|
اسفناج گياهي است از سر دسته تيره اسفناجيان که جزو دو لپه اي هاي بي برگ است. داراي ساقه راست و شيار دار، با برگهاي
پهن و مثلثي شکل، گلهاي آن خوشه اي، سبز رنگ و کوچک، داراي 5 پرچم و 5 کاسبرگ به هم چسبيده است.
اسفناج تازه حاوي مواد آلبومينوئيدي، مواد چرب، مواد قندي، لسيتين، سکرتين، استات دوپتاس، کلروفيل، کاروتن، ساپونين، بخصوص «اکسالت» ها مي باشد. در تخم جوانه زده اسفناج و در جوانه هاي آن مقداري آنزيم هاي جنتيوبياز و سلوبياز و ليکناز يافت مي شود و ماده اي به نام اسپيناسين که ترشحات مربوط به هاضمه را تحريک مي کند.
اسفناج همچنين داراي ويتامينهاي (آ، ب، ث، د، کا) نياسين (ويتامين پ پ) و مواد معدني و املاح مانند آهن، فسفات، فسفر، ارسنيک، پتاسيم و کلسيم، مس، مواد ازته، کلرور سديم، سلولز، يد، هيدروکربنه فوليک اسيد، اسيد فسفوريک، اکساليک اسيد مي باشد.
خواص و اثرات دارويي: طبع اسفناج بر اساس نظر حکماي طب سنتي کمي سرد و تا حدي مي توان گفت که نه گرم است و نه سرد، بلکه معتدل است.
اسفناج داراي خواص خون افزا، ملين طبع، سريع الهضم و برگرداننده ماده مرض، آنتي پلاگروز، جلا دهنده، مدر، تقويت کننده ترشحات معده و روده و لوزالمعده ( به دليل داشتن سکرتين )، افزايش دهنده ترشحات صفرا، تقويت کننده حرکات دودي شکل معده، تقويت کننده اعصاب است. اسفناج پخته براي رفع سرفه هاي خشک، آسم ، گرفتگي صدا، يبوست، قولنج هاي کبدي، رماتيسم، نقرس و کمي ترشحات شير معمول است. تخم آن براي درد کبد، درد دل و درد سر نافع است.
برگ آن خنک کننده است و براي کاهش تب و ورم ريه و روده کوچک نافع است. تخم آن ملين، خنک کننده و براي ورم کبد و يرقان مفيد است. اسفناج در موارد رفع سرفه هاي خشک ( اسفناج پخته )، آسم، رفع سردرد، دل درد، کمر درد، تبهاي حاد، التهاب و گواتر، رفع تشنگي، تقويت اعصاب، گرفتگي صدا، کم خوني دختران جوان، بيماري هاي حاد، بيماري هاي مقاوم پوست، اسکوربوت، يبوست، کمي ترشحات شير، قولنج هاي کبدي، نقرس، رماتيسم، رفع لاغري ( 2 تا 5 گرم عصاره برگ تازه ) به کار مي رود.در موارد کم خوني و کمبود ويتامين ث (اسکوربوت) و بيماريهاي مقاوم پوست استفاده مي گردد .
اسفناج رفع تشنگي مي نمايد و سريع الهضم تر از ساير سبزي هاست و براي درد گلو و ورم ملاز يا ورم لهات ( گوشت پاره اي که از وسط انتهاي کام آويخته است و آن را اوولا نامند ) نافع است و آب تخم آن براي درد ناحيه قلب و درد احشا ( اعضاي داخل شکم ) مفيد است.
دارويي قديمي براي سؤهاضمه است. شيره تازه آن براي جبران کمبود ويتامين ها استفاده مي شود. مي توان 2 تا 5 گرم از عصاره برگ تازه اسفناج را به عنوان داروي مناسب براي رفع کم خوني مورد استفاده قرار مي دهند.
اسفناج يکي از سبزيهاي بسيار مفيد براي مبارزه با سرطان است. اين سبزي خطر احتمال ابتلا به سرطان را پايين مي آورد و در پيشگيري از آن مفيد است.
به علت داشتن منيزيم تا حدودي جلوي پيشرفت سرطان را مي گيرد، محرک کليه ها بوده و کار و فعاليت آن ها را زياد مي کند و به علت داشتن سکرتين اثر نيرو دهنده بر روي ترشحات معده، روده و لوزالمعده دارد. ترشحات صفرا را افزايش مي دهد و حرکات دودي شکل روده را تقويت مي کند.
يکي ديگر از خواص درماني اسفناج در مورد بيماري قند است. افرادي که بيماري قند دارند، بايد در روز دو تا سه مرتبه اسفناج ميل کنند و يا مقداري اسفناج به صورت چاي، دم کرده، سپس کمي ليمو ترش به آن اضافه کنند و نيم ساعت قبل از غذا ميل کنند.
