* دکتر علي خرم

شايد بتوان با سه عامل پرونده هسته اي کشورمان را مورد بررسي قرار داد: عامل اول آژانس بين المللي انرژي هسته اي و مديرکل آن است که گزارشهاي فني و حقوقي را تهيه مي کنند و به تمام کارها و تصميمها جهت مي دهند.
عامل دوم، موضوع سياسي و بين المللي است که بايد نقش بازيگراني همچون 1 + 5 را در آن مورد بررسي قرار داد، زيرا آنها با جديت پرونده هسته اي ما را دنبال کرده و در اين باره ديدگاه غالب را تشکيل مي دهند.
سومين عامل نيز موضع گيريهاي ايران و سياستهاي آن است که نقش تعيين کننده اي دارد.
از چندي پيش مدير کل آژانس تغيير کرده و بزودي البرادعي به طور رسمي جاي خود را به «يوکيا آمانو» ژاپني مي سپارد. «آمانو» در اولين موضع گيري اش اعلام نموده «هيچ مدرکي مبني بر تلاش ايران براي دستيابي به توانايي توليد سلاح هسته اي مشاهده نکرده است.»
واقعيت آن است که نقش مديرکل آژانس در موارد ياد شده را نمي توان بيش از 20 يا 30 درصد در نظر گرفت و وي با همين وزن مي تواند در بهبود اوضاع يا وخيم تر شدن آن تأثير بگذارد، در نتيجه ما نه مي توانيم به تغيير مديرکل اعتماد کنيم و نه اينکه گمان کنيم اين تغيير هيچ اثري بر پرونده هسته اي کشورمان ندارد.
مديرکل آژانس هم مي تواند با يک اظهارنظر تحريک آميز بهانه به دست جهانيان بدهد و هم مي تواند باعث آرامش شود.به هر حال «آمانو» يک ژاپني است که با البرادعي مصري تفاوتهايي خواهد داشت. او مليت يک کشور قرباني سلاح هسته اي را دارد و به همين سبب نسبت به موضوعات هسته اي حساسيت ويژه اي خواهد داشت. همچنين ژاپن تا مرز توليد سلاح هسته اي گام برداشته و يکي از پيشرفته ترين کشورها در زمينه فناوري هسته اي است.
اما نکته مهم اين است که ژاپني ها به طور آشکار در گروه غرب قرار دارند و بايد متوجه باشيم که آنها از مواضع غرب بخصوص آمريکا حمايت مي کنند، از اين رو با توجه به موارد فوق موضع ژاپني ها مي تواند حتي از برخي کشورهاي اروپايي نيز سخت تر باشد.اينکه «يوکيا آمانو» در برابر ايران مواضع آرامي را اتخاذ مي کند يا برخوردي تندتر از البرادعي داشته باشد، به روابط آنها با آسيا، کشورهاي خاورميانه و ايران باز مي گردد، از اين رو بدون توجه به شخصيت فردي «آمانو» و به لحاظ تئوريک بايد انتظار رفتار تندتري را به نسبت البرادعي از او داشته باشيم، اما از سوي ديگر، نبايد بازيگران اصلي را فراموش کرد؛ زيرا آنها هستند که نقش عمده را در پرونده هسته اي ما بازي مي کنند و بارها شاهد بوده ايم که مسائل فني قرباني مسائل سياسي شده اند.
بنابراين، اگر از نظر سياسي و بين المللي بتوانيم کار را مهار کنيم، آن 20 يا 30 درصد مورد اشاره خيلي تأثير نخواهد داشت و در غير اين صورت شرايط خيلي به نفع ما نخواهد بود.آنچه مسلم است، اينکه روابط ما با 1 + 5 بايد بسيار دقيق و ظريف در نظر گرفته شود. ما بايد ضمن دفاع از منافع ملي و عزت کشورمان از گفتار و رفتار تحريک آميز خودداري کنيم و نگذاريم پرونده هسته اي ما دستخوش سياست بازان عرصه بين المللي شود.جمهوري اسلامي همچنان که از حقوق خود کوتاه نمي آيد، به پيشرفتهاي صلح آميز هسته اي ادامه مي دهد و بايد هر روز هم در مواضع سياسي خود و روابط بين المللي بسيار ظريف تر، سنگين تر و حساب شده عمل کند.
ما بايد بتوانيم آقاي «آمانو» را حتي با گرايشهاي منفي اداره کنيم و اجازه ندهيم بر خلاف منافع بحق ما حرکتي انجام دهد يا اينکه از حرفها و حرکات ما عليه خودمان استفاده کند و اجازه رفتارهاي تندتر به غربي ها بدهد.
اگر چه در زمان البرادعي پرونده ما به شوراي امنيت ارجاع شد، اما وي در بسياري از موارد بر حقوق ما تأکيد کرده و بصراحت بيان مي کرد که ايران به دنبال سلاح هسته اي نيست. اما در مورد «آمانو» هنوز چيز زيادي معلوم نيست و تحليلهاي موجود بيشتر بر اساس مليت وي، شرايط موجود و روابط بين المللي ژاپن است. بنابراين بايد با تدبير حرکت کنيم تا در چند ماه آينده بتوانيم مواضع و نوع رفتار دبيرکل جديد را دريابيم.