي به عنوان ابزاري در راستاي جلب بيشتر اندوخته هاي مردم در بانكها، چندين سال است به عنوان يكي از سياستهاي اصلي بانكهاي دولتي دنبال مي شود كه البته دامنه آن به بانكهاي خصوصي نيز كشيده شده است.
در اين فرآيند عده بسيار اندكي از سپرده گذاران يك شبه پولدار مي شوند و عده اي نيز بدون برنده شدن در قرعه كشي به اميد اينكه اقبال و شانس با آنها يار باشد، منتظر قرعه كشي بعدي مي مانند.
و اين دور تسلسل همچنان ادامه دارد.
در اين ارتباط با دكتر بهنام ملكي، اقتصاددان و استاد دانشگاه تهران گفتگويي انجام داده ايم كه تقديم مي گردد.
***
* به نظر شما آيا در يك اقتصاد موفق، جايگاهي براي قرعه كشي به عنوان روش جلب مشاركتهاي مردمي تعريف شده است؟
** يكي از ويژگيهاي بازارهاي رقابتي، تبليغات است كه قرعه كشي نيز در اين حوزه مي گنجد. منتهي تبليغات در ديدگاه و مباني فكري اقتصاد ليبراليسم و سوسياليست متفاوت است. به عبارت ديگر در مباني فكري اقتصاد ليبراليسم استفاده از هر روشي براي افزايش سود مجاز است حتي اگر قرار باشد سر ديگران هم كلاه گذاشت، اما در ديدگاه سوسياليسم محدوديتهايي وجود دارد.
* اين موضوع را در اقتصاد ايران چگونه ارزيابي مي كنيد؟




** با توجه به اينكه در جامعه ايران، مباني ديني و ارزشي حاكم است، بنابراين بايد اخلاق بر اقتصاد حاكم باشد؛ به عبارت ديگر هيچ هزينه اي صرف نشود، مگر اينكه منافع عمومي در برداشته باشد.
از اين رو، اگر قرعه كشي بانكها و تبليغات در راستاي تأمين منافع عمومي جامعه باشد، پذيرفته و قابل قبول است.
* تبليغات كنوني بانكها چقدر در راستاي منافع همگاني است؟
** با تبليغات بانكها بايد مشكلي در جامعه حل گردد، نه اينكه مسأله اي را بر جامعه تحميل كنند؛ به عنوان مثال تعيين خودروي لوكس خارجي به عنوان جايزه جز مصرف گرايي چه نفعي براي اقتصاد به همراه دارد.
اين خودروها وارداتي هستند و بانكها با تبليغ آن بر گسترش مصرف كاذب در كشور دامن مي زنند، از اين رو بايد در نظام قرعه كشي بانكها تجديدنظر اساسي صورت گيرد و كالاها و اقلام توليد داخل تبليغ شود تا ضمن كمك به توليد و رونق اقتصادي، مصرف گرايي را نيز گسترش ندهد.
* قرعه كشي بانكها چه تبعات اقتصادي به همراه دارد؟
** وضعيت و نوع تبليغات بانكها نشان مي دهد، تبليغات فعلي نفع عمومي را در بر ندارد؛ زيرا مصرف كالاهاي وارداتي را ترويج مي كنند. بنابراين بايد اصلاح نظام تبليغات اول از بانكها آغاز گردد.
* تعيين جوايز قرعه كشي بانكي نظير خودرو و آپارتمان چه حكمي در اقتصاد دارد؟
** اين نوع جوايز نوعي قمار و لاتاري محسوب مي شود، با اين توضيح كه افرادي با پس انداز در بانكها يك شبه صاحب چنين امكانات قابل توجهي مي شوند ضمن اينكه اين جوايز از محل سود سپرده افرادي كه برنده نشده اند، مي باشد. از اين رو آيا اين افراد راضي اند يا نه، موضوعي است كه جاي سؤال دارد.
بنابراين بايد جوايز به جاي اينكه به ارتفاع قله دماوند يا برج ميلاد باشد، ريزتر شود تا تعداد بيشتري را شامل گردد يا در قالب وامهاي كوچك تعيين گردد تا به دست نيازمندان برسد و گره گشاي كار آنها باشد و نيز موارد ضروري از جمله ترويج كتابخواني كه كشور ما به شدت از آن رنج مي برد در دستور كار باشد. به عبارت ديگر بايد نظام تبليغات بر مبناي اقتصاد اسلامي و توسعه اسلامي صورت پذيرد.
* آيا براي بانكها به صرفه است ميلياردها تومان هزينه كنند تا بتوانند تنها براي چندين ماه موجودي نقدي مردم را جذب كنند؟
** نمي توان پاسخ روشني داد، با اين توضيح كه متأسفانه آماردقيق و روشني از ميزان و چگونگي هزينه هاي تبليغات بانكها در دست نيست و بانكها از ارايه آمار شفاف در اين ارتباط خودداري مي كنند.
به هر حال بعيد به نظر مي رسد، اين شيوه تبليغاتي منافع توسعه اي براي كشور به همراه داشته باشد.
* آيا استفاده از ابزار قرعه كشي شيوه منسوخي در دنيا نيست؟
** نمي توان گفت اين شيوه منسوخ شده است، چون 200 كشور در دنيا وجود دارد كه برخي از آنها از اين شيوه استفاده مي كنند.
در كشورهاي پيشرفته به دليل حاكميت نظام سرمايه داري در اقتصاد از هر روشي براي كسب سود و پول استفاده مي شود كه اين مسأله در نظام اقتصاد اسلامي پذيرفته نيست.
اما در كشور ما بايد اخلاق اقتصادي بدرستي در حوزه تبليغات ترويج شود، كه در اين ارتباط انجام كار پژوهشي كه در قالب آن بايدها و نبايدهاي تبليغات مشخص مي شود، ضروري است.

