|
* وحيد ضرابي نسب
اکران 87 هم مثل خيلي چيزهاي سينمايي سال گذشته، تمام شد تا باز وقتي جدول گيشه را مي بندي و با چرتکه، فروش فيلمها را
حساب مي کني، بتواني روي يک نظريه اثبات شده و فرمول هميشه جواب پس داده سينماي وطني انگشت بگذاري که: «کمدي مي فروشد». فقط بخندان، آن هم از هر طريقي و البته رژه چند چهره تلويزيوني و سينمايي امتحان پس داده و يک رابطه قوي در مافياي اکران فيلم هم يادت نرود! کار تمام است. تو مي شوي فاتح گيشه سينما!
معمولاً تعطيلات نوروز فرصت خوبي است تا فروش فيلمهاي سال گذشته را بگذارم روبه رويم و با جدول کشي و درآوردن آمار و ارقام، نکته هايي را بيرون بکشم. کاري که متأسفانه آنچنان بين سينماگران يا سينمايي نويسان ما رسم نيست. انگار کار همه، وقتي فيلم از اکران پايين مي آيد پايان مي يابد و نه مثل کشورهاي ديگر که با تمام شدن اکران يک فيلم، تازه آغاز تحليلهاي آماري و رفتاري و مخاطب شناسي است. به هرحال سعي کردم تحليلها و آمارهاي مختلف و همه جانبه اي را از فروش فيلمهاي سال 87 استخراج کنم و اميدوارم کمتر نکته اي از قلم افتاده باشد.
شايد اولين نکته اي که بايد در تحليل گيشه سال گذشته سينماي ايران به آن اشاره کرد اکران اول 46 فيلم سينمايي باشد(چندتايي از اين فيلمها در شهرستانها اکران نشد) که نسبت به سال 86 ، دو فيلم کمتر داشت. اما نکته اصلي، مجموع فروش وسوسه انگيز سال بود که ما را وادار مي کند 87 را پر رونق ترين سال سينمايي از نظر گيشه بخوانيم. فروشي حدود 21 ميليارد و 200 ميليون تومان که نسبت به فروش 15 ميليارد و 500 ميليوني سال قبل از آن 25 درصد افزايش نشان مي دهد. به عبارتي، متوسط فروش هر فيلم اکران شده در سال 87 مبلغي حدود 460 ميليون تومان را شامل شد که اين رقم در سال قبلش نزديک به 325 ميليون بود و البته که باز پاي کمدي ها در اين گيشه ميلياردي در ميان بود!
افزون بر اينکه هر 4 فيلم پرفروش سال که بالاي 1/6 ميليارد تومان فروختند کمدي بودند، تمام کمدي هاي اکران شده 87 هم در بين 15 فيلم بالاي جدول فروش جاي گرفتند. جالب تر اينکه مجموع فروش 8 فيلم کمدي اکران شده امسال 11/2 ميليارد تومان يعني بيش از نصف کل فروش سال بوده است. اين رقم گر چه در مقايسه با سال 86 ، دو ميليارد تومان بيشتر است اما سهم فروش 13 فيلم کمدي آن سال بيش از 60 درصد کل گيشه بوده است. (فروش عجيب و غريب «اخراجي ها» و «توفيق اجباري» و اکران تعداد تقريباً زياد فيلم کمدي سال 86 ، در اين سهم بالا نقش پررنگي داشت).
پرفروش ترين فيلم سال پيش، همان طور که در زمان اکران جشنواره پيش بيني کرديم، آخرين اثر کمال تبريزي بود. «هميشه پاي يک زن در ميان است» با توجه به انتخاب خوب بازيگرانش بويژه بازي فوق العاده رضا کيانيان و گلشيفته فراهاني و البته سوژه اي بفروش و ساختاري گيشه پسند، تمام ويژگيهاي اول شدن را داشت. البته در اينکه «هميشه پاي...» خوش ساخت ترين کمدي چند سال اخير بوده شکي نيست و همين مسأله، دست کم اندکي آرامش را به منتقدان و سينماروهاي جدي منتقل مي کند! فيلم تبريزي البته پرفروش ترين فيلم در اکران تهران نيست، بلکه به خاطر اقبال بالا در شهرستانها(حتي بيشتر از «اخراجي ها») موفق شد بالاتر از «دايره زنگي» و «چهارچنگولي» بايستد و 2/06 ميليارد تومان بفروشد.
