|
* رسول بهروش
مدتهاست که از در و ديوار شهر، آگهي هاي ترک اعتياد مي بارد. لا به لاي صفحات روزنامه ها، در خلال پخش برنامه هاي تلويزيوني و ماهواره اي، روي بروشورها و کاتالوگ ها و... انواع و اقسام تبليغات شکيل و اغواکننده در مورد مؤسسه هاي ترک اعتياد به چشم مي خورد. گاهي شرايط اين بنگاه ها چنان عجيب است که ذهن کنجکاو و کنکاشگر به هيچ وجه نمي تواند صحت ادعاهاي رنگارنگ آنها را باور کند.
شيوع اين قبيل آگهي ها از يک سو و تعداد زياد افراد آلوده به موادمخدر از سوي ديگر باعث فراهم شدن بستر تقلب و کلاهبرداري در کشور مي شود. روزي نيست که خبر فوت آزاردهنده يک معتاد بر اثر سؤ تدبيرهاي گردانندگان مؤسسه هاي ترک اعتياد يا دستگيري متقلباني که به معتادان وعده هاي دروغين مي دادند، نقل محافل خبري و اجتماعي کشورمان نشود.
تاکنون به اين فکر کرده ايد که گسترش مراکز قلابي ترک اعتياد در ايران و نيز بمباران تبليغاتي آنان در رسانه هاي ارتباط جمعي، چه مخاطرات عظيمي را مي تواند براي جامعه به همراه داشته باشد؟ اين گزارش مي کوشد تا شما را با بخشي از آسيب شناسي تبليغات هرز ماهواره اي در زمينه ترک اعتياد آشنا کند.
دروغ، دروغ، دروغ
جرقه پيگيري خبر در ذهن مان، زماني زده مي شود که مخاطب انواع و اقسام آگهي هاي ترک اعتياد در رسانه هاي ديداري و نوشتاري قرار مي گيريم. رژه رفتن تبليغات غير واقعي که اصولاً با هيچ منطقي سازگار نيستند و حتي با يکديگر نيز همخواني ندارند، باعث مي شود نسبت به اين موضوع حياتي کنجکاو شويم و دنبال رمزگشايي آن برويم.
ارائه انواع خدمات در يک «بسته پيشنهادي» با نرخ پايين، به هيچ وجه با رويکردهاي بنگاه هاي خصوصي که به هر حال مهمترين هدف شان کسب سود است، همخواني ندارد. عرضه ده ها نوع دارو با انواع فوايد و ويژگي ها در قالب هزينه هاي گاه مختصري که ذکر مي شود، تنها مي تواند حامل يک پيام باشد؛ در سلامت و کيفيت داروها شک کنيد! اينجاست که گفتگوي معاون وزير بهداشت دولت نهم در اواخر سال گذشته را به ياد مي آوريم: «فعلاً فقط 3 داروي نالتکسون، بوپورنورفين و متادون براي ترک اعتياد در ايران مجاز هستند.
هر فرآورده ديگري که براي اين منظور استفاده شود، غيرمجاز و خطرناک خواهد بود. بخصوص نورجيزک و تمجيزک که محصولي تقلبي و حاوي هروئين و کورتن است که مصرف آن در بلند مدت مي تواند به مرگ هم منجر شود.» نمي توان با اطمينان کامل از صحت و سقم اين آگهي ها سخن به ميان آورد، اما به هر حال شواهد و قرائن فراواني که از کشف و ضبط انواع داروهاي تقلبي در چنين مؤسساتي وجود دارد، در کنار ابعاد غلوآميز آگهي هاي تجاري آنها، سلامت بسياري از اين مراکز را تحت الشعاع قرار مي دهد. هنوز به ياد داريم که چگونه فرمانده گشت انتظامي تهران بزرگ، از کشف 2000 آمپول تقلبي ترک اعتياد در جعبه اي خبرداد که اواخر سال 85 توسط دو جوان موتورسوار در خيابانهاي تهران جا به جا مي شد.
بعدها آن دو جوان اعتراف کردند با افزودن آب به شيشه هاي دارويي، آمپول هاي غيرمجاز ترک اعتياد مي ساختند و در ازاي دريافت چند برابر هزينه هاي خود، تحويل معتادان بخت برگشته مي دادند. کسي از سرنوشت بيماراني که قصد درمان اعتيادشان با اين آمپول ها را داشتند با خبر است؟ شايد اکنون خيلي از آنان ميهمان «خاک» باشند. آيا زمان آن نرسيده است که چشمان مان را باز کنيم.
