|
* محمدرضا شالبافان
دويست و چهل و ششمين نشست هفته کانون ادبيات ايران با بررسي مجموعه داستان «از کافکا تا گراس» حاوي«آثاري از نويسندگان آلماني زبان سده بيست» برگزار شد.

مجموعه «از کافکا تا گراس» پژوهشي است فشرده و در عين حال جامع با ويژگيهاي داستان معاصرآلماني زبان، با ترجمه و تأليف رضا نجفي و پريسا رضايي.
مؤلفان تلاش کرده اند در اين گلچين، برخي از پرسشهاي اساسي علاقه مندان ادبيات آلماني را پاسخ دهند؛ پرسشهايي همانند: پيشينه ادبيات آلماني، دوره هاي ادبيات آلماني، سنتهاي ادبي در ادبيات آلمان و مضامين مهم در ادبيات امروز آلمان.
نشست بررسي اين کتاب با حضور محمود حسيني زاد و محمد رضا گودرزي به عنوان منتقد، برگزار شد.
* در جستجوي صداهاي تازه
در ابتداي اين نشست «رضا نجفي»، مترجم و مؤلف «از کافکا تا گراس» گفت: نازي ها در زمان جنگ، سنتها، زبان و ادبيات آلماني را نابود کردند و به قولي پس از جنگ جهاني دوم سخت ترين کار در آلمان نوشتن يک صفحه نثر بود.
وي همچنين با اشاره به ادبيات آلماني پس از جنگ جهاني دوم، درباره اين کتاب گفت: اين کتاب 10 سال پيش آماده چاپ بود، اما به دليل مشکلاتي که بر سر راه چاپ آن قرار گرفت، نتوانست به موقع چاپ شود، به همين دليل فعلاً يکي از اشکالات اين کتاب آن است که داستان نويسان امروز آلمان در آن حضور ندارند.
وي افزود: پس از جنگ، آلماني ها سعي مي کنند از اول شروع کنند و ساعت صفري که درباره آلمان معروف است مربوط به همين قضاياست. البته نويسنده هاي قديمي چون توماس مان، هرمان هسه و ... حضور داشتند، ولي در آلمان مخاطبان، دنبال صداهاي تازه تري مي گشتند و چون مردم تجربه هاي تلخ زمان جنگ را پشت سر گذاشته بودند دنبال کساني بودند که به اين مسائل بپردازند، نه کساني که به بحثهاي کلي و مسائل فلسفي و ... مي پرداختند.
نجفي ادامه داد: به اين ترتيب يک چرخش اساسي در ادبيات آلماني ايجاد شد. در اين بين نخست ادبيات آلمان پس از جنگ دوم جهاني به سمت رئاليزم اقبال داشت و ديگر اينکه الگوي نويسندگان آلماني، نويسندگان آمريکايي و انگليسي شد و پيامد اين مسأله آن بود که نثر آنها ساده تر و جملاتشان کوتاه تر شد و به جاي مسائل فلسفي، مسائل روز در آثارشان بيشتر مطرح شد. مسائلي از قبيل آسيبهاي جنگ، بيکاري، گرسنگي و ... .
البته نويسندگان مدرن تري مثل گراس هم بودند، ولي اقبال عموم خواننده ها به نويسندگان رئال بود. اين بخش آن چيزي بود که من سعي کردم در اين کتاب به تصوير بکشم و همچنين مقايسه اي کردم بين داستانهاي پيش و پس از جنگ.
* معرفي نويسندگان شاخص سده 20 آلمان
محمود حسيني زاد ( منتقد و کارشناس ادبيات آلماني) نخستين منتقد اين جلسه بود که درباره «از کافکا تا گراس» گفت : پيش از اين در تهران، کتاب فروشي هايي بود که ما تازه ترين آثار آلماني را توسط آنها تهيه مي کرديم، اما حالا با گسترش اينترنت خلاء نبود اين کتابها کمتر حس مي شود. يکي از حسن هاي اين کتاب آن است که آثار نويسندگان شاخص سده 20 آلمان را مي توانيم يکجا در آن ببينيم.
حسيني زاد در ادامه درباره کورک روزنبرگ و داستان خريد بزرگ او که به شکل رئال نوشته شده است، گفت: اين داستان مصرف گرايي جامعه آن روز آلمان را به تصوير مي کشد. روزنبرگ در اين داستان، جامعه مصرف گراي آلماني را پيشگويي مي کند.وي افزود: جمعي از منتقدان بر اين اعتقادند که روزنبرگ همچنين درباره به وجود آمدن اتحاديه اروپا هم نظريه هايي ارائه مي دهد که بعدها اين اتفاق مي افتد. يکي از شگردهاي روزنبرگ آن است که در داستانهايش مرز بين واقعيت و تخيل را از بين مي برد و اين کار را به بهترين شکل انجام مي دهد.
* داستانهاي آلماني، داستانهاي انديشه محور
«محمدرضا گودرزي» منتقد بعدي نشست بود که درباره کتاب «از کافکا تا گراس» گفت: اين کتاب 27 داستان دارد که 9 داستان از آنها تأمل برانگيزتر است. به نظر من اغلب داستانهاي آلماني انديشه محور هستند. بعد فلسفي- اجتماعي و تمثيل در بيشتر داستانها نقش محوري دارند و شايد اين به دليل سنت فلسفي نيرومند آلمان است، اما به نظرم مثل داستانهاي ديگر زبانها مثل آمريکاي لاتين، خوش خوان نيستند.
وي افزود: در اين مجموعه هر چقدر به اواخر داستانها نزديک مي شويم، جذابيتهاي داستاني بيشتر مي شود .
گودرزي در پايان، داستان «نگاه تحقيرآميز» کورک روزنبرگ را به طور اجمال نقد و بررسي کرد و گفت : اولين نکته اي که در اين داستان نظر ما را جلب مي کند استوار بودن سيستمي خودکامه بر اوهام و تصورات است. نکته اين است که سيستم، پليسي است، اما چگونه مي شود نگاه تحقيرآميز را تفسير کرد؟ ظاهراً جان مايه داستان، بيشتر طنز است تا واقعيت. شگردي که در اين داستان به کار رفته آن است، که نويسنده، مجاز جزء به کل را وارد جامعه شناسي سياسي کرده است و به طور مثال چون متهم ريش قرمز دارد، اداره پليس به اين واسطه کل کساني که اين نشاني را دارند، دستگير مي کند. |