سعيد سهيلي اين بار در مقام تهيه کننده اي گيشه شناس(پس از آن شکست هاي وحشتناک) از سوژه اي جالب و البته فيلمنامه اي نازل و شوخي هايي سخيف و با کمترين دردسر ممکن، از اين آب گل آلود حدود 2 ميليارد تومان پول جمع کرد! ترکيب شفيعي جم/ رضويان در قالب دوقلوهايي به هم چسبيده با چند چهره نام آشناي کناره و البته شوخي هاي متعدد پرفروشترين اکران تهران و دومين فيلم پرفروش سال با 1/95 ميليارد تومان شد. «دايره زنگي» فيلم اول و پر بازيگر پريسا بخت آور گر چه در شهرستانها با اقبال خوبي مواجه نشد، اما به لطف فروش بالا در تهران، توانست 1/82 ميلياردي شود. فيلمي که يک دوجين بازيگر کمدي و غيرکمدي سينما و تلويزيون را مي توانستي در آن پيدا کني و لحن بانمک و شوخي هاي خوشمزه و انتخاب خوب بازيگران و چند بازي فوق العاده(اميد روحاني، باران کوثري، صابر ابر، گوهر خيرانديش) اولين تجربه سينمايي بخت آور را شيرين کرده بود.
«زن ها فرشته اند» دومين ساخته شهرام شاه حسيني که سال گذشته فيلم پرفروش «کلاغ پر» را در گيشه داشت، با ترکيب جالبي از بازيگران زن و البته يک امين حيايي هميشه بفروش! نام کارگردان خود را در رأس فيلمسازان جوان پولساز سينماي وطني جاي داد. کمدي کليشه/ فرموله اي که 50 ميليون تومان از اثر جنجالي حاتمي کيا بيشتر فروخت. «دعوت» همان قدر که در بين منتقدان و سينماروهاي حرفه اي، مخالفان درجه يکي داشت، به خاطر فهرست بلند بالاي بازيگران و حواشي ساخت و البته نام کارگردانش توانست 1/6 ميليارد بفروشد و با پرفروشترين فيلم قبلي حاتمي کيا(به نام پدر) فاصله اي يک ميلياردي ايجاد کند.
«دلداده» صلح ميرزايي و «مجنون ليلي» قاسم جعفري با فروشهايي رؤيايي سال را تمام کردند که اولي بي شک به خاطر مثلث رضويان/ صالحي/ عبدي فروخت و دومي تنها به لطف حضور(هر چند کوتاه) محمدرضا گلزار.
اما به نظر من، برگ برنده اکران 87 همايون اسعديان و « 10 رقمي»اش بودند. تله فيلمي که با هزينه اي 60 ميليون توماني ساخته شد، اما دست اندرکاران شبکه 3 تصميم گرفتند بخت خود را در اکران هم بيازمايند و اين مسابقه بخت آزمايي، فروشي معادل 1/25 ميليارد تومان را نصيب تلويزيوني ها کرد. فروش 700 ميليوني «ده رقمي» در شهرستانها(همپاي «دعوت» و «دايره زنگي» و بالاتر از «مجنون ليلي» و «کنعان») ثابت کرد مردم، ستاره هاي تلويزيوني شان را بيشتر دوست دارند.
البته «انعکاس» هم برگ برنده اي براي رضا کريمي و حاجي ميري بود. فيلم به خاطر مهناز افشار و ترکيب جالبش با «کامبيز ديرباز» و چند چهره مطرح خوب فروخت و آخرين عضو گروه ميلياردي هاي 87 شد.
دو فيلم بعدي جدول فروش البته فيلمهاي سنگيني براي مخاطب بودند که به لطف حضور ستاره ها و تبليغات شفاهي پرفروش شدند. به هرحال حضور همزمان رادان و فروتن و ترانه عليدوستي يعني تضمين فروش «کنعان»، هر چند ماني حقيقي کارگردان باشد و مضمون فيلم، خاص. از آن طرف همبازي شدن نيکي کريمي و فروتن و البته اکران عيد، توانست تا حدودي ريتم کند و زمان طولاني و لحن سنگين «زن دوم» را جبران کند و آن را بالاتر از کمديهاي صرف(و حتماً نازل) «خواستگار محترم» و «تيغ زن» قرار دهد.