در موارد کمبود ويتامينهاي «آ، ب، ث، د» مصرف مي شود و به عنوان داروي اعصاب براي کساني که کارهاي فکري دارند، توصيه مي شود.
به علت پورين موجود در اسفناج، افراد مبتلا به بيماري نقرس بايد از خوردن آن پرهيز کنند. اسفناج به علت آهن و املاح معدني موجود و مقدار بسيار ويتامين (ب )، به رشد موها و افرادي که کم خون هستند و بهترين غذا براي زنان باردار است و کساني که خون زيادي از آنها دفع گرديده، فوق العاده مفيد است. حتي يکي از سبزيهايي است که تقويت کننده و براي کودکان مناسب است .اگر در خانواده افراد سالمند زندگي مي کنند بايد اسفناج را در غذاي روزانه آنها جاي دهيد. البته سعي کنيد از اسفناج خام استفاده کنيد (مانند کاهو در سالاد بريزيد) زيرا اين سبزي به قدري لطيف است که با جوشاندن يا پخت، خواص آن از بين مي رود. اگر رژيم غذايي داريد، مبادا از خوردن اسفناج و تره غافل شويد .
خوب است به اسفناج و تره کمي ليمو ترش تازه بزنيد و با ديگر سبزيجات سالادي مناسب ميل فرماييد. مصرف اسفناج در تغذيه کودکان به عنوان غذاي کامل دوره نقاهت، رفع کم خوني و کم خوني دختران جوان، بيماري هاي حاد، بيماري هاي مقاوم پوست، اسکوربوت توصيه شده است. اگر اسفناج را با جوانه ها مخلوط کنيد، از آن خواص بسيار خوبي بهره مند مي شويد و مي توانيد آن را در دوران نقاهت بيمار استفاده کنيد .
اسفناج که از سبزي هاي داراي رنگ سبز تيره است، همراه با هويج در صدر فهرست خوراکي هاي ضد سرطان جاي دارد و طبق تحقيقات دانشمندان در کاهش ميزان ابتلا به سرطان مؤثر است، بخصوص در پيشگيري از سرطان کولون، سرطان رکتوم، سرطان معده، سرطان پروستات، سرطان حنجره و حلق، سرطان مخاط رحم و سرطان گردن و مري و بويژه سرطان ريه نقش بالايي دارد. اسفناج را نبايد براي بيماران مبتلا به ورم مفاصل و سنگهاي صفراوي تجويز کرد؛ زيرا اکسالات آن کسالت بيماران را تشديد مي کند.براي رفع بند آمدن ادرار هنگامي که درد شروع مي شود بايد نيم فنجان اسفناج را به همان اندازه مخلوط با روغن بادام شيرين و يا روغن زيتون شده باشد مصرف گردند. آب اسفناج به علت دارا بودن املاح معدني فراوان، کلروفيل و آهن در تأمين عناصر معدني و ضروري بدن، همچنين سازندگي خون کمک مؤثر مي نمايد و از آن در رفع کم خوني ها مي توان نتايج درماني گرفت.
در تقويت بيماران در دوره نقاهت و در رفع خستگي هاي جسماني و روحي اشخاص مسن و اطفال، اثرات مفيد ظاهر مي کند. به علت وجود اکسالات ها و فسفات ها، براي بيماران نقرسي و رماتيسمي و ورم روده و معده و سنگهاي صفراوي ضرر دارد و اسيد اوريک و اوره و ميزان فشار خون را افزايش مي دهد. بنابر اين اسفناج را بايد با دارچين و روغن بادام بپزند و ميل نمايند.
اسفناج يا اسپيناج گياه بومي ايران است و از اوايل قرن اول ميلادي کم کم به نقاط ديگر دنيا راه يافت بطوري که در تاريخ مسطور است اسفناج در قرن هفتم در چين و در قرن دوازدهم در اسپانيا کشت مي شده است.
اسفناج، گياهي است يک ساله، داراي ساقه اي راست، به ارتفاع نيم متر که برگهاي آن پهن و نرم مثلثي شکل به رنگ سبز مي باشد. اسفناج نسبت به سرماي زمستان مقاوم است.
دو نوع اسفناج وجود دارد که به نام پاييزه و بهاره ناميده مي شود. اسفناج بهاره، در فصل بهار کاشته مي شود و به اسفناج انگليسي معروف است. نوع پاييزه آن که به خاک بسيار غني احتياج دارد، در پاييز کاشته مي شود. گلهاي اسفناج به رنگ سبز کمرنگ مي باشد.
اسفناج چون داراي مواد غذايي فراواني است، کشت آن امروز در تمام نقاط دنيا معمول است.
