|
ميهن- ميرشجاعان: ايجاد پالايشگاه آب مي تواند در ايجاد ظرفيتهاي جديد آبي کشور مؤثر باشد.

مهندس عباس رجايي رئيس کميسيون کشاورزي، آب و منابع طبيعي مجلس شوراي اسلامي با بيان اين مطلب در همايش ملي تبيين راهکارهاي اصلاح الگوي مصرف آب با اشاره به وجود 3 دريا در کشورمان با بيان اين مطلب افزود: حداقل 100 ميليارد دلار قرار است در عسلويه صرف نفت و گاز و پتروشيمي شود و ارزش اقتصادي اين کار هم مشخص است، اما اگر 10 ميليارد دلار از اين ميزان را صرف پالايشگاه آب براي تأمين منابع جديد آب داشته باشيم مي توانيم علاوه براينکه از عناصر بسيار مؤثر در آب استفاده کنيم مناطق بسيار وسيعي از دشتهاي استانهاي جنوبي کشور را با خط لوله هاي آب زير آبياري جديد ببريم.وي افزود: مي توانيم با اين کار حتي از حوضه هاي آبريز و دشتهاي ممنوعه اي که داريم رهايي پيدا بکنيم و با تزريق آب در اين دشتها از نشست زمين خودداري کنيم. رجايي 4 بخش کشاورزي، صنعت، شرب و بهداشت و محيط زيست را چهار مصرف کننده اصلي آب عنوان کرد و گفت: در طي سالهاي گذشته بخش محيط زيست در اين خصوص غافل مانده، به طوري که آسيب رساندن به تالابها و درياچه ها از نتايج مغفول ماندن بخش محيط زيست در مصرف آب است.وي افزود: درسند چشم انداز 20 ساله کشور بر روي 2 واژه مهم امنيت غذايي و توسعه پايدار تأکيد شده که هر دوبه بحث آب وابستگي جدي دارند.
اين نماينده مجلس از برنامه ريزي براي توليد 300 ميليون تن غذا در افق 1404 در کميسيون کشاورزي مجلس خبر داد و عنوان کرد: 20 تا 30 درصد اين توليدات براي عرضه به جهان و مابقي مصرف داخلي خواهد بود.
وي افزود: اگر 92 ميليارد مترمکعبي آبي که در بخش کشاورزي مصرف مي شود قيمت هر مترمکعب آن را 100 تومان در نظر بگيريم حدود 9 هزار و 200 تريليارد تومان ارزش اين آب خواهد شد و اگر ساير سرمايه گذاريهاي بخش کشاورزي را هم در نظر بگيريم سالانه حدود 10 هزار تريليارد تومان سرمايه در بخش کشاورزي به کار گرفته مي شود.
رجايي خاطر نشان ساخت: از اين ميزان سرمايه گذاري حدود 104 ميليون تن توليد مواد غذايي مي کنيم که 30 درصد آن را نيز به عنوان ضايعات از دست مي دهيم بنابراين براي اينکه بتوانيم بهره وري لازم را داشته باشيم روشها، امکانات و ابزارهاي جديد را بايد به کار ببنديم تا اين اتفاق بيفتد.
وي از طراحي 3 سند ملي در افق 1404 در کميسيون کشاورزي خبر داد و يادآور شد: اين اسناد شامل سند ملي توسعه آب، سند ملي توسعه بخش کشاورزي و سند ملي توسعه پايدار مي باشد. اين نماينده مجلس، ميانگين بارش در کشور را 415 ميليارد متر مکعب عنوان کرد که تنها 30 درصد از آن استفاده مي شود، لذا بايد براي هدررفت 70 درصد ديگر در کشور چاره انديشي شود تا بتوانيم منابع پايه آب را حفظ کنيم. وي گفت: بايد به آبهاي سطحي و نگه داشت آنها در سرچشمه توجه ويژه اي داشت و اين موضوع تنها با آبخيزداري و آبخوان داري ميسر است.
رجايي تصريح کرد: امروز سند کلي آبخيزداري کشور در اختيار است و پيش بيني مي شود اگر سالي يک ميليارد دلار به حوزه آبخيز تزريق شود، مي توانيم در طي يک دوره 5 ساله کل کشور را تحت پوشش طرحهاي آبخيزداري و آبخوان داري قرار دهيم.