«حس پنهان» رزاق کريمي که اتفاقاً کم ستاره نداشت و «سه زن» دومين ساخته منيژه حکمت و «محيا»ي کم ادعا و خوب را کنار بگذاريد. «به همين سادگي» را هم همين طور و البته «فرزند خاک» (هر دو متعلق به سينماي خاص و يک جورهايي «ضد مخاطب» که اتفاقاً از سوي مخاطب مورد توجه قرار گرفت) بقيه فيلمها در اکران فاجعه به بار آوردند. «قرنطينه» با آن سوژه جالب و رضا عطاراني با آن گريم متفاوت، فقط 370 ميليون فروخت که مي توانيد با احتساب سهم سينمادار و درصد پخش کننده و باقي کسورات مرسوم، حساب کنيد که فيلم اول منوچهر هادي، حتي نيمي از خرجش را هم درنياورد. يا «تلافي» که يک فيلم صد در صد کليشه اي براي فتح گيشه ها بود و البته شکست سختي خورد. «ديوار» گرچه پرفروشترين فيلم محمدعلي طالبي تاکنون بوده، اما دست کم به خاطر داستان متفاوت و حضور گلشيفته فراهاني و نقدهاي مثبت، انتظار فروشي بسيار بيشتر از 220 ميليون برايش مي رفت.
سال 87 فيلمهاي پليسي و جنايي يا اکشن(اگر اصلاً چنين ژانري در ايران داشته باشيم! ) يا کودک(ياد دهه 60 و اوايل 70 بخير) نداشت و فاصله زياد بين توليد تا نمايش و زمان بد اکران باعث نابود شدن «ستاره مي شود» و «احضار شدگان» و «مخمصه» و «گناه من» و «خواب زمستاني» شد و آخرين حضورهاي مرحوم شکيبايي بر پرده سينما هم توفيقي نداشتند و تبليغات ضعيف و مافياي اکران و عدم شناخت مخاطب نيز، فروشهاي اندکي را براي خيلي از فيلمها رقم زد. گرچه قهر مخاطب با برخي فيلمها حقشان بود و فيلمهايي مثل «سربلند» و «پرچمهاي قلعه کاوه» و «پاپيتال» و... واقعاً هم نبايد مي فروختند!
بد نيست در اينجا نگاهي هم به دنياي پر حرف و حديث پخش کنندگان فيلمها بيندازيم. موفق ترين توزيع کننده سال شايد لقب «هدايت فيلم» باشد که هر 3 فيلمش پرفروش شد. شايسته ها با «چهارچنگولي» و «دايره زنگي» و «کنعان» سال خوبي را پشت سر گذاشتند(آنها سال 86 با «رئيس» و «قاعده بازي» شکست خورده بودند) و البته «نمايشگران» هم خيلي کم نياورد و از بابت «دعوت» و «دلداده» و « 10 رقمي» سود خوبي به جيب زد. «شکوفا فيلم» همان قدر که پرفروش هايي مثل «هميشه پاي...» و «خواستگار محترم» را داشت، اما «نسکافه داغ داغ» و «شبي در تهران» هم برايش شکست شمرده مي شدند. «پويا فيلم» که در سال 86 دو فيلم پرفروش داشت، سال پيش به «زنها فرشته اند» قناعت کرد و «فيلميران» به عنوان پرکارترين پخش کننده 87 جز «مجنون ليلي» بقيه 6 فيلمش شکست خوردند. «حوزه هنري» و «سبحان فيلم» هم مثل هر سال، در کنار يک فيلم پر مخاطب، فروشهاي نا اميد کننده اي داشتند.
در کل گرچه سال 86 همچنان به خاطر دو فيلم 2/4 ميلياردي در خاطره ها مي ماند، اما سال گذشته رؤيايي ترين گيشه را داشت و حضور 9 فيلم يک ميلياردي خبر خوبي براي سينما بود، گرچه نيمي از آنها را با صدها کيلو عسل هم نمي توان تحمل کرد! |
