*رسول بهروش
بي گمان هيچ شخصيتي همچون علي اکبر جوانفکر- مشاور رسانه اي دولت در چهار سال گذشته- نمي توانست هم صحبت ما

باشد و از عملکرد قوه مجريه در زمينه تعامل دولت و رسانه ها دفاع کند. با اين رويکرد، به پرسش و پاسخ با جوانفکر شتافتيم و البته اين شانس را داشتيم که مشاور وفادار احمدي نژاد، تنها ساعتي پس از استعفاي ناگهاني و غيرمنتظره اش، به طور اختصاصي پاسخگوي پرسشهاي قدس باشد.

وضعيت ناهنجار رسانه اي در کشور حاکم است
تنها اندکي پيگيري و تحقيق در آراي موافقان دولت پر خبر محمود احمدي نژاد، نشان مي دهد به همان اندازه و يا حتي بيشتر از آنچه برخي رسانه ها از عملکرد دولت در دل شکوه دارند، اين قوه مجريه و اعوان وانصارش است که به وضوح از رويکرد بخشي از وسايل ارتباط جمعي در کشور گله دارد.
دولت صميمي و مشاور رسانه اي رئيس دولت نهم، از همين دسته است:«ما نبايد تعامل را يکسويه نگاه کنيم. اين طور نيست که فقط رسانه ها از دولت مطالبه داشته باشند و بخواهند زمينه هاي همکاري با آنان فراهم شود. در واقع اصل تعامل يک مفهوم کامل دو سويه را منتقل مي کند، چنانکه هيچ تعاملي به شکل يکطرفه امکانپذير نيست. تعامل يا بر اثر نياز دو جانبه يا بر حسب تفاهم



مشترک در مورد يک امر صورت مي پذيرد که در هر دو حال به همکاري دو طرفه نياز است.» در اين زمينه، مشاور رئيس جمهور مي کوشد تا يکطرفه به قاضي نرود:«هر دو به هم نيازمندند. رسانه ها به دولت به عنوان اصلي ترين منبع توليد خبر نياز دارند و البته دولت هم براي آنکه جامعه را از روند برنامه ريزيها، تصميم گيريها و فعاليتهايش آگاه کند، نيازمند رسانه هاست.»
اکنون اما، آرام آرام نوبت به نقد فضاي رسانه اي حاکم مي رسد:«با اين اوصاف، با توجه به وجود يک وضعيت ناهنجار رسانه اي در کشور، بايد اذعان کرد اصل تعامل دو جانبه تحت تأثير قرار گرفته است. اعمال نفوذ يا حاکميت بلامنازع جريانهاي سياسي و خبري به بخش مهمي از مديريت رسانه اي کشور، در عمل امکان تعامل هرچه بهتر دولت و رسانه ها را مخدوش کرده است.»