تضمين ترک اعتياد امکان ندارد
اما وجه مشترک تبليغات بسياري از مؤسسه هاي ترک اعتياد، اصرار گردانندگان آنها به ترک اعتياد تضميني است که گاهي چنين پيامي را همراه با جملات گل درشتي مثل «ايجاد حس نفرت از مواد در معتاد» يا «عدم بازگشت قطعي» مي شنويم. اين در حالي است که بسياري از کارشناسان بر اين باورند که اساساً «ترک اعتياد تضميني» پديده اي است که وجود خارجي ندارد.
يک روان شناس به خبرنگار ما مي گويد: «بهترين و استانداردترين مراکز بين المللي ترک اعتياد نيز نمي توانند سخن از ترک تضميني به ميان بياورند. در واقع همانقدر که پزشکان در فرايند عدم بازگشت به مصرف مواد دخيل هستند، خود بيمار و نيز شرايط روحي، رواني و موقعيت شخصيتي او نيز مهم است. چگونه يک پزشک يا يک بنگاه ترک اعتياد مي تواند عود نکردن دوباره اعتياد، پس از ترک را ضمانت کند، حال آنکه نمي تواند شرايط زندگي فرد را که در مرتبه اول او را به سمت مصرف مواد سوق داده، تغيير بدهد.
بهتر است اين گونه مؤسسات با چنين آگهي هاي غلوآميزي معتادان را به اشتباه نيندازند و سردرگم نکنند.» اين همه، در حالي است که اصولاًً ساز و کار مؤسسه هاي مورد بحث ما که کارشان را به ترک در کوتاه ترين زمان ممکن بنا کرده اند، طوري نيست که بتوانند در مسايل زمان بر روان شناختي ورود کنند و به درمان برخي کاستي هاي اساسي بپردازند. در چنين شرايطي واضح است که نبايد آگهي هاي شکيلي که به اين نحو منتشر و يا پخش مي شوند، جدي گرفت.
ما، حتماً شما را ترک مي دهيم!
در اين مرحله، تماس هاي ما براي کسب اطلاعات تکميلي، با برخي از مراکزي که به انتشار تبليغات وسيع اقدام کرده اند آغاز مي شود. خبرنگار ما بدون آنکه اطلاعي از نيت واقعي اش به دست بدهد، خود را به عنوان بيمار معرفي مي کند و چند دقيقه اي با مسؤولان سرشناس ترين مؤسسه هاي ترک اعتياد فعلي کشور در سطح رسانه ها، همصحبت مي شود.
ابتدا مؤسسه...: «داروهاي ما شامل 55 کپسول و شربت سم زدايي مي شود. همچنين اشانتيون هاي داخل جعبه نيز خدمت شما ارايه مي شود که شامل پودر حياتي، پودر تقويت قواي جنسي و يک هديه به درخواست خود فرد(! ) است.» اين مسؤول موسسه مزبور، در پاسخ به سؤال ما مبني بر اينکه چند نفر تا به حال از اين طريق ترک کرده اند و اصولاً چه ضمانتي براي مفيد بودن اين داروها وجود دارد، پاسخ مي دهد: «خيلي از مراجعان ما تاکنون به طور قطعي درمان شده اند.
البته شما تا سه روز مي توانيد اين داروها را مرجوع کنيد. ضمن اينکه داروهاي ما تحت ليسانس FPP انگلستان هستند.» و حالا نرخ و مدت درمان: «دوره درمان 17 روزه است و مبلغ آن نيز 55 هزار تومان خواهد بود.» به نظر شما چقدر منطقي بود؟!
مسؤول مؤسسه ... اما در پاسخ تلفن ما، توضيحات مبسوط تري هم ارائه مي دهد: «بسته دارويي ما شامل 60 تا کپسول و 20 مکمل درد و نيز عرق گياهي براي سم زدايي است، همچنين 20 کپسول تقويت قواي جسمي و جنسي تحويل بيمار مي شود.
