* جواد صبوحي

اشاره :
نگاهي اجمالي به رهنمودهاي سياسي ماکياولي در کتاب «امير» يا خاطرات تاليران فرانسوي و مترنيخ اتريشي و پالمرستون و

گلادستون و کرزن و ساير سردمداران سياست غرب در قرون اخير، روشن مي سازد که همه آنها در لزوم فدا کردن وسيله در راه هدف، اعتقاد نداشتن به مبدأ ثابت، بي اعتنايي به مشروعيت مبادي و مقدمات هدفهاي سياسي متفق اند، و سياست آنها چه در رژيمهاي سرمايه داري و چه در رژيمهاي سوسياليستي، مذهبي و غيرمذهبي، هرگز براساس معنويت و اخلاق استوار نبوده است. اين راه بدفرجام، امروز نيز توسط بسياري از سياستمداران دنبال مي شود.
در اين ميان، دولت مقتدر علي(ع) را بايد از جمله اخلاقي ترين دولتها تا به امروز دانست؛ چنانکه در 79 نامه که از علي(ع) در نهج البلاغه ثبت است، جنبه رهنمودهاي آنها بيش از ساير جنبه ها به چشم مي خورد. ايشان در اين نامه ها موکدا تذکر داده است که عمال حکومت شغل خود را جزو وظايف عبادي بشمارند و کشورداري را از دينداري جدا ندانند و در عين حال که انجام وظيفه مي کنند، مظهر رافت و عدالت باشند و بر ضعيفان ببخشايند و بر زخمهاي آنان مرهم گذارند و از هر نوع بدعت و تکروي و خودمحوري و خودرايي و بخل و جهل، دوري ورزند.
گفتگوي ما با دکتر جهان بزرگي، بهانه ديگري براي بيان بخش ديگري از مصداقهاي اخلاق سياسي در دولت مقتدر امام علي(ع) است. دکتر جهان بزرگي، داراي تأليفات و مقاله هاي علمي در زمينه هاي مختلف است. از جمله تأليفات ايشان مي توان به کتابهاي «متدلوژي تفسير سياسي»، «آزادي سياسي»، «پيشينه تاريخي ولايت»، «انديشه و سيره امام خميني(ره)» و «درآمدي بر نظريه دولت در اسلام» اشاره کرد.





* آقاي دکتر، سياست در بيان امام علي(ع) با تعريفهايي که ساير سياستمداران از آن دارند تا چه حد متفاوت و احياناً چقدر به آنها نزديک است؟
** علي(ع) همچون ديگر انديشمندان اسلامي، سياست را به اداره و هدايت تعبير مي کنند؛ اما انديشمندان سياسي معاصر سياست را به قدرت و نفوذ تعبير مي کنند. برخي از آنان نيز سياست را به حکم و تنبيه تعريف کرده اند. اما علي(ع) مي فرمايند: «سياست عبارت است از اداره جوامع انساني و هدايت آن به سوي تعالي».
ايشان مي فرمايد: «بدان، به درستي که برترين بندگان خدا نزد خدا، رهبر سياسي عادلي است که هدايت شده و هدايتگر باشد.» بنابراين، علي(ع) اداره جامعه را که يکي از ارکان سياست به شمار مي رود، مفروض دانسته و هدايت را رکن دوم سياست بر مي شمارند که البته اين مسأله با ايده امروز ليبرال دموکراسي متفاوت است. انديشمندان ليبرال دموکراسي همچون جان لاک، توماس هابس و... به اين مسأله اعتقاد ندارند که سياست و حکومت بايد به هدايت انسانها و ايجاد فضيلت اخلاقي در جامعه توجه کند، بلکه معتقدند سياستمداران تنها بايد به اين نکته توجه کنند که افراد در جامعه به حقوق يکديگر تجاوز نکنند.
از منظر اينان، ايجاد فضيلت اخلاقي که همان هدايت بر جامعه، هدايت به سوي خدا و به سوي تکامل است، وظيفه حکومت و سياستمداران نيست. ايشان اين برداشت از سياست را با توجه به آيه شريفه سوره يونس مطرح مي کنند که مي فرمايد: کساني که شما را به سوي حق هدايت مي کنند، مناسب تر و محق تر براي تبعيت هستند و يا کساني که شما را هدايت نمي کنند؟ بنابراين، علي(ع) به عنوان يکي از مفسران قرآني، اين تعريف از سياست را ارائه مي دهند که اداره جوامع انساني حتماً بايد با هدايت به سوي تعالي و ا... و ايجاد فضيلت اخلاقي در جامعه توام باشد.