فلاش بک؛ کلهر و بي تربيتي رسانه ها!
همزمان با به تلخي گراييدن سخنان مشاور رسانه اي رئيس دولت نهم در مورد رسانه ها- ترجيحاً منتقد- ياد و خاطره ديگر مشاور خبرساز محمود احمدي نژاد در ذهن مان تداعي مي شود.
در حقيقت، مواضع علي اکبر جوانفکر در قبال برخي رسانه ها که در هنگام اين مصاحبه، مقارن با آخرين نفس هاي دولت نهم شده بود، اولين جبهه گيري قوه مجريه حاکم در قبال برخي از وسايل ارتباط جمعي کشور نبوده است.
در يکي از خبرسازترين اتفاقهاي دولت نهم، مهدي کلهر که هر نوبت از مصاحبه هايش به ساعتها جدل و حاشيه در بطن رسانه ها و جامعه مي انجاميد، طي گفتگويي با يک ويژه نامه پر شمارگان نوروزي، بشدت برخي مطبوعات را مورد حمله قرار داد: «اتفاقات عجيبي در دولت نهم رخ مي دهد. برخي رسانه ها همچنان انتخاب احمدي نژاد به عنوان رئيس دولت نهم را به رسميت نمي شناسند.... اينها در واقع ايفاگر نقش يک بچه بي تربيت و بي سواد هستند که رفتار و باورهاي بي ادب خود را روي کاغذ به چاپ مي رسانند... کساني که در رسانه ها ادعاي دموکراسي دارند، بي تربيت ترين هستند و بايد به آنها ادب آموخت...»
احمدي نژاد: هيچ دولتي اين قدر مورد هجوم نبوده است
موضع گيري عليه رويکرد رسانه ها در دولت نهم، حتي گاهي به رأس هرم نيز کشيده مي شد؛ چنانکه محمود احمدي نژاد، بويژه در ماه هاي منتهي به انتخابات دهم، بارها از عملکرد رسانه ها زبان به شکوه گشود. بيست روز پيش از موعد برگزاري انتخابات رياست جمهوري، احمدي نژاد در يک کنفرانس خبري بصراحت ادعا کرد در مورد هجمه رسانه ها، دولتش مظلوم ترين نمونه بوده، گو اينکه هيچگاه وارد اين مجادلات نشده است:«ما همواره از دولتهاي مستقر حمايت کرده ايم، اما يک دولت در هيچ دوراني اين قدر مورد هجوم نبوده است. ما وارد اين مباحث نشديم، چون مي دانستيم بيراهه است و حتي يک ساعت از وقت دولت صرف مسائل حاشيه اي نشد.»
در همان جلسه، احمدي نژاد حتي تلويحي از تلويزيون نيز انتقاد کرد، گرچه بسياري بر اين باورند که رسانه ملي نزديکي و قرابت خاصي به دولت او داشته است:«صدا و سيما هم اعلام کرده اگر خبر روزمره دولت را منتشر کنيم، برخي حمل بر تبليغات مي کنند و من گفتم اشکالي ندارد.»
با اين همه، بي ترديد مهم ترين فراز از گلايه هاي نفر اول اجرايي مملکت نسبت به رويه برخي از رسانه ها، به موضوع مناظرات انتخاباتي برمي گردد و ادعاي محمود احمدي نژاد، مبني بر آنکه ده ها هزار تيتر عليه وي در مطبوعات درج شده است. اين، شايد سمبل نارضايتي دولت از رسانه ها باشد، آنچه البته احساس برخي رسانه ها نسبت به دولت هم هست، اما به راستي ريشه اين سؤتفاهم ها کجاست؟

رسانه ها به دولت نگاه سياسي دارند
شايد پاسخ مشاور رسانه اي رئيس جمهور که اکنون ديگر بايد پسوند«سابق» را هم به انتهاي عنوانش بچسبانيم به اين پرسش ها، روشن کننده برخي از دلگيري هاي دولت و رسانه ها از يکديگر باشد:«به نظر مي رسد رسانه ها از موضع سياسي با دولت مواجه مي شوند که همين امر به طور طبيعي يک عامل مختل کننده در تعامل ميان دولت و رسانه هاست. وسايل ارتباط جمعي بايد ايفاگر نقش پل ارتباطي و انتقال دهنده خبر و اطلاعات باشند که به همين دليل، ضرورتاً لازم است بي طرف بمانند و بدون جهت گيري عمل کنند؛ در غير اين صورت، برخورد از موضع سياسي و حزبي با دولت به عنوان مولد اصلي توليد اطلاعات، امکان تعامل را در عمل از بين مي برد.»
در واقع اعتراض جوانفکر، بصراحت به استيلاي تخرب بر رسانه هاي کشور تعلق مي گيرد و سلب بي طرفي از وسايل ارتباط جمعي، از ديد اين فعال سياسي مهم ترين عامل ايجاد تنش بين روابط دولت و رسانه ها تلقي مي شود. اما آيا بهتر نيست سهمي را هم به رسانه هاي بالذات منتقد و نيز تحليلهاي منصفانه مطبوعات مستقل اختصاص بدهيم و از رسانه ها، تنها توقع«انتقال خبر» را نداشته باشيم؟!
رسانه نزديک به دولت نداريم!
از جوانفکر در مورد مطبوعات دولتي و يا به اصطلاح نزديک به دولت مي پرسيم و اينکه آيا انتشار آنها با يارانه هاي خاص، عرصه رقابت را بر نمونه هاي خصوصي تنگ تر نمي کند؛ اينجاست که او نهيبي ديگر بار به ما مي زند:« تقسيم بندي رسانه ها به نزديک به دولت يا غيردولتي، همان آسيبي است که به آن اشاره کردم. اين تقسيم بندي نشان دهنده وجود يک بيماري در فضاي رسانه اي کشور است. جانبداري يا مخالفت با دولت، نبايد اساس کار يک رسانه قرار بگيرد.»
اشاره مشاور رسانه اي رئيس دولت نهم، به همان بحث تخريب در رسانه هاست؛ آنچه بعدتر بصراحت ذکر مي کند:« قايل بودن به اين گونه تقسيم بندي ها، ثمره حزبي شدن رسانه هاست که در عمل اجازه تعامل را نمي دهد.» و البته بهانه اي مي شود براي طفره رفتن از پاسخ به پرسش ما که ذهن بسياري از متوليان نشريات خصوصي را به خود مشغول کرده است:«تا وقتي اين بيماري گريبانگير رسانه هاي ارتباطي جمعي باشد، صحبت کردن درباره ساير امور، به منزله رهاکردن متن و پرداختن به حاشيه است.»