* هادی مرادی
اشاره :
شايد واژه هايي نظير اقتصاد جايزه اي، بازاريابي دهان به دهان، حذف رقبا، كپي از توليدات و... را كمتر شنيده باشيد، اما با توسعه رسانه ها در اين سالها حتماً با "قرعه كشي" بارها برخورد كرده ايد.

* احمد فیاض


در عصري كه تكنولوژي، ناپايدار است و نانوتكنولوژي جولان مي دهد؛ حديث تولد تا مرگ آدمي نيز رنگ و بويي مدرن و حتي پست مدرن به خود مي گيرد.

* رضا خوشنویس
دولت محدوديتهايي براي تبليغات بانكها در رسانه ها در نظر گرفته و سقف جوايز حسابهاي پس انداز قرض الحسنه را محدود كرده است.

وقتي زمان قرعه كشي بانكها به اتمام مي رسد، حجم عظيمي از پولهاي قرض الحسنه خارج و وارد نظام بانكي ديگري مي شود كه شرايط قرعه كشي دارد. بخشي از اين كار از نيت اصلي خارج شده و به يك حالت بخت آزمايي تبديل شده است.
مرتضي اله داد كارشناس مسائل اقتصادي با بيان اين مطلب گفت: نكته اساسي اين است كه ايرادي در نظام بانكي در بخش اطلاع رساني وجود دارد؛ يعني آن جا كه به جذب منابع، كارهاي تبليغاتي و مجوزهاي قانوني نياز داريم خيلي پررنگ عمل كرده و در جايي كه كارها براساس رسالت اجتماعي و هدفهاي دولت و مجلس شوراي اسلامي براي نظام بانكي بر عهده ما گذاشته شده، حداكثر در حد گزارش خبري اكتفا مي كنيم. وي ادامه داد: به عنوان مثال، مي گوييم بانكي سال گذشته 110 هزار وام قرض الحسنه ازدواج، 115 هزار وام درمان بيماري و يا 10 هزار وام قرض الحسنه دانشجويي داده است. بانك بودجه تبليغاتي متناظر براي معرفي خدمات و تسهيلات ندارد؛ بنابراين بسيار كم رنگ عمل خواهد كرد.
متأسفانه بخشي از تبليغات حسابهاي قرض الحسنه از نيت اصلي خارج شده و بسمت بخت آزمايي مي رود. اين متفاوت است با نيت حسنه و در نهايت اگر انحراف پيدا كند، نمي تواند سيستم درست قرض الحسنه اسلامي پايدار را براي كشور داشته باشد.
وي منابع قرض الحسنه براي بانكها را مهم دانست و گفت: اگر روزي بخواهيم بانكداري را به صورت واقعي اجرا كنيم، حداقل بايد با مردم صادق باشيم. در بخش قرض الحسنه، يكي از مشكلات اين است كه در سيستم تورمي كسي كه قرض الحسنه مي گذارد، به ميزان تورم و ارزش دارايي آن كاسته مي شود؛ بنابراين بايد شرايطي ايجاد كنيم كه افراد تشويق شوند.