* تحقق اين هدف با توجه به شرايطي که قبلاً در جامعه ايجاد شده بود، تا چه حد از سوي ديگران پذيرفته مي شد؟
** ببينيد، ائمه معصومين ما همواره ماموريت داشته اند پديده ها را بويژه در مسائل جامعه انساني بر اساس آنچه بايد باشد، تعريف کنند نه آنچه هست. به همين دليل، آنها معتقدند سياست بايد اين گونه باشد. بر همين اساس، اگر مردم جامعه ظرفيت لازم را براي پذيرش اين تعريف و تطبيق دادن خود را با آن داشته اند، به مقصود رسيده اند. در طي تاريخ نيز هرگاه مردم خود را با تعريف انبيا تطبيق مي دادند، آنها در کار هدايت امت توفيق بيشتري مي يافتند و بر عکس اگر مردم خود را با ارزشهاي مورد نظر انبيا تطبيق نمي دادند، مأموريت انبيا با پيروان کم در جامعه اکتفا مي شد.
*تاکتيکهاي سياسي و بينش فکري در نظام حکومتي و اداره جامعه از سوي امام چقدر تأثير داشت. مثلا مقوله اي چون پذيرش حکميت وهمراهي امام با خليفه وقت ومشاوره دادن به وي را بايد دليلي بر تاکتيک سياسي امام تلقي کرد و يا هدف ديگري از آن دنبال مي شد ؟
** نه، همانطور که شما مي گوييد اينها نوعي تاکتيک سياسي بر اساس مصلحت جامعه و اسلام است. علي(ع) بعد از رحلت پيامبر بزرگوار ( ص ) براي حفظ اسلام ترجيح دادند به قيام دست نزنند و حتي ياران خود را که تقاضاي قيام را مطرح مي کردند از اين کار برحذر مي داشتند.
در عين حال ايشان خطاب به حاکمان وقت مي فرمودند که اگر اصل اسلام به خطر نمي افتاد با شما مي جنگيدم و حق را جايگزين شما مي کردم و کاري مي کردم که هيچ يک از نسل هاي شما تا آخر الزمان توفيق تکيه زدن بر اريکه قدرت را نيابند. به همين دليل، ايشان در طي دو سال و اندي که خليفه اول بر جامعه حاکم بود با وي همکاري نمي کرد و تلاش مي نمود با مبارزه منفي به مردم بفهماند که حق ايشان غصب شده است.
با انجام همين مبارزه منفي بود که ايشان حق را به ديگران معرفي کردند. اما در دوره خليفه دوم بر اين نکته تاکيد داشت که اگر با خليفه وقت همکاري نشود اصل اسلام از ميان مي رود و يا احکام اسلامي منحرف خواهد شد در عين حال در دوره خليفه سوم ايشان بار ديگر به مبارزه اي منفي مي پردازند. ايشان حفظ اسلام در اين دوره را منوط به مبارزه منفي مي دانند.
* هجرت امام از مدينه به کوفه و تغيير مرکز خلافت هم با تاکيد بر همين تاکتيک سياسي انجام مي شود؟
** بله، اين مسأله را مي توان نوعي از سياستمداري امام(ع) دانست. ايشان اينگونه احساس مي کردند که در کوفه طرفداران زيادتري دارند، ضمن آنکه پيش از اين استانداراني چون عمارياسر در کوفه زمينه حمايت از علي(ع) را مهيا کرده بودند.
* با آنچه که تا اينجا عنوان شد تصور مي کنيد اين شکل از رهبري امام(ع) با کداميک از نظام هاي سياسي امروز مطابقت بيشتري دارد؟
** اگر بخواهيم از منظر ماکس وبر حکومت را بررسي کنيم، بايد آنها را به حکومتهاي سنتي، عقلايي و کاريزماتيک تقسيم کنيم. بر همين اساس، حکومت علي(ع) را بايد حکومتي عقلايي دانست. حکومت کاريزماتيک، حکومتي مقدس م؛بانه است که ماکس وبر هم در آثار خود بر اين نکته اشاره دارد که در اين شکل از حکومت حتي از پيامبران تا رئيس دزدان مي توانند داراي يک رهبري کاريزماتيک باشند.