امواج تبليغاتي عليه دولت، ناجوانمردانه بود
نوبت به پرسش اساسي بسياري از منتقدان در مورد رسانه ها مي رسد؛ توقيف نشريات:«ببينيد، نشريات تابع قانون مطبوعات هستند. در قانون مطبوعات، هيأت نظارت پيش بيني شده است. اعضاي اين هيأت، ترکيبي از نمايندگان نهادهاي مختلف، از جمله مطبوعات و دانشگاه ها هستند، اما نکته بسيار مهم در مورد اين هيأت 7 نفره، اين است که دولت در آن تنها يک نماينده دارد. تصميم درباره توقيف نشريات بر عهده دولت نيست. همين هيأت نظارت در اين زمينه تصميم گيري مي کند»
و البته پس از آنکه صورت مسأله تغيير مي کند، جوانفکر به گلايه اي ديگر از رسانه ها لب مي گشايد که بيش از هر چيز ديگري مي تواند نشان دهنده تنشهاي بين دولت و رسانه ها باشد:«متأسفانه هر بار که نشريه اي تعطيل شده، موج گسترده تبليغاتي عليه دولت به راه افتاده، حال اينکه دولت در اين زمينه هيچ نقشي نداشته است.»
گلايه برخي از اصحاب رسانه اما، بر اين اساس بود که دولت مي توانسته با لابي کردن مانع از توقيف مطبوعات شود، چنانکه گاهي رسانه هاي نزديک به دولت(تعبيري که جوانفکر آن را رد مي کند) دچار اشتباه هاي بزرگتري شده اند، اما از محاق توقيف جان سالم به در برده اند. ديگر آنکه ادعاي جسته و گريخته برخي مقامهاي دولتي در زمينه عدم توقيف نشريات در دولت نهم، محل ابهام بوده است، گو اينکه دولت مي تواند مدعي شود هيچ نشريه اي را به ابتکار خودش نبسته است. عدم تقديم لايحه جامع اطلاع رساني به مجلس شوراي اسلامي، با وجود تأکيد قانون توسعه پنج ساله چهارم، سؤال ديگر منتقدان رسانه اي دولت است که مشاور رئيس جمهور به آن پاسخ نمي دهد:«اين موضوع بر عهده شوراي عالي اطلاع رساني است که مسؤوليت آن با سخنگوي دولت است.»