* سعید کوشا فر
باورش براي بسياري از مردم سخت است كه در يك برنامه چند دقيقه اي اگهي تلويزيوني خبري از بانكها و جوايز ارزنده انها نباشد.
تبليغي كه اكنون حتي نوع و استفاده از فاكتورهايي چون طنز و هنر نيز در آن خود ميدان رقابتي شده براي جولان دادن روابط عمومي بانكها و جذب سپرده هاي قرض الحسنه مردم.

* آرش شفاعی

چند سالي است كه تبليغات بانكها براي جذب سرمايه هاي مردم در رسانه هاي عمومي و بخصوص صدا و سيما رنگ و شكل پررنگي

* زهرا شیدوش

ماجرا از تخم مرغ شانسي خردسالان آغاز و به جستجوي كهنسالان در سپرده هاي قرض الحسنه ختم مي شود و در اين ميان هيچ

* مجید تربت زاده
1- ماجراي يك ديوانه خوش شانس

* خجسته ناطق
اشاره:
سالهاست كه كارخانه ها و بنگاههاي اقتصادي كالاهاي خود را با قرعه كشي و جايزه به فروش مي رسانند.




تلويزيون، لباسشويي، آب ميوه گيري، سرويس چيني، گوشي تلفن همراه، سكه هاي طلا، كمك هزينه سفر حج و... اينها بخشي از جوايز فريبنده اي است كه از طريق آگهي هاي پر زرق و برق وعده اعطاي آن را به خريداران مي دهند و مردم در بمباران اطلاعاتي آگهي ها تشويق مي شوند تا هر چه بيشتر از درآمد خود را صرف كالاهاي معرفي شده نمايند.
راستي چرا در كشور ما كالاها و حتي مواد خوراكي هم به صورت جايزه اي به فروش مي رسد؟ آيا اعطاي كالاهاي مصرفي با عنوان جايزه روحيه مصرف گرايي را در جامعه گسترش نمي دهد؟
در اين باره گفتگويي با دكتر مهدي خداپرست، مدير گروه اقتصاد دانشگاه فردوسي انجام داده ايم كه از نظر شما مي گذرد.
***
* آقاي دكتر چرا در ايران بيشتر كالاها به صورت جايزه اي به فروش مي رود؟
** فروش كالا با روش اهداي جايزه نه تنها در ايران، بلكه در ساير كشورها نيز معمول است. اين طبيعي است كه بنگاههاي اقتصادي براي افزايش فروش و جذب خريداران بيشتر به ابتكارهايي دست بزنند كه اين كار مي تواند به صورت حراج و تخفيف يا به صورت جايزه اي انجام شود. جايزه ها نيز ممكن است كم يا زياد باشد، در هر صورت اين يك عمل جاري و ساري و طبيعي است و نمي شود به آن خرده گرفت، زيرا بنگاه اقتصادي به فكر حداكثر منافع خويش
است و در مواردي كه احساس مي كند لازم است ابتكاري در برنامه فروش خود به وجود آورد، چرا از آن استفاده نكند؟
* فروش جايزه اي چه پيامدهايي دارد؟
** خريداران معمولاً جذب چنين تبليغات يا برنامه هايي مي شوند و چون احتمال مي دهند كه ممكن است جايزه اي ببرند، سعي مي كنند با خريد بيشتر شانس خود را آزمايش كنند. به نظر مي رسد ناآگاهي مصرف كنندگان از اينكه چه اندازه شانس موفقيت و برنده شدن دارند باعث مي شود نفرات زيادي از اين فرصت استفاده كنند و اسراف در خريد داشته باشند كه اين به نفع فروشنده هاست، زيرا فقط حدود 3 درصد از منفعت افزايش فروش صرف تهيه جوايز مي شود و بقيه آن را صرف تبليغات و كارهاي ديگر مي كنند.
البته ممكن است اين درصد در جاهاي مختلف فرق كند و در شرايط فروش بيشتر، اين درصد هم بيشتر شود اما باز هم اين به آن معنا نيست كه سود ناشي از افزايش فروش را به مصرف كنندگان بدهند بلكه طبيعي است كه فروشنده ها به دليل اينكه خود فعاليتي داشته اند آن درصد را نيز به خودشان اختصاص دهند. حالا اگر خريدار خوش شانس جايزه اي ببرد، خريد او را نمي توان فرض بر اين گرفت كه اسراف گونه بوده است زيرا شايد كالاي خريداري شده او ضروري بوده و در فهرست خريد لوازم مورد نياز خانواده قرار داشته و از اين فرصت هم استفاده كرده است بنابراين هميشه نمي توانيم چنين برداشت منفي داشته باشيم.