اين مقدس م؛بي پيروان خود را به صورت رعيت گوسفندواري هدايت مي کند که کورکورانه در پي رهبر خود حرکت کرده و دستوراتش را اطاعت کنند. اما علي(ع) به هيچ عنوان چنين ارتباطي را نمي پذيرفتند. حکومت ايشان را نمي توان حکومت سنتي نيز دانست، زيرا اين شکل از حکومت نيز پدرسالارانه است و بر اساس عرف جامعه و وراثت شکل مي گيرد. حکومت علي(ع) حکومتي عقلايي است که بر اساس آن ارتباط افراد بر اساس عقل جمعي شکل مي گيرد. ايشان عوامل عقلايي ساختن جامعه را به جامعه مي آموزد؛ به گونه اي که نظارت مردم را بر حکومت اصلي اساسي مي داند و مي فرمايد شما با من به گونه اي رفتار نکنيد که رعيت ها با پادشاهانشان رفتار مي کردند. گمان نکنيد که من از نصيحت کردن مصون هستم. حقي را حاکم بر گردن شما و حقي را شما بر گردن او داريد.حقي را که حاکم بر گردن شما دارد اين است که او را از نقد خيرخواهانه بي نصيب نگذاريد. علي(ع) در خصوص چگونگي اداره حکومت، به مالک اشتر مي فرمايد: کساني را به خود نزديک گردان که سخنان تلخ حق را بيشتر به تو بگويند. يکي ديگر از مسائل، پاسخگو بودن دولت و حکومت است. علي(ع) در نامه 59 نهج البلاغه به مالک اشتر توصيه مي کنند هيچ گاه خود را از مردم نپوشان، بلکه با آنها رودررو و به صورت چهره به چهره برخورد کن و اگر خطايي کردي از مردم عذرخواهي کن و اگر تصميمي هم گرفتي، مبناي آن را در اختيار مردم قرار ده. ايشان مسأله مشورت با مردم و نيز نخبگان جامعه را اصلي ضروري مي دانستند که مبناي حکومت عقلايي محسوب مي شود. علي(ع) خطاب به مالک اشتر مي فرمايند: به راي خود رفتن و راي ديگران را در نظر نگرفتن، ستمگري و خيانت به جامعه است.
* يکي از مسائلي که همواره پايه هاي حکومت سياستمداران را تهديد کرده، نبود اخلاق در سياست است. اخلاق سياسي در حکومت علي(ع) چگونه مورد توجه قرار مي گرفت؟
** وقتي در جايي قانون حضور ندارد و مجريان و ضابطان قانون در جايي حضور ندارند، اخلاق و وجدان اخلاقي افراد به عنوان يک نگاه دارنده، باعث مي شود تا سياستمداران مصون از خطا باشند و در استفاده از قدرت نسبت به ديگران اجحاف نکنند.
در سيره علي(ع) مي توان نکات بارزي از تقويت وجدان اخلاقي در سياستمداران يافت. مثلا ايشان همواره مي فرمودند که طمع، نوعي بندگي دايمي است. حقيقت طمع اين است که آدمي در مسائل سياسي و حکومتي بندگي غير از خدا را کرده است و اين بندگي همواره او را به سوي انحراف سوق مي دهد. سؤ ظن حکومت به افراد جامعه از ديگر مسائلي است که در اخلاق سياسي اهميت زيادي دارد. علي(ع) در نامه خود به مالک اشتر مي فرمايند: نبايد به مردم در مسائل شخصي و خانوادگي آنها سؤ ظن زيادي داشت. ايشان بر اين نکته تاکيد مي کنند که کارگزاران حکومت به حريم خصوصي مردم وارد نشوند و چنانچه به عيوب مردم واقف شدند، بايد از آن چشم پوشي کنند و آنها را ناديده ببينند. ايشان خطاب به مالک مي فرمايند: بايد بدترين افراد نزد تو کسي باشد که عيوب پنهاني مردم را نزد تو بازگو مي کند. بنابراين، بر حاکم است که اگر عيوب مردم بر او مشخص مي شود، به دنبال آن نرود و بهترين فرد براي پوشاندن اين عيوب، کارگزاران حکومتي هستند.