از اين تهمتها زياد زده شده
چنانچه در قسمت پيشين گزارش پيش رو نيز خوانديد، شايعه کاهش يارانه حمايتي دولت براي روزنامه هاي منتقد، دير زماني است که در محافل کشور وجود داشته است، آنچه جوانفکر در مصاحبه با قدس، آن را تهمت قلمداد مي کند:«بهتر است در اين مورد از خود مدعيان بپرسيد تا مستندات خود را ارائه بدهند، وگرنه رسانه ها منشأ توليد حرف و سخن هستند و از اين تهمتها تا به حال زياد زده شده است.»
مشاور سابق احمدي نژاد، حتي بحث بد قولي اش در ترتيب دادن جلسه اي مشترک ميان مديران مسؤول روزنامه هاي غيردولتي با رئيس جمهور را هم نمي پذيرد و اين ابهام را که از سوي معترضان در گفتگوهاي همين گزارش مطرح شده بود، از اساس منتفي مي داند:«بنده در جلسه اي با مديران مسؤول روزنامه هاي به اصطلاح غيردولتي و در واقع حزبي و گروهي شرکت کردم. آنجا نظرات آنها را شنيدم و ديدگاه خود را هم گفتم. بنده تصور مي کنم مفهوم«روزنامه هاي غيردولتي» نادرست است و اصالت ندارد. بنابراين چنين ديداري از منطق لازم برخوردار نبود و از ابتدا نمي توانست نتيجه بخش باشد.»
پروفسور مولانا، دولت نهم و اهميت رسانه ها
اما آنچه به صورت عريض و طويل در مورد ناخشنودي هاي دولت نهم و رسانه ها از يکديگر مطرح شد، لزوماً بدين معنا نيست که تمام ارکان قوه مجريه در چهار سال گذشته رسانه را به مثابه تهديدي نگريسته اند. پروفسور حميد مولانا که بسياري او را دوست نزديک احمدي نژاد و تئوريسين سياستهاي ارتباط جمعي دولت نهم مي پندارند، از استادان زبردست عالم ارتباطات است که ديدگاه هاي متفاوتي در مورد رسانه ها دارد:«در زمان حمله صدام به کويت، CNN تنها شبکه خبري بين المللي بود، اما در مدت نسبتاً کوتاهي که از زمان جنگ خليج فارس مي گذرد، حدود 200 شبکه خبري بين المللي توسط کشورهاي مختلف راه اندازي شده است که تعدادي از مطرح ترين آنها عليه ايران شيطنت مي کنند.»
اينها بخشي از اظهارات مولانا است که چندي پيش در نشستي پيرامون مسائل سياسي- اجتماعي مربوط به آمريکا مطرح شد. او در همين نشست از تأسيس شبکه خبري انگليسي زبان ايران«پرس تي وي» هم حمايت کرد و خواستار تقويت آن شد. ضمن اينکه با بيان جملاتي جالب در مورد رئيس جمهور، فصل متفاوتي از نگرش دولتمردان به رسانه ها در دوره نهم را به نمايش گذاشت:«آقاي احمدي نژاد به واقع يک رسانه بسيار تأثيرگذار است و در واقع مي توان گفت افراد هم مي توانند رسانه باشند. دکتر احمدي نژاد بدون ترديد يکي از مسلط ترين شخصيت ها بر رسانه هاي مطرح جهان بوده است...»
با اين همه، شايد تصويري که از زير مجموعه هاي دولت پايان يافته نهم در تعامل با رسانه ها در ذهن عامه باقي بماند، بيشتر نقد ستيزي باشد تا اين ادبيات شيرين آقاي مولانا!
تعامل دولت و رسانه ها، مطلوب نبود
اين سخنان شايد، تنها ساعتي پس از کنار رفتن علي اکبر جوانفکر از سمتش، گوياي عمق رنجي باشد که مشاور رسانه اي دولت نهم در تعامل با برخي رسانه ها برده و به باور وي موفقيت مورد انتظار را به دست نياورده است:«با وجود فضاي حزبي حاکم بر رسانه ها و نگرش سياسي آنها به دولت، به هر حال دولت نهم طي چهار سال گذشته، رفتارهاي غيررسانه اي را بردبارانه تحمل کرد و کوشيد تا فضاي همکاري ميان دولتي و رسانه ها را مديريت کند، اما حاصل اين کار، برآورنده خواست مردم و نياز دولت نبوده است.»
اکنون قضاوت با شماست که اين ابراز نارضايتي ضمني مشاور احمدي نژاد را به توقعات بالاي او از کار خودش و رسانه ها نسبت بدهيد يا به ناخرسندي هايي که به هر حال هم اکنون در فحواي کلام وسايل ارتباط جمعي از عملکرد دولت وجود دارد!
دولت نهم، نشانه هاي روشن نقدپذيري را داشت
به عنوان آخرين پرسش، از علي اکبر جوانفکر- مشاور مستعفي رئيس دولت نهم- خواستيم به «نقدپذيري» دولت نمره بدهد که او البته با پاسخي کوتاه، اما روشن، اصل سؤال ما را بي پاسخ گذاشت:«اين را بايد از نخبگان بپرسيد، اما در هيچ دولتي نمي توانيد سراغ بگيريد که رئيس جمهور در دو جلسه جداگانه با منتقدان اقتصادي، نشست کاري تشکيل داده باشد. آيا اين امر نشانه روشني از تحمل منتقد و نقدپذيري نيست.»
شما چه فکر مي کنيد؟!
براي دو شماره متوالي کوشيديم بخشي از نظرات مخالفان دولت نهم در عرصه تعامل با رسانه ها را در معيت دفاعيات دست اندرکاران قوه مجريه، در منظر شما قرار بدهيم. بدون ترديد حسابرسي و توضيح و تفسير عملکرد دستگاه اجرايي کشور در چنين حوزه گسترده اي، کاري دشوار است که از عهده يک گزارش و دو گزارش بر نمي آيد، اما آنچه ديروز و امروز ديديد، حاصل بضاعت ما بود. اينک اين شماييد و اين موسم قضاوت... به اميد آينده اي بهتر در دولت دهم !