* آيا قرعه كشي و اهداي كالاهاي مصرفي به مصرف گرايي دامن نمي زند؟
** چرا، ولي در مواردي فروش كالا از طريق اهداي جايزه به مصرف گرايي دامن مي زند، كه مصرف كنندگان ناآگاه باشند. اما اگر مصرف كننده خريد عقلايي داشته باشد، در صورتي كه به فروشگاههايي كه فروش جايزه اي دارند مراجعه كند مسلماً به اندازه نيازش خريد مي كند نه بيشتر، بنابراين وعده اهداي جايزه و تبليغات فريبنده در مورد اين قبيل افراد بي تأثير است.
* نقش تبليغات رسانه اي شركتها چقدر در فروش كالاها و مصرف گرايي تأثيرگذار است؟
** شركتهاي تبليغاتي اعم از رسانه هاي عمومي، صدا و سيما، روزنامه ها و تابلوهاي تبليغاتي كه در گوشه و كنار شهر خودنمايي مي كنند، همه در يك فعاليت اقتصادي شركت دارند و براي يك مجموعه ايجاد كار و درآمد مي كنند كه از اين منظر شايد خوب و مثبت باشد اما اينكه ما يك برنامه تبليغاتي را در
مصرف گرايي اثرساز بدانيم نمي دانم تا چه حد مي تواند درست باشد. مطالعات نشان مي دهد كه افزايش تبليغات بر افزايش فروش اثرگذار است، اما اينكه بر افزايش مصرف گرايي نيز مي تواند تأثيرگذار باشد نمي توان چنين ادعايي داشت.
اما لازم به ذكر است، كه گسترش فعاليتهاي تجاري در مقايسه با فعاليتهاي توليدي در جامعه باعث مي شود كه بنگاههاي تجاري بيشتر از بنگاههاي توليدي رشد بكند، در حالي كه بنگاههاي تجاري توزيع كننده و بنگاههاي توليدي توليدكننده هستند، اما فعاليت تبليغات بيشتر معطوف به بنگاههاي توزيعي است كه شايد از يك نظر بر افزايش توليد مؤثر باشد و از سوي ديگر اگر در قالب گسترش فرهنگ مصرفي مردم ظهور و بروز كند، ممكن است بر تغيير فرهنگ مصرفي تأثيرگذار شود البته اين بحث مصرف گرايي و توليدگرايي مانند يك شمشير دو لبه است اگر ما مصرف گرايي را كم كنيم، ممكن است توليد هم كم شود بنابراين اقتصاد بنگاه صدمه مي بيند اگر مصرف گرايي را زياد كنيم ممكن است توليد بيش از حد انجام شود، در اين صورت شايد بعضي از فروشندگان نپسندند كه اين توليد اضافي وارد بازار داخلي شود و به سوي بازارهاي خارجي و صدور كالا و خدمات به كشورهاي ديگر گرايش پيدا كنند. به نظر مي رسد كه لازم است يك مقدار عقلانيت مصرف را در مصرف كنندگان بالا برد.
به هر حال به نظر مي رسد تبليغات رسانه اي ما به جاي اينكه تبليغ كالاها را به داخل كشور بكنند بايد اين تبليغات را در خارج از كشور به سامان برسانند و به دامنه گسترده تري هدايت كنند تا بازار صادراتي محصولات كشورمان هر روز گسترش بيشتري پيدا كند.
* آیا بهتر نیست توجه توليدكنندگان به بازارهاي صادراتي معطوف گردد؟
** البته اين كار خيلي خوب است، اما يادمان باشد در حال حاضر جهان در شرايط ركود اقتصادي به سر مي برد، اكنون جوامع مختلف در شرايطي هستند كه پول كمي دارند و كالاهاي ما را خوب نمي خرند، پس اگر همين بازار داخلي را رونق ندهيم، ممكن است بنگاههاي اقتصادي موجود هم صدمه بخورند، اينجا به يك جمع بندي شايد متفاوتي مي رسيم و آن اين است كه زياد هم نبايد نگران اين تبليغات و مصرف ها باشيم.