يکي ديگر از کارهايي که امام(ع) در تبيين اخلاق سياسي خود بر جاي گذاشته اند، برخورد ايشان با ابن ملجم مرادي است. با وجود آنکه زمينه لازم براي برخورد قاطع ايشان و مردم با وي فراهم است، امام(ع) نه تنها از نظر اخلاقي با اين تروريست برخورد ناشايستي نمي کنند بلکه با شيوه برخورد خود درسي بزرگ به تمامي سياستمداران تاريخ مي دهد.
* در عين حال، در جايي نيز مخالفان ايشان را محکوم به کاربرد خشونت مي کردند.
** برخي از افراد امروز خشونت را عبور از قانون و اصول و ارزشهاي اخلاقي مي دانند. در واقع، هرگونه برخورد تندي از منظر اينان خشونت تلقي مي شود. علي(ع) در برخورد با مخالفان خود به هيچ عنوان از مسيرقانوني و خط قرمزهاي انساني عبور نمي کردند. در زمان ايشان، معاويه به يکي از سرداران خود به نام بسر بن ارطاَ مي گويد به روستاهاي مختلف حمله کن و حتي به بچه هاي کوچک آنها نيز رحم نکن. امروز نيز در کشورهاي مختلف زندانهايي چون گوانتانامو و ابوغريب ايجاد مي شود و شديدترين شکنجه ها در آنجا اعمال مي شود و از خط قرمزهاي انساني عبور مي کنند.
علي(ع) خشونت را به دو صورت، قانوني و غير قانوني، مي دانستند. خشونت قانوني شامل هرگونه برخوردي است که افراد آن را ناخوشايند بدانند. مثلا اعدام افراد و يا جريمه کردن آنها نوعي خشونت محسوب مي شود. امام(ع) خشونت قانوني را لازمه حکومت مي دانند و از خشونت غير قانوني پرهيز مي کردند. لازمه اجراي احکام الهي، خشونت قانوني به خرج دادن است. تشديد حکم فردي که در ماه مبارک رمضان شرب خمر مي کند، نوعي خشونت قانوني است. علي(ع) در برخورد با مخالفان خود، از تمامي مخالفاني که خود را دموکراتيک و آزادي طلب مي دانند، دموکراتيک تر برخورد مي کردند.
گروهي که در جنگ جمل حاضر شده بودند، 400 نفر از ساکنان بصره را کشته بودند. آنها روزي عثمان بن حنيف؛ استاندار بصره را روي چارپايه اي نشاندند و موهاي محاسنش را يک به يک کندند. اما امام(ع) به هيچ عنوان چنين برخوردي را با دستگير شدگان نکرد و حتي قبل از بروز هرگونه درگيري، فرمان مي داد تا گروهي براي نصيحت کردن آنها راهي شوند؛ چنانکه در مسأله خوارج 12 هزار نفر از ياران علي(ع) از گرد ايشان پراکنده شدند و گاه نماز ايشان را بر هم مي زدند. امام در پاسخ به کساني که خواستار برخورد با اين گونه افراد مي شدند، مي فرمود: تا زماني که اينان امنيت جامعه را به خطر نينداخته اند، با آنها کاري نداريم. آنها حتي اجازه داشتند تا در محلي به نام «حرورا» تجمع کنند. اما اين مسأله تا زماني بود که امنيت جامعه را به خطر نينداخته بودند.
گروهي از خوارج فردي به نام عبدا... را همراه با همسرش دستگير کردند و از او خواستند به علي بن ابي طالب بدگويي کند در غير اين صورت گردن او را خواهند زد و همسرش را نيز خواهند کشت. اما او امتناع کرد. آنها سر او و همسرش را از تن جدا کردند و شکم همسر حامله اش را پاره کرده و سر جنين او را نيز از تن جدا کردند. وقتي اين خبر تاسف بر انگيز به علي(ع) رسيد، ايشان تصميم به برخورد قاطع با آنها گرفت. امام(ع) به آنها فرمود کشنده عبدا... و همسرش را تحويل بدهيد، من کاري با شما ندارم. اما تعداد زيادي از آنها شمشيرهاي خود را بيرون آورده و گفتند ما کشنده عبدا... هستيم. ايشان چند بار اين درخواست را تکرار نمودند، اما آنها از تحويل قاتل خودداري کردند.
