|
* منور ميرشجاعان
آمارهاي جهاني نشان مي دهد که دو درصد از مرگ و ميرها ناشي از چهار مورد از بلاياي طبيعي در کشورهاي توسعه يافته است و
بلاياي طبيعي بيشترين اثر را بر روي کشورهاي در حال توسعه مي گذارند، به طوري که اثرات آن 10 برابر بيشتر از کشورهاي توسعه يافته است.کارشناسي مي گفت که خدا نکند زلزله شديدي در کلان شهرهاي کشور اتفاق بيفتد که فاجعه انساني رخ مي دهد. ما قانون، سياست، دانش و پول داريم، اما باور نداريم و عمل نمي کنيم و با زلزله پز مي دهيم.ما در محيط آسيب پذيري به سر مي بريم و دليل آن نيز رشد سريع شهرها و تخلفات ساختماني زياد است و همين امر باعث مي شود که نتوانيم شهرسازي امروز را از خطر جدا کنيم.در زمينه آسيب پذيري شهرهاي گفتگويي داشتيم با بيژن خزاعي دکتراي مهندسي عمران از کاليفرنيا در زمينه مهندسي زلزله و عضو هيأت علمي دانشگاه Karlsruhe آلمان که از نظر مي گذرد:
* شهرهاي امروز ما چقدر در معرض خطرات بلاياي طبيعي قرار دارند؟
** اطلاعاتم در مورد خطرپذيري شهرهاي ايران کم است، اما در کشورهاي در حال توسعه مشکلات شديدتر است، به طوري که 98 درصد تلفات بلاياي طبيعي در اين کشورهاست، بنابراين ايران نيز در اين زمينه مشکل اساسي دارد و بايد راه حل مناسب براي مقابله با اين بلايا را پيدا کرد.
* دليل عمده اي که کشورهاي توسعه يافته توانسته اند آسيب پذيريشان را به اين ميزان کاهش بدهند، چيست؟
** دليل عمده اش اين است که اين کشورها خيلي زودتر شروع کردند. مثلاً کاليفرنيا در مورد زلزله از لحاظ علمي 60 سال تجربه کاري دارد و اين تجربه حدود 20 سال است به طور قانوني و منظم در راستاي کاهش اثرات بلايا، در حال اجراست، يعني هم قانونمندي هست و هم اقدامهاي سختگيرانه انتظامي وجود دارد، در حالي که ما الان داريم شروع مي کنيم شايد بعد از زلزله منجيل و صد در صد بعد از زلزله بم در ايران اين تحولات به وجود آمده که زمان مي برد تا به نتيجه برسد.
البته آگاهي رساني نيز مهم است نه فقط در جماعت متخصصان، بلکه درکل مردم هم اين مسأله بايد فرهنگ شود و مردم نيز به اين موضوع اهميت بدهند و در طول زمان ما هم به همين جايگاه خواهيم رسيد.
* رسيدن به اين حد مطلوب چقدر زمان مي برد؟
** بستگي به خودمان دارد، ما نبايد دوباره آن چرخ را توليد کنيم، چرخ وجود دارد، فقط بايد استفاده کنيم و ما خيلي سريعتر مي توانيم به آن نقطه اي که الان کشورهاي توسعه يافته رسيده اند، برسيم. چون ديگر نبايد وارد آن سيکل بشويم و اين مسأله بيشتر مديريتي است تا علمي. ما بايد به حدي برسيم که بگوييم وقتي داريم مدرسه اي مي سازيم آن مدرسه براساس يک کد مقاومت به زلزله ساخته شده، يا وقتي مي خواهيم يک خانه بسازيم، نرويم در قانون بگرديم که با استفاده از کدام ماده مي توانيم خانه مان را آن طور که از لحاظ مالي به صرف تر در مي آيد، بسازيم. اين در حالي است که ساختن يک خانه مقاوم به زلزله با رعايت، قانون و اصول مهندسي پنج تا 10 درصد هزينه اش بيشتر مي شود!