وي با انتقاد از اينکه ارزش ذاتي و اقتصادي آب در کشور مغفول مانده است، ادامه داد: در حال حاضر ارزش ذاتي و اقتصادي آب طوري است که از اين کالا به عنوان يک کالاي ارزان قيمت در کشور استفاده مي شود به طوري که در کميسيون ويژه طرح تحولات اقتصادي در اين زمينه برنامه هايي در دست اقدام است.رييس کميسيون کشاورزي مجلس افزود: بايد به دنبال ايجاد پروژه هايي براي آب هاي مرزي و مشترک باشيم و حتي بايد بتوانيم آب سرزمين هاي ديگر را به کشور وارد کنيم. براي اين مسأله هم يک حرکت راهبردي شده که اگر بتوانيم آن را پيش ببريم عمده اقدامات در زمينه آبهاي مرزي و مشترک طي 3 ، 4 سال آينده به نتيجه خواهيم رساند.وي با بيان اينکه تاکنون در کشور براي استفاده از پساب در بخش کشاورزي برنامه ريزي نشده است، تأکيد کرد: 60 درصد آب مصرفي کشور به پساب تبديل مي شود.رجايي به ضرورت نگاه جديد به الگوهاي کشت منطقه اي اشاره کرد و گفت: در کشورمان در برخي مناطق که کم آب هم هستند داريم گياهاني استفاده مي کنيم که درست است که براي کشور اثرات خوبي خواهد داشت، اما منابع آب کشور را دارد به سرعت از دست مي دهد و مزيت نسبي هم ندارد.وي افزود: مسأله آب در کشورما يک مديريت يکپارچه وعلمي مي خواهد حتي در مجلس هم مسأله آب در سه کميسيون در حال بررسي است.وي از برنامه ريزي براي تحت پوشش قرار دادن دو ميليون هکتار از اراضي کشاورزي کشور به سيستمهاي آبياري در برنامه پنجم توسعه خبر داد و خاطرنشان کرد: در صورت اتفاق اين موضوع، بهره وري آب در کشور به بيش از 50 درصد افزايش خواهد يافت.
* رابطه انرژي و آب درکشاورزي
دکترعليزاده استاد دانشگاه فردوسي مشهد نيز در اين همايش گفت: بدون وجود انرژي دربسياري از نقاط کشور امکان کشاورزي وجود ندارد.
وي با بيان اينکه 85 درصد از زراعتهاي دنيا ديم، ولي در ايران 85 درصد آبي است افزود: ايران بالاترين سطح اراضي آبي دنيا را بعد از کشورهاي آمريکا، هند، چين، روسيه و پاکستان دارد.اين استاد دانشگاه اظهار داشت: 62 ميليارد مترمکعب آبهاي زيرزميني در کشور استفاده مي شود که بخش ناچيز آن يعني 7/5 تا 9 ميليارد متر مکعب آن از قنات استفاده مي شود. يعني 80 درصد آب مورد نياز را بايد از منابع زيرزميني و صرف انرژي و پمپ استخراج کنيم.وي با اشاره به اينکه 34 درصد از انرژي مصرفي کشور مربوط به بخش کشاورزي است که 30 درصد فقط در مزرعه به کار گرفته مي شود، تصريح کرد: حدود 450 هزار و 653 چاه موجود در کشور که با راندمان بسيار پايين 10 تا 20 درصد به جاي 75 درصد و با عمر 6 تا 10 سال به جاي عمر استاندارد 30 سال، انرژي بسيار بالاي را مصرف مي کنند.
دکتر عليزاده خاطرنشان کرد: هر چاه کشاورزي ما درحال حاضر براي اينکه يک ليتر آب در ثانيه استخراج کند، بين يک تا چهار اسب بخار انرژي مصرف مي کند. به عبارت ديگر براي اينکه يک هکتارآبياري بکنيم بايد هر ساعت 8 تا 34 کيلو وات برق يا 4 تا 20 ليتر گازوئيل مصرف کنيم که با توجه به تعداد زياد چاهها بخش زيادي از انرژي کشور بايد صرف اينکار شود بنابراين بهينه سازي الگوي مصرف بايد مد نظر قرار بگيرد.