بهشاد شجري

بصراحت مي توان ادعا کرد وضعيت هيچ چيز در دنيا به اندازه روزنامه ها متغير نيست و آنها حتي از شخصيتي موسوم به«ميو ميو»

جواد آرين منش- نايب رئيس کميسيون فرهنگي مجلس شوراي اسلامي
اگر بخواهيم در کنار نقدهاي جدي و کاستي هايي که دولت آقاي احمدي نژاد داشته(که کم و بيش در همه دولتها وجود دارد) به جنبه هاي مثبت عملکرد دولت بپردازيم، مي توانيم به تحرک دولت در عرصه سياست خارجي و خروج بخش ديپلماسي کشور از حالت انفعالي به يک ديپلماسي پويا و مطالبه گر اشاره کنيم. يعني در اين دوره، ما فقط مورد هجوم نظامهاي استکباري نبوديم، بلکه متقابلاً مطالبه گري خود را از دنيا و نظام هاي استکباري نيز مطرح کرديم تا بدين ترتيب فعاليت و پويايي ديپلماسي کشور را به معرض نمايش بگذاريم.
حضور احمدي نژاد در مجامع بين المللي با وجود چالشها و موانع و تلاشهاي تخريب گرانه نظامهاي استکباري، حضور در دل دشمن و بيان ديدگاه هاي نظام جمهوري اسلامي از موضع اقتدار و عزت بود. در همين راستا مي توان گفت مطالبه گري از صهيونيسم بين المللي جزء سياست خارجي دولت احمدي نژاد به حساب مي آيد که همين موضوع نقطه اميدي را در دل محرومان، مستضعفان و آزادي خواهان جهان ايجاد کرد.از جمله جهات مثبت ديگري که مي توان به آن اشاره کرد، حرکت رو به جلو در زمينه فناوري هسته اي است. دولت احمدي نژاد با يک حرکت پويا، متحرک و رو به جلو به دنبال تلاشهايي که دولتهاي پيشين در اين زمينه داشتند، توانست در دوره فعاليت خود حلقه فناوري هسته اي در ايران را تکميل کند که اين خود، نقطه روشني در پيشرفتهاي علمي کشور شمرده مي شود.
در طول دوره فعاليت دولت احمدي نژاد، در ساير زمينه هاي علمي- پژوهشي گامهاي مثبتي برداشته شد و در اين مدت ما شاهد رشد چشمگير مقالات محققان، پژوهشگران و انديشمندان در مجامع بين المللي بوديم. افزون بر اين، سطح دانش شبيه سازي، سلولهاي بنيادي و امثال آن نيز در اين دوره از رشد و شکوفايي خوبي برخوردار بود.
نکته ديگر، تقويت ارتباطات دولت با توده هاي مردم از طريق توسعه سفرهاي استاني است که باعث شده ارتباطات دولتمردان و مردم بيشتر شود و در نهايت با شناخت مشکلات مردم از نزديک و پيگيري مصوبات سفرهاي استاني باعث نظارت دولت در مناطق و تقويت ارتباطات دولت و مردم و همچنين نزديکي بيشتر آنها شد. در زمينه هاي ديگر نيز مي توان به احياي گفتمان انقلاب اسلامي و احياي توجه ويژه به عدالت اشاره کرد. ضمن اينکه نشاط، پويايي و چابکي در دولت و تلاش در جهت اعاده عزت ملي و ساده زيستي از ديگر ويژگي هايي بود که اين ويژگي ها را در کلام رهبري نسبت به دولت نيز شاهد بوديم. همچنين رشد پذيرش دانشجويان در مراکز آموزش عالي توسعه چشمگير مخابرات، رشد نسبي صادرات غيرنفتي از جمله ويژگي هايي است که مي شود در خصوص دولت نهم به آنها اشاره کرد.