* ترکيبات شيميايي
اسفناج از نظر داشتن ويتامين B3 بسيار غني است، بنابراين داروي مهمي براي برطرف کردن بيماري پلاگر است. پلاگر يک نوع بيماري است که به علت کمبود ويتامين B3 در بدن به وجود مي آيد و نشانه هاي آن شامل: ضعف بدن، تشنج، اختلال در دستگاه هاضمه و به وجود آمدن لکه هاي قرمز روي بدن است.اسفناج مقدار زيادي آهن، کلسيم، سديم، پتاسيم، يد، مس، منيزيم ، لسيتين ، کلروفيل، کاروتن، اسيد اگزاليک و اسيد ارسنيک دارد و به علت داشتن منيزيم، جلوي پيشرفت سرطان را مي گيرد. اسفناج از نظر داشتن ويتامين B3 بسيار غني است، بنابراين داروي مهمي براي برطرف کردن بيماري پلاگر است.
* خواص غذايي و سلامتي
برگ اسفناج از نظر طب قديم ايران کمي سرد است و برخي عقيده دارند که متعادل است؛ يعني نه سرد است و نه گرم.
- برگ اسفناج منبع غني ويتامين A ، B3 ، C و آهن و پتاسيم مي باشد.
- بدن را قليايي مي کند.
- خنک کننده است و براي پايين آوردن تب مفيد است.
- ورم روده کوچک را رفع مي کند.
- براي ورم ريه مفيد است.
- ملين است و يبوست را برطرف مي کند.
- براي لاغر شدن و کم کردن وزن مفيد است.
- اسفناج به دليل داشتن ماده اي به نام اسپيناسين، هضم غذا را تسريع مي کند. اين ماده باعث تحريک معده و ازدياد ترشحات آن مي شود.
- خوردن اسفناج پخته يا براني در رفع تشنگي مؤثر است.
- غرغره آب خام يا پخته اسفناج، براي از بين بردن ورم و درد گلو مفيد است.
- براي رفع سرفه هاي خشک ،برگ اسفناج را با جو پوست کنده و روغن بادام بپزيد و بخوريد.
- آش اسفناج با گشنيز، براي سردردهايي که ناشي از سؤ هاضمه و اختلال دستگاه گوارش است، مفيد مي باشد.
- اگر آش اسفناج را با آب ليمو و سماق يا آب غوره بخوريد، سردردهاي ناشي از اختلال کيسه صفرا را برطرف مي کند.
- خوردن اسفناج از سرطان جلوگيري مي کند، بويژه در افرادي که به کشيدن سيگار عادت دارند.
- تحقيقات دانشمندان نشان داده است اسفناج در پيشگيري از سرطان روده بزرگ، معده، پروستات، حنجره و رحم موثر است.
- اسفناج، کلسترول خون را پايين مي آورد.
- بهترين دارو براي کساني است که مبتلا به کم خوني هستند.
- اسفناج مانند جارو، روده بزرگ را تميز مي کند.
- ترشحات لوزالمعده را افزايش مي دهد.
- اسفناج، سبزي مفيدي براي تقويت اعصاب است. اسفناج، تعداد گلبولهاي قرمز خون را افزايش مي دهد، بنابراين بهترين دارو براي افراد مبتلا به کم خوني است.
- اسفناج پخته، براي رفع بيماري آسم و گرفتگي صدا بسيار مؤثر است.
- رماتيسم و نقرس را درمان مي کند.
- براي زياد کردن شير در مادران مؤثر است.
- سابقاً نوعي شربت از اسفناج تهيه مي شد که در معالجه خونريزي ها و کم خوني از آن استفاده مي کردند.
- تخم اسفناج ملين و خنک کننده است.
- تخم اسفناج براي برطرف کردن ورم کبد و يرقان مفيد است.
- اسفناج ،چون داراي کلروفيل است، عضلات روده را تحريک کرده و تخليه مدفوع را آسان مي کند.
- اسفناج اسيديته خون را کم مي کند و عضلات و استخوانها را تقويت مي نمايد.
- رعشه و بوي بد دهان را از بين مي برد.
- قوت غذايي اسفناج از ساير سبزي ها بيشتر است، مشروط بر اينکه آب آن را دور نريزيد و از ساقه هاي نازک و نورسته آن در سالاد استفاده کنيد.
- باعث افزايش اشتها بويژه در کودکان مي شود.
- براي معالجه کک و مک، اسفناج را در روغن زيتون قرار دهيد و بعد روي صورت بگذاريد.
* مضرات
اسفناج به علت داشتن اگزالات، براي بيماران مبتلا به ورم مفاصل و سنگ هاي کليه و مثانه مناسب نيست. ضمناً افرادي که سرد مزاج هستند، بايد اسفناج را با ادويه هاي گرم نظير فلفل، دارچين، زنجبيل و هل ميل نمايند. |
