|
* حجة الاسلام جواد رفيعي
اللهم زيني فيه بالستر والعفاف و استرني فيه بلباس القنوع و الکفاف واحملني فيه علي العدل والانصاف و امني فيه من کل ما اخاف بعصمتک يا عصمة الخافئين
«خدايا در اين روز با پوشش و پاکدامني زينتم ده و جامه قناعت و خودداري بر من بپوشان و بر عدل و انصاف وامدارم کن و از آنچه مي هراسم ايمنم ساز به عصمتت اي نگهدار خدا ترسان.»
در بخش اول دعاي امروز درخواست زينت بخشي جان و دل آدمي با لباس عفاف و پاکدامني است. عفاف به معناي خويشتنداري در برابر تمايلات نفساني به طور عام و غرايز و شهوات جنسي به طور خاص به کار مي رود. در نقطه مقابل عفت، شهوت قرار دارد. عفت يکي از فضايل اخلاقي بسيار مهم است که هم براي افراد جامعه و هم براي اجتماع، امري لازم، شايسته و موجب رشد و پيشرفت است. قرآن کريم تباهي برخي امتها را در اثر پيروي از شهوات برمي شمارد(مريم/ 59 ). در روايات اسلامي، شهوت پرستي و شهوتراني زهر کشنده(غررالحکم/ حديث 876 ) دام شيطان(همان حديث 2121 ) و عامل گرفتاري(همان حديث 2440 ) تلقي شده است، که نتايجي مانند آلودگي به گناه، تضعيف شخصيت اجتماعي و رسوايي و بي آبرويي را به دنبال دارد. در مقابل، از عفت به عنوان صفت بارز مؤمن و در رديف اداي زکات و اقامه نماز مي داند (مؤمنون 7 - 5 ). امام علي(ع) عفاف را برترين عبادت مي نامند(اصول کافي ج 10/2 ).از اين رو، اولين فراز دعاي امروز، عفاف را به منزله زينت براي مؤمن دانسته و پوشش و پاکدامني را از خداوند منان طلب مي کند. پرهيز از اختلاط زن و مرد در ميهمانيها و مجالس، خودداري بانوان از آرايش و خودنمايي در برابر مردان نامحرم، انتخاب همسر از ميان خانواده هاي پاکدامن و پايبند به عفاف و حجاب و پرهيز از ملاحظه فيلمهاي ترويجگر بي بند و باري و فساد، از اموري است که مي تواند به رشد فرهنگ عفاف در خانواده ها کمک کند.
فراز دوم اين دعا، درخواست توفيق قناعت است. قناعت نيز از مهم ترين اصول اخلاقي است که هم داراي ثمرات فردي است و هم داراي نتايج اجتماعي و اقتصادي است. امام باقر(ع) قناعت را موجب بقاي نعمت مي دانند(تحف العقول/ 471 ). معناي قناعت عبارت است از راضي شدن به نعمتهايي که خداوند براي انسان مقرر فرموده است و پرهيز کردن از زياده خواهي. وجود چنين صفتي در درون انسان، موجب آرامش روحي آدمي بوده و او را از افتادن به ورطه رقابتهاي ناسالم اقتصادي و مسابقه تجميع ثروت و گرايش به رفاه طلبي، باز مي دارد.
قناعت از نمونه هاي بارز شکر عملي شمرده مي شود.
در نقطه مقابل قناعت «حرص» قرار دارد که صفتي ناپسند و نکوهيده است. حرص آثار مخربي را در زندگي انسان و در جامعه بر جاي مي گذارد و انسان را به انواع گناهان و نافرمانيها آلوده مي کند. بسياري از گناهان مانند تن دادن به خفت و سرافکندگي، رواج ربا و تزوير و رابط گرايي و سؤ استفاده هاي مالي و دزدي و خيانت، ريشه در حرص آدمي دارد. در اين فراز از دعا، از درگاه خداي منان آرزو داريم تا ما را لباس قناعت و مناعت بپوشاند و از حرص و آز باز دارد.
سومين فراز دعاي امروز، موضوع عدل وانصاف است. عدالت معاني مختلفي دارد. در قرآن کريم، عدل به معناي انصاف، رعايت توازن و... به کار رفته است. معناي عدل عبارت است از قرار دادن هر چيزي در جاي مناسب آن. رعايت اين اصل در زندگي، نوعي هدفمندي و توازن نظم را در زندگي فردي و اجتماعي ايجاد مي کند. از سوي ديگر، وجود صفت انصاف در انسان، موجب اعتدال در رفتار مي شود و از افراط و تفريط در تصميم و عمل آدمي، جلوگيري مي کند. اگر انسان آنچه را براي خود مي پسندد براي ديگران نيز بپسندد، همواره با حسن ظن و تعادل عمل نموده و در نتيجه جامعه اي که در آن عدل و انصاف رواج داشته باشد، از بهداشت و آرامش رواني برخوردار خواهد بود.
از اين رو، در احاديث، رعايت انصاف و اعتدال، بزرگترين ثواب قلمداد گرديده است(ميزان الحکمه ج 306/13 ) امام صادق(ع) براي شخص منصف بهشت را ضمانت مي نمايند (کافي جلد /2 ص 144 ) اميرالمومنين(ع) رعايت انصاف را موجب عزت و سربلندي مؤمن برمي شمارند(کافي ج 144/2 ) پايان بخش دعاي امروز، درخواست ايمني از اموري است که انسان نسبت به آنها هراسان است. چنين اموري مي تواند عذاب اخروي ناشي از ارتکاب معاصي و يا ترس از قيامت و رخدادهاي پس از مرگ و يا نقمتها و بازتاب دنيايي اعمال آدمي باشد. |