وي با تأکيد بر اينکه مسأله مهم اين است که ما با صرف اين انرژي و آب چه ميزان توليد مي کنيم، اظهارداشت: درآبياريهاي سطحي براي توليد هر تن گندم هزارو صد کيلو وات ساعت برق و هزارو 650 متر مکعب آب مصرف مي شود و زماني که آبياريهاي تحت فشار را جايگزين مي کنيم، بدون اينکه مصرف آب زياد تغيير کند مصرف برق از هزار کيلو وات به 1500 کيلو وات مي رسد. اين کارشناس افزود: براي توليد هر تن شکر در آبياري سطحي 2500 متر مکعب آب و 2 هزار کيلووات ساعت برق مصرف مي کنيم و در آبياريهاي باراني مصرف آب به 2200 متر مکعب مي رسد، اما مصرف برق به 2400 کيلووات ساعت افزايش مي يابد.وي پيشنهاد کرد: ما هرسال 90 ميليارد متر مکعب آب استخراج مي کنيم که 8 ميليون هکتار را آبياري مي کنيم براي اين کار بايد به اصلاح ناوگان استخراج آب از چاهها بپردازيم و اين کار لازمه اش اين است که بستر مناسب در مجلس فراهم شود.دکتر عليزاده در مورد اصلاح الگوي مصرف آب وزارت نيرو نيز خاطرنشان ساخت: بايد اجازه بهره برداري از چاه بر اساس الگو، تراکم و تبديل کشت انجام شود به نحوي که محصولات هم پوشاني آبياري نداشته باشند.وي با اشاره به اينکه در بخش کشاورزي هميشه عنوان مي شود که راندمان کشاورزي پايين است و سيستمهاي آبياري بايد جايگزين و الگوي کشت عوض شود و کشاورزي به صورت قطبي صورت گيرد، گفت: به نظر من اينها آدرسهاي اشتباهي است که ما 50 سال به دنبالش بوديم که به مقصد نرسيديم و نخواهيم رسيد. اين استاد دانشگاه با تأکيد بر اينکه در تمام استانهاي کشور راندمان آبياري بيشتر از 50 درصد است که بسيار هم بالاست و از اين پايين تر بردن راندمان به ضرر پايداري خاک و کشاورزي است، اظهارداشت: بنابراين بالا بردن راندمان آبياري کمکي به بهبود منابع آبي ما نخواهد کرد. راه حلهايي هم که به عنوان راه حلهاي توسعه منابع طبيعي گفته مي شود آن هم آدرس اشتباه است.
وي به جهاد کشاورزي پيشنهاد کرد که روي سيستمهاي خاص کم انرژي باراني که فقط آب را در پاي بوته پخش کند نه در ارتفاع 4 و 5 متري کار کنند.دکتر عليزاده، بيشترين تلفات آبياري را در آبياري اوليه عنوان کرد و گفت: هر سال حدود 15 تا 20 ميليارد متر مکعب آب صرف مي کنيم که فقط گياه را سبز کنيم در حالي که مي توان بستر لازم را براي کشت نشا کاري اکثر محصولات صيفي فراهم کرد.وي گفت: موضوع ديگري که نبايد از نظر دور داشت و بايد مورد توجه قرارگيرد استفاده از مزيتهاي اقليمي محصولات است که حداقل آب را مصرف مي کنند.اين استاد دانشگاه با تأکيد براينکه نبايد از مبادله «آب مجازي» هراسي داشته باشيم،اظهارداشت: آب مجازي يعني نقل و انتقالاتي که از طريق محصول صورت مي گيرد. تحقيقات ما در دانشگاه نشان داد که به طور متوسط در يک تا دو سال اگر به جاي محصولاتي که وارد کرديم، مي خواستيم آنها را در داخل کشور توليد کنيم به 20 ميليارد مترمکعب آب احتياج داشتيم که چنين آبي در کشور وجود ندارد و حال اينکه اين محصولات از کشورهايي وارد شد که فقط 11 ميليارد متر مکعب آب صرف کردند.
وي همچنين خاطرنشان ساخت: قبل از بهينه سازي الگوي مصرف آب بايد تقاضا را بهينه سازي کنيم و به محافظت آن بپردازيم با شرايطي که ما با آن روبه رو هستيم هيچ انگيزه اي براي صرفه جويي وجود ندارد چون آب قيمت واقعي را منعکس نمي کند و در کاربريهاي مختلف آب يک قيمت دارد هرکس که يک کالايي را ارزان بخرد ارزان هم ازدست مي دهد. قيمت آب طوري نيست که مشترکين را با هر توان مالي وادار به صرفه جويي کند.
دکتر عليزاده تصريح کرد: ما در نهايت احتياج به يک «اخلاق آبي» و «اخلاق زيست محيطي» داريم زيرا با اين همه تلاش مديريت آب هنوز به راه واقعي خودش نرفته است. اخلاق آبي بخشي از ضوابط توسعه پايدار است. |