در عين حال، بار ديگر امام در عين رافت خود پرچمي را توسط يکي از ياران در سويي قرار دادند و خطاب به جمعيت فرمودند هر که در زير اين پرچم برود، در امان خواهد بود. 8 هزار نفر از جمعيت 12 هزار نفري از اين گروه جدا شدند و 4 هزار نفر باقي ماندند و امام با آنها به مقابله پرداخت و آنها را متفرق کرد. اينها همه نشانگر رأفت و اخلاق امام(ع) در عين برخورداري از قدرت است.

هيچ وقت حرفهاي فلسفي را درست و حسابي نفهميده ام، هميشه همين طور بوده ام درست از آن زماني که حس کرده ام

* حجة الاسلام جواد رفيعي
اللهم وفرفيه حظي من برکاته و سهل سبيلي الي خيراته و لاتحرمني قبول حسناته يا هاديا الي الحق المبين. خدايا در اين روز بهره مرا از برکات آن افزونتر کن و راه مرا براي انجام عمل خير آسان ساز و از پذيرش نيکي هايم در اين روز محروم نگردان، اي راهنماي به راه روشن حق و حقيقت.
ماه مبارک رمضان ارزش و اعتبار ويژه اي نزد خداوند منان دارد تا جايي که گفته شده برترين ماه در ميان ماه ها، روزها و شبهاي آن برترين روز و شبها و ساعتهاي آن بهترين ساعتهاست، بويژه اينکه شب و روز نوزدهم ماه مبارک رمضان، آغازين شب و روز از شبها و ايام قدر است؛ از اين رو، ارزش و اهميت خاصي پيدا مي کند.
در دعاي امروز مي خوانيم: خدايا بهره مرا از برکات اين روز افزونتر نما و راه مرا به انجام نيکي ها در آن آسان ساز. برکات ماه مبارک رمضان از منظر آموزه هاي ديني، بسيار فراوان است. پيامبر(ص) در خطبه شعبانيه، اين ماه را ماه رحمت و آمرزش، ماه دعا و عبادت، ماه توبه و استغفار توصيف مي کنند؛ ماهي که در آن درهاي عذاب الهي به روي مردم بسته است و نفس کشيدن انسان روزه دار و مؤمن ثواب تسبيح گفتن دارد و خوابيدن روزه داران در آن ثواب عبادت. ماهي که شيطان در بند گشته و دعاها مستجاب و اعمال مورد قبول و پذيرش درگاه حق مي گردد.افزون بر همه اين برکات و خيرات، شبها و روزهاي قدر نيز جايگاه ويژه اي دارد؛ شبهايي که درباره هر يک اين احتمال وجود دارد که شب قدر موعود باشد؛ شبي که مقدرات انسان در آن رقم مي خورد؛ شبي که عبادت و تهجد در آن به نص قرآن کريم با هزار ماه عبادت در روزهاي معمول سال برابري دارد؛ شبي که ملائکه رحمت الهي در آن نازل گشته و زمين را با وجود خود عطرآگين مي سازند.شب و روز مبارکي که خداوند براي بندگان خويش برگزيده و آن را براي آنان مبارک گردانيده است. توفيق عبادت و شب زنده داري و اطاعت و انفاق، تلاوت قرآن در اين شب و روز، فرصتي مغتنم است تا خداجويان روزه دار از اين سفره گسترده مغفرت و رحمت الهي بهره مند گردند و از انفاق و مشارکت در امور خير توشه مناسبي براي جهان باقي خويش برگيرند.