در کنار اينها CD احياي روحي نيز وجود دارد و البته هديه اي نظير پودر سفيدکننده دندانها و ترميم لثه...» اين اما همه اشانتيون هاي اين مؤسسه نيست، آنها حتي هدايايي به انتخاب خود فرد هم به او مي دهند! تلفنچي اين شرکت هم کيفيت و سلامت و اثربخشي داروها را تضمين مي کند: «داروهاي ما صد درصد گياهي است و عوارض هم ندارد.در فاصله طول دوران درمان، بيمار مي تواند با مشاوران ما هم در ارتباط باشد، ضمن اينکه ما با معاينه و آگاهي از وضعيت هر فرد، بسته درماني خاص خود را ارايه مي کنيم و طرحهاي ويژه اي در نظر مي گيريم. اين طور نيست که همه بيماران را يکجور درمان کنيم.» در پايان انبوه تبليغات که همچنان از پشت تلفن هم ادامه دارد، مسؤول اين مؤسسه، در مورد طول درمان و هزينه اش حرف مي زند تا باز هم متعجب شويم: « 16 تا 17 روز طول مي کشد، حدود 65 هزار تومان هم هزينه دارد.» او هنگامي که شگفت زدگي ما را از ارزان بودن ارايه اين همه دارو و خدمات مي بيند، سعي مي کند از راه ديگري وارد شود: «البته داروهاي ما تحت ليسانس کاناداست، اما اگر مجوز داشت و در داروخانه ها ارايه مي شد، با 10 برابر قيمت هم به دست شما نمي رسيد. همين حالا ما معتادان زيادي داريم که فقط براي دستيابي به دارو با قيمتهاي نازل، ادعاي دروغين تلاش براي ترک را مطرح مي کنند...»!
روزي که «مادر خوانده» تعطيل شد!
در شرايطي که به نظر مي رسد مؤسسات ترک اعتيادکار بن گذاشته اند و در آگهي هايشان از روي هم کپي مي کنند، اظهارات تني چند از مسؤولان مؤسساتي که با آنها تماس گرفتيم، ما را ياد روزي انداخت که يک شرکت بزرگ و اسم و رسم دار ترک اعتياد، با تبليغات مشابه، به محاق توقيف رفت و عواملش بازداشت شدند.
در اولين روز از ارديبهشت ماه سال جاري خبرگزاري فارس، خبر از متلاشي شدن باند فروش داروهاي تقلبي ترک اعتياد، چاقي و لاغري تحت عنوان «شرکت خاتون» داد. سرهنگ حسين قاسم لوئي، رئيس پليس پايگاه يکم امنيت نيروي انتظامي تهران، ابعاد جالبي از تخلفات اين شرکت را که مدتها نام خود را با آگهي هاي تجاري رنگارنگ بر سر زبانها انداخته بود، فاش مي کند: «براساس شکايت وزارت بهداشت مبني بر فعاليت غيرقانوني شرکت خاتون و تبليغات دروغين ماهواره اي، اين شرکت توقيف و اعضاي آن دستگير شدند.» و البته حقايقي تکان دهنده در مورد انبارهاي اين شرکت: «در دو انبار اين مؤسسه افزون بر 2 ميليارد تومان اجناس تقلبي کشف و ضبط شد.
از آنجا که اين اجناس به دليل تبليغات دروغين به سرعت به فروش مي رسيد، بايد حجم اين کالاها از اين هم فراتر باشد. تنها فروش يک روز يکي از فروشندگان اين شرکت، افزون بر 5 ميليون تومان بوده است.» و يک نکته بسيار جالب ديگر: «از انبار ا ين شرکت 2 نوع ژل يافته ايم که يکي مخصوص ريزش مو و ديگري خاص لاغري است، اما پس از بررسي هاي کارشناسي، معلوم شد هر دو محصول از يک ماده تشکيل شده اند! » اين در حالي است که اواسط اسفندماه سال 87 نيز خبر انهدام يک شرکت مشابه، بخشي از جامعه را شوکه کرد.
آن روز نيز مشخص شد باندي به سرکردگي يک زوج جوان، با تبليغات وسيع ماهواره اي و نيز ايجاد شعبه در شهرستانهاي مختلف ايران، اقدام به فروش داروهاي تقلبي ترک اعتياد مي کردند. آنها اين داروهاي قلابي را با هزينه اي بسيار پايين وارد مي کردند و سپس با قيمتي بين 75 تا 130 هزار تومان به فروش مي رساندند. همچنين در بازرسي از کارگاه آنها، تجهيزات کامل تهيه برچسب و هولوگرام هاي تقلبي انواع شرکتهاي معتبر به همراه قوطي ها و کپسول هاي خالي داروهاي تقلبي کشف و ضبط شد.جالب اينکه در انبار اين شرکت هم افزون بر 172 هزار عدد از انواع قرص و کپسول ترک اعتياد و حتي يک کيلوگرم قرص آماده آسياب شده براي بسته بندي تحت عنوان پودر ترک اعتياد کشف شد. اين سرنوشت، شايد در انتظار بسياري ديگر از شرکتهايي باشد که امروز حجم وسيعي از تبليغات را به سود خود به راه انداخته اند.
