*رسول بهروش
از مکاتب متنوع اخلاقي و مذهبي گرفته تا پست ترين تفکرات اومانيستي، به ندرت مي توان سيستمي را پيدا کرد که در آن «دروغ»

*آية ا... جلالي خميني- نماينده سابق حضرت امام (ره)
زبان مي تواند به تنهايي زمينه ارتکاب بسياري از گناهان کبيره را از قبيل تهمت، غيبت و دروغ فراهم کند. به همين دليل است که مالکيت زبان از مهمترين صفات انسانها به حساب مي آيد.
يعني هر شخصي بايد مالک زبان خود بوده و درباره آن چه قرار است به وسيله زبانش بيان شود، به «تفکر» تصميم بگيرد. حتي جالب است بدانيد زبان باعث به وقوع پيوستن حداقل چهل گناه از گناهان بزرگ بوده که دروغ، يکي از بزرگترين آن گناهان است. اين مثل معروف که مي گويد: « دروغگو دشمن خداست» شايد بعد از گذشت سالها به جمله اي تکراري تبديل شده باشد اما هنوز هم مي توان همين جمله را از زواياي مختلف مورد بررسي قرار داده و نکته هاي زيادي را از آن فرا گرفت.
دروغ، سرچشمه نفاق است. انسان دروغگو به عنوان يک منافق در نزد مردم شناخته مي شود. به همين دليل دروغ يکي از مهم ترين عوامل براي بي اعتبار کردن شخص در جامعه به حساب مي آيد. شايد بتوان همين موضوع، يعني بي اعتبار شدن فرد دروغ گو در اجتماع خود را از مهمترين تأثيرات سؤ دروغ بر زندگي افراد بدانيم زيرا انسان عاقل از برقراري ارتباط با افراد غيرقابل اعتماد خودداري مي کند و به اين ترتيب، از بين رفتن اعتماد، باعث از بين رفتن بسياري از ارتباطات نيز مي شود که اين موضوع از بزرگترين لطمه ها به فرد دروغ گو است.
گاهي اوقات افراد، سعي مي کنند دروغهاي خود را با قراردادن پسوند مصلحتي پس از آن، توجيه کنند اما اين يک واقعيت است که دروغ، يعني هر سخن غير واقعي و به هيچ عنوان هم توجيه پذير نيست. دروغ مصلحتي از موارد بسيار خاص و نادر است که در زندگي هر فرد، شايد يک يا دوبار به وقوع بپيوندد. به طور مثال اگر جان فردي در شرايطي خاص در خطر باشد و شما با دروغ خود بتوانيد جان او را نجات داده و مانع کشته شدن او شويد، اين دروغ، مصلحتي خواهد بود که اين مورد نيز در زندگي هر شخصي رخ نمي دهد.
نکته ديگري که ذکر آن در اين مجال مي تواند مفيد باشد، خودداري از گفتن موضوعي بسيار مهم است، که بسياري معتقدند با دروغ گفتن فرقي ندارد. بد نيست در اين رابطه به سخني از مرحوم سعدي اشاره کنيم که مي گويد: «دو چيز تيره عقل است: دم فرو بستن به وقت گفتن و گفتن به وقت خاموشي، يعني شخصي که عاقل نباشد هميشه دم فروبستن به وقت گفتن و گفتن به وقت خاموشي را سرلوحه گفتار خود قرار مي دهد! با اين تفاسير حالا که در آستانه ماه مبارک رمضان و ضيافت الهي هستيم شايد آماده شده براي شرکت در اين ميهماني بزرگ و حضور در پيشگاه صاحبخانه اي به مهرباني و عظمت خدا، بهترين فرصت براي ترک عادتها و گناهانمان باشد. همان طور که پيامبر اکرم(ص)، در خطبه نماز جمعه آخر ماه شعبان، اکيداً سفارش کردند: «فاحفظوا السنتکم و ابصارکم ان ما لا يجل» يعني «زبانها و چشم هايتان را حفظ کنيد از آن چه حرام است.» پس زبانمان را حفظ کنيم و از دروغ بپرهيزيم تا با لباسي پاکيزه قدم به ضيافت ا... بگذاريم.

