* غلامرضا قلندريان

پس از اعلام صحت انتخابات از سوي شوراي نگهبان، گمانه زني ها از سوي محافل و نخبگان سياسي در خصوص چينش کابينه رياست جمهوري دهم بويژه با اعلام برخي معاونان آقاي احمدي نژاد در کابينه؛ ابعاد رسانه اي به خود گرفت.
رئيس جمهور منتخب با عنايت به ملاکها و معيارهاي مورد نظر خويش بخصوص کوله بار تجربه و شناختي که از چهره هاي گوناگون و کارآمدي آنها به دست آورده است، نسبت به گزينش همکاران خويش در کابينه دهمين دوره رياست جمهوري اقدام خواهد کرد. نکته اي که اکنون ذهن تحليلگران را به خود معطوف نموده، معيارهاي گزينش افراد براي تصدي مهمترين پستهاي کليدي کشور است که هر گونه کوتاهي و غفلت براي انتخاب آنها، نه تنها تعامل با نمايندگان مجلس را به چالش مي کشد، بلکه تبعات بروکراتيک را نيز به کشور تحميل خواهد نمود.
پرداختن به معيارهاي گزينش وزرا از حوصله اين نوشتار خارج است، ولي از باب اهميت تنها به برخي از ملاکهاي انتخاب مديران کلان، به طور اجمال اشاره مي گردد.
* جوان بودن
عده اي با تکيه بر جوان بودن، ديگر الزامها و ويژگيهاي فرد را به بوته فراموشي مي سپارند، در حالي که «تجربه» و «سابقه» سرمايه هاي مديريتي تلقي مي شوند که در جلوگيري از هدر رفت منابع و سرعت در انجام طرحها نقش مؤثري دارند. انتخاب همکاران جوان اگر دغدغه نداشتن تجربه را بر طرف نمايد، گزينش شايسته اي است که به معناي گردش نخبگان نيز قابل ارزيابي است.
ورود چهره هاي جديد، به مفهوم باز شدن فضاي مديريتي است که فرصت انجام وظيفه براي ديگر افراد را نيز فراهم مي نمايد، اما اين نگاه نبايد به منزله تجربه سعي و خطا باشد و اين مسؤوليت خطيري که جامعه انتظار خروجي قابل دفاع را در راستاي حل مشکلات و ارائه نقطه نظرات جديد دارد، هزينه سعي و خطاي ديگران گردد. اکنون بر کسي پوشيده نيست، نه تنها زمان چنين نگرشي منقضي گرديده، بلکه در صورت اصرار بر اتخاذ اين مشي کاري، نبايد از تبعات اداري آن بر ساختارها و خروجي کار غفلت نمود.
همان گونه که مولاي متقيان علي(ع) در اين مورد فرمودند: «در امور کارمندان خود بينديش و پس از آزمايش به کارشان بگمار...»
* تجربه
يکي ديگر از ويژگيهاي وزرا، داشتن تجربه لازم در مسؤوليت مربوطه است. وجود اين عنصر که به عنوان مکمل علم عمل مي نمايد، مدير را در سطوح گوناگون مديريتي از توانمندي فکري لازم براي ايفاي نقش برخوردار مي نمايد و در صورت فقدان آن، عملکرد افراد تبعاتي را براي مديريت کلان کشور در پي خواهد داشت. امام علي (ع) در صفاتي که براي مديريت برمي شمارند، مجهز بودن به سلاح تقوا و تجربه را گوشزد و در نهج البلاغه به مالک اشتر مي فرمايند: «اي مالک، در انتخاب مدير و کارگزاران خود باتجربه ها را انتخاب کن.»
اهتمام به اين موضوع بر کسي پوشيده نيست، اما عده اي به نحوي عنصر «تجربه» را بزرگ مي کنند که فرصت حضور براي ديگران را سلب نمايند. اگر استنباط از تجربه تأکيد بر حضور چهره هاي خاصي باشد که در برخي مقاطع در عملکرد بروکراسي چنين وضعيتي مشهود بوده است، اين ديدگاه نمي تواند به معناي بهره گرفتن از تجربه ديگران باشد، بلکه اين نگرش را مي توان دايره محدود گزينش نخبگان تلقي نمود.
* تخصص
ملاک ديگر براي انتخاب وزرا، داشتن علم و خرد لازم به منظور اداره مجموعه تحت امر مي باشد. توجه به معيار تخصص، يکي از اولويتهايي است که امروزه در همه سطوح مديريتي اعم از خرد و کلان، مورد عنايت مي باشد؛ يعني مدير نسبت به تشکيلات و سازمان خود، دانش و علم و آگاهي را داشته باشد. اصل عقل ايجاب مي کند که کار را بايد به کاردان سپرد و اگر مدير، دانش آن کار را نداشته باشد، شکست سازمان و تشکيلاتي که در آن کار مي کند، قطعي است. چنانچه مدير، صلاحيت علمي نداشته باشد نمي توان او را براي تصدي مسؤوليت و مديريت انتخاب کرد.
* تعهد
يکي ديگر از ملاکهاي گزينش وزرا، داشتن «تعهد» است تا از اين رهگذر عملکرد آنها هزينه براي نظام ايجاد نکند. عده اي در گذشته با اولويت دادن به تعهد و يا تخصص موضوعهاي اصلي را به حاشيه مي کشاندند، در حالي که اکنون بايد به اين موضوع اذعان نمود که تعهد شيرازه اي است که همگي معيارهاي فوق را به يکديگر پيوند مي دهد. به سخن ديگر، هر کدام از ويژگيهاي مورد اشاره بدون تعهد امکان عملي شدن را نمي يابند.
* کارآمدي
اين ويژگي در حقيقت بيانگر قابليتها و تواناييهاي مديران و کارگزاران در اداره کشور است که ايفاي بهينه کار ويژه هاي دولت و کسب حداکثر رضايتمندي مردم را درپي دارد. امروزه با گذشت سه دهه از انقلاب مردمي ايران، کسي ترديدي در پايه هاي مشروعيت اين نظام روا نمي دارد. اما اين نيز واقعيت دارد که هر حکومتي ممکن است در عرصه تحقق کار ويژه ها و وظايف و هدفهاي خود با دغدغه و نگراني مواجه شود. لذا توجه به عنصر کارآمدي براي گزينش اعضاي کابينه، از مهمترين اولويتهايي است که قطعاً رئيس جمهور در انتخاب همکارانش آن را مورد امعان نظر قرار خواهد داد.
بنابر اين، اصل شايسته سالاري اساس گزينش و ملاک انتخاب دولت دهم خواهد بود، اگر چه نمي توان اين مهم را ناديده گرفت که اعضاي کابينه دولت بايد همراهي و همسويي کاملي با رئيس جمهور جهت تحقق اراده وي داشته باشند تا نداشتن قرابت فکري، خللي در انجام وظيفه ايشان که مسؤوليت کل کابينه بر عهده وي مي باشد، ايجاد نکند.
لذا شايسته است، آقاي احمدي نژاد از منابع انساني ارزشمندي که قابليت و توانايي آنها در سطوح گوناگون مديريتي به اثبات رسيده است، استفاده نمايد. در صورت تحقق اين مهم که قطعاً از دغدغه هاي جدي رئيس دولت دهم مي باشد، مي توان کابينه اي توانمند را در راستاي انجام وظيفه خطير مديريت کلان کشور، انتظار داشت.