آمار و ارقام چه مي گويد؟
در حالي که همواره دستيابي به آمار و ارقام دقيق در حوزه آسيبهاي اجتماعي و از جمله اعتياد دشوار بوده است، هم اکنون برخي آمارها از آلودگي يک و نيم ميليون ايراني به موادمخدر خبر مي دهند، از اين بين حدود 700 هزار نفر به صورت دائمي آلوده هستند و بقيه به شکل تفنني مبادرت به استفاده از موادمخدر مي کنند.
اما نکته تأسف بار اين است که هم اکنون حدود 1200 مرکز ترک اعتياد و بازپروري به صورت مجاز و رسمي در کشور فعاليت مي کنند و البته ظاهراً شواهد نشان مي دهد که به همين اندازه نيز شرکت غيرمجاز و غيرقانوني به دست سودجويان افتتاح شده و در حال انجام کار است.
گذشته از کمبود مؤسسات قانوني به نسبت حجم معتادان جامعه (بايد توجه کرد که اصولاً به واسطه آنکه اکثر افراد آلوده به موادمخدر «شرم حضور» دارند، شمارش دقيق آنان غيرممکن است و بايد اين رقم يک و نيم ميليوني را حداقل افراد آلوده در کشور قلمداد کرد)، نکته مهم ديگري که وجود دارد، به حجم فعاليتهاي غيرعلمي، غيربهداشتي و زيانبار مراکز غيرقانوني مربوط مي شود.
يک کارشناس مسايل ترک اعتياد، پرده از برخي جزئيات تکان دهنده در اين مراکز غيرقانوني بر مي دارد: «استفاده از خاک، پودر بچه، گچ و فلفل در تهيه قرص و کپسولهاي غيرمجاز ترک اعتياد امري عادي است. افراد سودجو موادي مثل متادون را که يک نوع مهارکننده خفيف است، با قرص ضد اسهال ترکيب مي کنند و آن را به معتادان مي فروشند.
از طرف ديگر استفاده از خون حيوانات و خاک رس، از جمله تقلبهاي رايج در تهيه داروهاي ترک اعتياد به شمار مي آيد که مصرف اين داروها به بزرگ شدن و از کار افتادن تدريجي کبد منجر خواهد شد.» عمده اين اتفاقات هولناک در زير پله هاي غيربهداشتي و مخوف، به صورت پنهاني رخ مي دهد.
مراجعه به عطارها، با کدام تخصص؟!
از ديگر مواردي که به تازگي در رفتار معتادان مشاهده شده، مي توان به مراجعه به عطاران و سفارش داروهاي گياهي براي ترک اعتياد اشاره کرد. از جمله دلايلي که باعث مي شود افراد آلوده به موادمخدر به جاي ساز و کارهاي عقلاني و منطقي، به تلاش براي ترک اعتياد از طرف عطاري ها و ديگر مراکز سنتي روي بياورند، نگراني آنان از شناسايي شدن و به خطر افتادن آبروي شان است.
اين در حالي است که اصولاً غير از تباه شدن برخي منابع مالي موجود، سپردن ترک اعتياد به عطارها به دليل فقدان تخصص کافي نزد آنان، سود ديگري ندارد. يک کارشناس در اين مورد مي گويد: «ترکيبات عرقي و گياهي بيشتر داروهاي تجويز شده از سوي عطاران مشخص نيست و همچنين به دليل نداشتن تناسب در ميزان و زمان مصرف داروها، مصرف کنندگان دچار مسموميت دارويي، سرگيجه، انسداد رگ، بيماري هاي تنفسي و قلبي و عروقي مي شوند.» به نظر مي رسد در اين زمينه نيز مراجعه به مغازه هاي گياه دارويي که از وزارت بهداشت و درمان مجوز دارند، مفيدتر از عطاري هاي معمولي و بدون تخصص باشد.