* محمد هرمزی
اشاره:
دكتر هادي غنيمي فرد، سالهاست كه سكاندار خانه صنعت و معدن ايران و نماينده بخش توليد كشور است. وي منتقدي است كه انتقادهايش را بي پرده مطرح مي كند.




وقتي صحبت از پيامدهاي انباشت كالا كه مهمترين آن فروش جايزه اي محصولات كارخانه هاي ايراني است، مي گويد: با بازگشايي دروازه واردات، كم لطفي هاي زيادي به بخش توليد شده و بسياري از كارخانه ها كمتر از ظرفيت توليدي خود مشغول به كار هستند.
وي تأكيد دارد، وظيفه رسانه هاست كه مردم را به خريد كالاهاي ايراني ترغيب كنند چون بالندگي و استقلال كشور در گرو رشد، توسعه، اشتغال و در مجموع يك اقتصاد قوي است.
اين نماينده بخش توليد گفتگوي خود را با شعار "توليد ملي افتخار ملي" شروع مي كند. مشروح اين گفتگو در ادامه تقديم مي شود.
***
* جناب دكتر! در حال حاضر شركتهاي توليدي با چند درصد ظرفيت توليدي خود فعال هستند؟
** آمار دقيقي وجود ندارد و گاه متفاوت است اما از ديدگاه بنده برخي شركتها زير 20 درصد ظرفيت خود مشغول به كارند.
* چرا؟

* جوان - هادیان
دنياي شلوغ قرن بيست و يكم، الزامهاي خاص خود را نيز مي طلبد. در شرايط كنوني شيوه هاي تجاري گذشته و نحوه عرضه

* ترحمی
"اقتصاد جايزه اي" كلماتي كه شايد در نگاه اول برايمان غريب بيايند اما آن قدر روز و شب به آنها سرگرميم كه در آشنايي هر روزه شان هم از آنها غافليم.

صنايع و توليدكنندگان ايران در معرفي و تبليغات محصولات خود مشكل اساسي دارند. اين گفته بسياري از صاحب نظران اين عرصه است.