* مهدي شکيبايي

« CHANGE » يا همان «دگرگوني» در ادب فارسي واژه اي است که دموکراتهاي آمريکا از آن به عنوان راهبرد خود براي رقابت باراک اوباما عليه «جان مک کين» نامزد جمهوريخواهان اين کشور براي تصدي مسند رياست جمهوري ايالات متحده آمريکا سود بردند.
راهبرد ظريفي که پس از يک دوره رکود جايگاه بين المللي و داخلي واشنگتن در دوره جرج بوش توانست اقبال عمومي گسترده اي در بين رأي دهندگان آمريکايي بيابد.اين استراتژي همچنان پس از تصدي اين مسند توسط اوباما از سوي حزب دموکرات مطرح شد، تا آنجا که از اوباما در تفسيرهاي سياسي جامعه آمريکا به عنوان يک فرد انقلابي و اصلاح گر ياد کردند. فردي که قرار است در سياستهاي داخلي و خارجي ايالات متحده تغييرات اساسي ايجاد نموده و اين کشور را به جايگاه گذشته خود بازگرداند.
صرف نظر از درستي اطلاق چنين واژه اي بر اوباما، اينک وي در برابر ضرورت تغيير اساسي در چند رويکرد اشتباه سياست خارجي آمريکا در دوران جرج بوش قرار گرفته است. رويکردهايي که اکنون درستي يا نادرستي گفته هاي رئيس جمهور جديد آمريکا را به محک آزمايش گذاشته است.
اوباما و مک کين نامزدهاي دموکرات و جمهوريخواه رياست جمهوري ايالات متحده، در مبارزات انتخاباتي خود 16 آگوست 2008 در برابر حضار اينجليکال در کليسا حاضر شدند و به پرسشهاي «ريک وارن» پيشواي کليسا، پاسخ گفتند.
يکي از پرسشهايي که از طرف «وارن» مطرح شد در ارتباط با مسأله وجود خير و شر ادعايي جرج بوش در جهان بود که اساساً تيم نومحافظه کار او بر مبناي همين ادعا، واشنگتن را وارد دو جنگ خانمانسوز افغانستان و عراق کرد. ريک وارن پرسيد: «آيا شر وجود دارد؟». اوباما با نگرش معقولتري در پاسخ به اين پرسش گفت: «ممکن است شر وجود داشته باشد و مبارزه با آن نيز ضروري، اما نبايد در اين مسير خود را مصون از خطا بپنداريم» (مضمون). مک کين اما وجود شر را تأييد کرد و گفت: «بايد شکستش دهيم.» پاسخي که با تشويق حاضران همراه بود.
به باور بسياري از کارشناسان اعتقاد به وجود شر در دنيا، در جامعه مذهبي ايالات متحده امري است مهم که عاملي تعيين کننده در تدوين سياستهاي خارجي اين کشور به شمار مي رود. انتخاب برچسبهايي مثل «محور شرارت» و يا بيان اينکه «هر که با ما نيست عليه ماست» از طرف دولت بوش بر مبناي اعتقاد به وجود شر و دو قطبي ديدن دنيا انجام مي شود و معنا مي يابد. رويکردي که بسيار خطرناک است و مي تواند عواقب ناگواري به دنبال داشته باشد. طبيعي است وقتي آمريکا محور شرارتي در جهان تعيين مي کند ناخواسته خود در محور «خير» و مبرا از انتقاد و اشتباه قرار خواهد گرفت. موضوعي که اوباما از آن ابراز نگراني مي کند و سعي دارد از قرار گرفتن در موضع «خير مطلق» پرهيز کند، زيرا تعريف نومحافظه کاران آمريکايي از محور شرارت، اسلام، بيداري اسلامي و مخالفان منافع استعماري آمريکا در جهان بويژه خاورميانه بود.
اينک باراک اوباما خود را براي طرح يک گفتمان جديد با دنياي اسلام -که از سوي حزب رقيبش در محور شرارت قرار گرفته بود- آماده مي کند. او قرار است فردا در قاهره از رويکردهاي گذشته بوش نسبت به جهان اسلام تبري جسته و با بخش عظيم و تأثيرگذاري از جمعيت جهان آشتي نمايد. با وجود اين وعده ها، اما تأمل در روند آماده سازي اين گفتمان از موضوعي ديگر حکايت دارد. به نظر مي رسد، اوباما در نظر دارد سياست «خير و شر» بوش را با بسته بندي جديدي به دنياي اسلام و افکار عمومي جهان معرفي نمايد.
جايگزيني «ايران هراسي» به جاي «اسرائيل هراسي» در اولويت سياست خارجي اوباما ترجمان همان سياست خير و شر است. ناديده گرفتن جايگاه محور مقاومت در منطقه خاورميانه به عنوان بخش انکارناپذير قدرت جهان اسلام و همزمان گفتمان با بخش کوچکي از جغرافياي اسلامي که در رديف کشورهاي ميانه رو از آن تعريف دارد، اجراي همان تفسير تقسيم جهان به دو محور «شر و خير» است. مهرباني هدفمند با مروجان تروريسم در دنياي اسلام و نامهرباني پرشدت با اکثريت جهان اسلام ترجمه همان گفتمان آمريکايي «هرکه با ما نيست عليه ما ست» مي باشد.
تناقض در معيارهاي جهاني سنجش حقوق بشر و سکوت در برابر مسابقه تسليحاتي دوستان آمريکا تنها نمونه هايي از تکرار ادبيات سياست خارجي بوش از زبان اوباما به نظر مي آيد.
زماني که از تغيير در سياست داخلي و خارجي آمريکا سخن به ميان مي آيد، بنابراين، نقد واقعي سياست خارجي دولت بوش و همچنين نقد ادبيات سياسي دولت قبلي توسط دولتي که شعار «دگرگوني» سر مي دهد، نيز ضرورت مي يابد. تلاش براي ايجاد تغيير در رويکردهاي گذشته حوزه داخلي براي نجات اقتصاد آمريکا (نظر به اينکه مسبب مشکل داخلي آمريکا اشتباه در سياست خارجي است) بدون تلاش براي تغيير رويکردهاي خارجي اين کشور بخصوص ستيز واشنگتن با جهان اسلام توهين به شعور مسلمانان جهان تعبير مي شود و اين تلقي را موجب خواهد شد که در کاخ سفيد هيچ اجماعي براي تغيير ريشه اي رفتار آمريکا نسبت به دنياي اسلام وجود ندارد و موفقيت آمريکا در ايجاد نظم واقعي جهاني با بي اعتنايي به قدرت نوظهور دنياي اسلام محکوم به شکست خواهد شد.