خطر مرگ
اما طي ساليان اخير نام داروهاي مؤثر فراواني براي ترک اعتياد به ميان آمده است؛ داروهايي که هر يک مشکلات و معايب خاص خود را دارند و عوارض وحشتناکي به جاي مي گذارند، در مورد دو نوع از اين داروها، واقعيتهاي تکان دهنده اي وجود دارد که شما را به شنيدن آنها از زبان معاون وزير بهداشت دعوت مي کنيم: «نورجيزک و تمجيزک، در ظاهر به عنوان بوپور نورفين تزريقي براي ترک اعتياد معرفي مي شوند، اما ميزان بوپور نورفين اين مواد بسيار کم است و مقدار زيادي از مواد اين 2 فرآورده قاچاق را هروئين تشکيل مي دهد البته مقداري هم کورتن در اين مواد وجود دارد که عمدتاً از مرزهاي شرقي وارد کشور مي شوند.» و اما عوارض خوفناک استفاده از اين دو محصول: «معتاداني که براي ترک اعتياد از نورجيزک و تمجيزک استفاده مي کنند، به علت وجود هروئين فراوان در آن، احساس سرخوشي و نشئگي مي کنند و از آن استقبال به عمل مي آورند.
حتي کورتن باعث افزايش اشتها مي شود و چاقي معتاد را به دنبال دارد، به طوري که او تصور مي کند وارد مراحل بهبودي شده است، اما اين همه ماجرا نيست، زيرا پس از اعتياد شديد به خود اين داروها، عوارض وحشتناک فيزيکي ناشي از آنها، بيمار را از پا مي اندازد و حتي متأسفانه در مواردي به مرگ او منجر مي شود.»
اين گنج، آسان به دست نمي آيد
براي بخش پاياني گزارش، پاي حرفهاي کسي نشستيم که دو مرتبه تلاشش براي ترک اعتياد از سوي مراکز مزبور بي فايده بوده و متأسفانه دوباره در دام اعتياد گرفتار شده است. الف. ب به قدس مي گويد: «اصلاً بحث مراکز غيرمجاز ترک اعتياد را کنار مي گذاريم، چون مراجعه به اين قبيل مؤسسات، بدون استعلام از نظام پزشکي حکم خودکشي را دارد.خود من دو مرتبه توسط مؤسسات ترک اعتياد در دوره هاي کوتاه مدت درمان شدم، اما متأسفانه دوباره به مصرف مواد بازگشتم. ريشه اين موضوع هم بر مي گردد به اينکه اصولاً اين قبيل مراکز سوددهي خود را در اولويت قرار مي دهند و ترجيح مي دهند هر چه سريع تر با سم زدايي، از شر بيمار خلاص شوند.حال آنکه اگر واقعاً مؤسسه اي مي خواهد به بيمار در ترک اعتيادش کمک کند، بايد به روانکاوي وي بپردازد و مشکلات شخصيتي پيش روي او را حل کند تا وي دوباره آلوده نشود.» اين بيمار البته از يک خطر ديگر هم سخن مي گويد: «مسأله ديگري که اينجا وجود دارد، اعتياد به خود داروهايي است که به عنوان درمان به مريض داده مي شوند. گاهي همين داروها چنان کششي ايجاد مي کند که فرد ديگر تمايلي به مصرف مواد پيدا نمي کند، اما در عين حال نمي تواند مصرف همين داروها را هم ترک کند.» و البته سخنان جالب او در مورد راه اصولي ترک «اولاً که حقيقتاً مي گويم همه جوانان بايد قدر گنج سلامتي شان را بدانند و بيهوده آن را تباه نکنند. در ثاني، اگر خداي ناکرده اين مشکل به وجود آمد، بدانند که بايد براي کنار گذاشتن آن متحمل رنج شد و به هيچ وجه اين طور که تبليغ مي شود، ترک کردن تضميني کار راحتي نيست.»
اراده و چشم باز
در حال حاضر عده اي از هموطنان ما درگير مبارزه با غول اعتياد هستند. در تمام طول اين گزارش هدف ما اين بود که اين دوستان را با مخاطراتي که در راه وجود دارد آشنا کنيم و به آنان متذکر شويم که با چشم باز و پس از استعلام از مبادي ذي ربط قانوني، حتماً به مؤسسات علمي و معتبر ترک اعتياد مراجعه کنند تا با اراده اي مصمم و پاک، به آغوش جامعه خود باز گردند. |