- امام باقر(ع) فرمود: «خداي متعال براي شر، قفلهايي قرارداد و کليدهاي آن قفلها را شراب مقرر نمود و دروغگويي از شراب بدتر است.»
- در روايتي از امام رضا(ع) به نقل از رسول خدا(ص) آمده است: شخصي از رسول اکرم (ص) پرسيد: «آيا مؤمن ترسو مي شود؟» حضرت فرمودند: «آري.» سؤال شد: «آيا مؤمن بخيل مي شود؟» حضرت فرمود: «آري.» گفته شد: «آيا مؤمن دروغگو مي شود؟» حضرت فرمود: «نه» يعني دروغ گفتن حتي به عنوان مزاح و شوخي هم ممنوع شده و علما از جمله صاحب «وسايل» حکم به حرام بودن آن داده اند.
- براساس تحقيقي که در آمريکا انجام شده است، متوجه شده اند که همه آدمها در روز بيش از 2 بار دروغ مي گويند و البته با توجه به شغل و مسؤوليتي که هر کسي دارد تعداد اين دروغها کم و يا زياد مي شود. بيشتر اين دروغها به دليل طفره رفتن از جواب دادن به سؤالهاست.
- ترس، يکي از مهمترين عوامل دروغگويي محسوب مي شود. اگر کودک به سبب راستگويي تنبيه شود، در آينده براي نجات و رهايي از مجازات به دروغگويي متوسل خواهد شد.
- داريوش کبير در کتيبه بيستون، نفر بعد خود را به پرهيز از دروغگويي و ضرورت تشديد مجازات دروغگو توصيه کرده و از خداوند خواسته سه بلا از جمله دروغ را از ايران دور بدارد.
- بنا به گفته اما صادق(ع) از مجازاتهاي دروغگو، آن است که خداوند فراموشي را بر او مسلط گرداند.
- آدولف هيتلر در کتاب نبرد من، مي گويد مردم شکست آلمان در جنگ جهاني اول را به اين دليل پذيرفتند که يهوديهاي داراي نفوذ در مطبوعات، از تکنيک خاصي استفاده کردند. از نظر او اگر دروغ بسيار عظيم باشد، بسياري مي توانند آن را باور کنند، زيرا گمان خواهند برد «کسي آنقدر گستاخ نيست که چنين بي شرمانه حقيقت را تحريف کند»!
- حتماً چيزهايي راجع به دروغ سيزده يا همان اول آپريل مي دانيد. در اين روز مردم خيلي از کشورها به عنوان يک رسم به همديگر يک دروغ درست و حسابي مي گويند که البته شرکتهاي بزرگ و حتي رسانه ها هم از اين موضوع عقب نمانده و يک دروغ جنجالي به مرم مي گويند البته همين دروغها خيلي وقتها باعث ايجاد دردسر هم مي شوند مثلاً مردم بعضي از خبرهاي واقعي و مهم را دروغ مي پندارند و اين خود مشکلاتي را به بار مي آورد.
- يکي از دروغهاي بزرگ شرکت گوگل معرفي سرويس جديدي به نام Gmail Paper بود، گوگل به مردم وعده داد که از اين به بعد مي توانند ايميل هاي خود را روي کاغذ براي فرد مورد نظر ارسال کنند. يعني شما ايميل را مي نويسيد و گوگل آن را چاپ مي کند و به آدرس پستي گيرنده مي برد. گوگل حتي وعده داده بود که عکس هاي ضميمه شده در ايميل با کيفيت بالا روي کاغذهاي مخصوص چاپ مي شوند و همه اينها کاملاً مجاني است.
- در سال 1974 يکي از منجمان به نام Patrick Moore به مخاطبان راديو اعلام کرد دقيقاً رأس ساعت 48:9 اول آپريل به خاطر يک پديده نجومي جاذبه زمين کم مي شود و مردم مي توانند با پريدن در همين لحظه حس معلق بودن در هوا را تجربه کنند. خيلي از کساني که اين حرف را باور کرده بودند و پريده بودند به BBC زنگ زدند و گفتند که موفق شده اند. اين حس فقط به آنها تلقين شده بود.