* ادبيات دولت از موارد مهمي است که بيشترين تأثير را در جلب موافق دارد. بدون شک ادبيات متفاوتي که احمدي نژاد در مقايسه با رؤساي جمهور پيشين در پيش گرفت، يکي از عوامل پيروزي وي در انتخابات سال 84 و به تبع آن در انتخابات سال 88 بود. در دولت نهم و بويژه نزد شخص رئيس جمهور اين باور وجود دارد که بايد براي آنچه انجام مي گيرد، مباني تئوريک وجود داشته باشد. در همين راستا رئيس جمهور مدعي شد تئوري هاي مادي در جهان به بن بست رسيده اند، چنانکه اگر در کشوري درباره دموکراسي حرف بزنيم مردم حالت تهوع مي گيرند.

*رئيس دولت نهم در مبارزات انتخاباتي اش در تابستان 84 وعده داد با حضور مستمر در کنفرانسهاي مطبوعاتي و برنامه هاي زنده راديو و تلويزيون، در محضر مردم پاسخگو باشد که اين اتفاق طي چهار سال گذشته تا حدود زيادي رخ داد.

*مسائل فرهنگي- هنري از مسائلي است که يکي از عمده ترين انتظارات مردم را تشکيل مي دهد. در اين زمينه بزرگترين فعاليت قرآني دولت احمدي نژاد را مي توان تصويب منشور توسعه فرهنگ قرآني کشور دانست. ضمن اينکه در طول اين مدت به گفته وزير فرهنگ و ارشاد اسلامي بودجه فرهنگ سه برابر افزايش يافته است.

*انجام سفرهاي خارجي بسيار رئيس جمهور در طول 4 سال که بي سابقه است، نشان از تحرک و پويايي گفتمان سياسي و ديپلماتيک دولت نهم دارد. از اين ميزان، 4 سفر به نيويورک و براي شرکت در اجلاس مجمع عمومي صورت گرفته است.

*ظرفيت پذيرش دانشجو در دولت احمدي نژاد از 700 هزار نفر به يک ميليون و 500 هزار نفر افزايش يافته است. همچنين اعضاي هيأت علمي به 15 هزار نفر افزايش پيدا کرده اند. انرژي هسته اي کاري جدي بود که در اين دولت انجام شد و دانشي که در طول اين مدت بر اين حوزه به وجود آمد، به باور برخي کارشناسان منحصر به فرد است. به طور کلي آمارها نشان مي دهند اختراعات در دولت نهم 5 برابر شد.

*بنا به ادعاي برخي خبرگزاريها و مطابق اخبار تأييد نشده، تلويزيون ايران روز سه شنبه 6 مرداد 88 از پخش توضيحات دکتر احمدي نژاد در مورد ابقاي اسفنديار رحيم مشايي جلوگيري کرد.