* عمده ترين بلايايي که شهرنشيني را تهديد مي کند چيست؟
** براساس تحقيقات انجام شده 94 درصد بلاياي طبيعي از چهار نوع «زلزله-آتش فشان و رانش زمين»، «سيل»، «طوفان» و «خشکسالي» هستند و در شهرها هم به دليل مسايل ساختاري اين بلايا خيلي بيشتر نسبت به روستاها بروز پيدا مي کند. پيش بيني شده که در 20 سال آينده دو ميليارد نفر نيز اضافه جمعيت در دنيا خواهيم داشت که از اين تعداد 99/75 درصد در کشورهاي در حال توسعه خواهد بود. رشد سريع شهرنشيني يک مشکل کاملاً مشخص در کشورهاي در حال توسعه است و بايد به دنبال چاره اي باشيم که خطرپذيريمان بالا نرود.
* آسيب پذيري شهرها در برابر بلايا چقدر است؟
** کل شهرها آسيب پذير هستند. از اوايل قرن بيستم بلايا را بيشتر داشتيم که از جمله دلايل آن مي توان به ساختارهاي آسيب پذير شهرها و ازدياد جمعيت اشاره کرد.
ريسکهايي هستند که برخي شهرها به آن توجه لازم ندارند و برنامه ريزي بدون توجه به اين ريسکها صورت مي گيرد. مثلاً در يک منطقه که خاک آن تحمل ندارد اجازه ساخت يک ساختمان 10 طبقه داده مي شود و اين گونه موارد است که شهرها را آسيب پذير مي کند. شما در شهرتان مثلاً خطري مثل زلزله داريد، اما خطرپذيري(ريسک) شهرتان مساوي نيست، با توانايي که در جامعه وجود دارد يعني مسايل اجتماعي، بنيادي و سازماني است.
* در صورت بروز بلايا چه گروههايي آسيب پذيرتر هستند؟
** به طورمثال حاشيه نشينها جزو گروههاي آسيب پذير يک اجتماع شهري هستند. راهکار مناسب اين است که چگونه به اين افراد انگيزه بدهيم که به جاي اينکه شبانه بيايند آجر روي آجر بگذارند و خانه بسازند، به طرز درستي خانه بسازند و اين به ريشه مشکلات اجتماعي يک شهر بر مي گردد که اگر اينجا اجازه ساخت نيست و ساخته مي شود، پس قانون مشکل دارد.در حال حاضر 60 درصد جمعيت شهر بمبئي حاشيه نشين هستند که اين مشکل عمده اي براي آنان است و درصورت بروز بلايا عمده مجروحان و تلفات از اين حاشيه نشين ها هستند.به طور کلي مي توان گفت بلايا معمولاً به دنبال فقرا مي گردند، چون آنها آسيب پذيرتر هستند.
* چگونه مي توان خطرپذيري ناشي از بلاياي طبيعي را در شهرها کاهش داد؟
** در درجه اول بايد خطرپذيري را شناخت و بعد براساس مشکلاتي که در آن منطقه حاکم هستند يکي يکي بررسي و به دنبال جواب گشت و اين خيلي مهم است که جوابها از جاهاي مختلف جمع آوري شود.
چون ممکن است شهري، مرکز مديريت بحران خيلي قوي با امکانات مناسب داشته باشد اما براساس تجربه هايي که در شهرهاي مختلف ديديم، اين کافي نيست، چون مرکز مديريت بحران بايد با شهرداري، مراکز دانشگاهي شهر و گروههاي پشتيبان هماهنگي داشته باشد.اين گروهها بايد قبل از اينکه بلايي رخ دهد وارد کار شوند و بايد يک استراتژي متناسب با مکانيزمهاي موجود وجود داشته باشد.
شايد بتوان گفت که اين يکي از مهمترين راههاي کاهش خطر است که در کشورهاي توسعه يافته وجود دارد.ما بايد بدانيم که چگونه مي توانيم با هم کار کنيم، چون خيلي ها در اين زمينه در حال فعاليت هستند، اما به صورت جدا از هم کار مي کنند که اين نمي تواند نتايج مطلوبي در پي داشته باشد.راههاي ديگري هم وجود دارد، مي توان از تجربه هاي کشورهاي ديگر الگو بگيريم، البته حتماً نبايد کاري را که آنجا انجام شده، پياده کرد، چون وضعيت کشورها با هم فرق دارد، بلکه مي توان الگو گرفت و بومي سازي کرد. |