در فراز ديگر اين دعا، از خداوند قادر متعال تقاضا مي کنيم پذيرش اعمال و حسنات اين روز با آفات عمل مواجه نگردد. مي دانيم که معصيت و نافرماني پروردگار، اثر نامطلوبي بر اعمال خير و حسنات انسان دارد و از پذيرفته شدن آن در پيشگاه خداوند جلوگيري مي کند. از اين رو، اين فراز از دعا در حقيقت درخواست توفيق ترک معصيت و گناه در اين روز است تا اعمال خير و نيکي هاي آدمي از آفات نافرماني در امان بماند و در نامه اعمال آدمي ثبت گردد.مي دانيم، به همان اندازه که انجام حسنات و خيرات در اين ماه ارزش افزوده مي يابد و به فرمايش پيامبر(ص) قرائت يک آيه قرآن با ثواب يک ختم قرآن در روزهاي ديگر برابري مي نمايد، گناه و نافرماني در اين ماه نيز عقوبت و تأثيرهاي منفي بيشتري بر روح و جان آدمي بر جاي مي گذارد. از اين رو، بهترين عمل ماه مبارک رمضان همانا ترک گناه و پرهيز از انجام عمل حرام است.

وزير ارشاد با اشاره به پيشنهاد تأسيس مجتمع فرهنگي هنري در مشهد و عنايت خاص دولت دهم به مسائل فرهنگي و قرآني، گفت: مقام معظم رهبري به مسائل فرهنگي تأکيد زيادي داشته اند و رئيس جمهور نيز در اين خصوص توجهي خاص دارد.به گزارش فارس، سيد محمد حسيني در مراسم رونمايي از تازه هاي قرآني در نمايشگاه قرآن ضمن تشکر از فعاليتهاي قرآني در کشور گفت: اميدواريم که سال آينده از افتخارات جديدي در اين حوزه استفاده شود و هر ساله بر جذابيتهاي آن براي عموم مردم به ويژه نسل جوان افزايش يابد. وزير فرهنگ و ارشاد اسلامي در خصوص برنامه هاي جديد وزارت ارشاد اظهار داشت: نگاه توسعه برنامه فرهنگي هم در داخل و هم در خارج کشور وجود داشته و از برنامه هاي جديد طراحي شده جشنواره بين المللي امام رضا (ع) است که در 8 آبان همزمان با تولد امام رضا(ع) در تمام استانهاي کشور برگزار مي شود.

قائم مقام معاون آموزشي وزارت علوم، تحقيقات و فناوري آمار جمعيت دانشجويي کشور در سال تحصيلي 88 - 87 و برآورد جمعيت دانشجويي در سال جديد تحصيلي را اعلام کرد.به گزارش مهر، دکتر رضا عامري گفت: سه ميليون و 580 هزار دانشجو در تمام مقاطع تحصيلي در آموزش عالي کشور (دولتي و غير دولتي) مشغول تحصيل هستند که بيشترين تعداد در مقطع کارشناسي و با جمعيت دو ميليون و 200 هزار دانشجو و معادل 58 درصد کليه جمعيت دانشجويي است.وي افزود: يک ميليون و چهارصد و سي هزار دانشجو معادل 37 درصد جمعيت دانشجويي نيز در مقطع کارداني و 193 هزار نفر دانشجو معادل پنج در صد جمعيت دانشجويي نيز در مقطع تحصيلات تکميلي مشغول به تحصيل هستند.عامري در خصوص جمعيت دانشجويي کشور در سال جديد تحصيلي اظهار داشت: با توجه به ظرفيت اعلام شده از طرف دانشگاهها و مراکز آموزش عالي و متقاضيان مجاز به انتخاب رشته برآورد مي شود جمعيت دانشجويي کشور در سال جديد تحصيلي سه ميليون و هشتصد هزار نفر باشد.
وي گفت: براساس برنامه چهارم توسعه کشور تا پايان سال 1388 بايد جمعيت دانشجويي کشور به سه ميليون و 750 هزار نفر برسد که با برآورد جمعيت دانشجويي 3 ميليون و 800 هزار نفري از پيش بيني برنامه نيز جلو خواهيم افتاد.

مديرعامل بنياد بين المللي غدير با اشاره به آموزش 120 مبلغ که در سطح خارج تحصيل مي کنند به عنوان مبلغ غديري از آموزشهاي يک ساله اين مبلغان براي آشنايي عميق با تمام ابعاد و زواياي غدير خبر داد.
حجة الاسلام حسن ملک محمدي در گفتگو با مهر اظهار داشت: از طلابي که در سطح خارج تحصيل مي کنند حدود 120 نفر از طلاب در اين دوره هاي تربيت مبلغين و تربيت غديري شرکت مي کنند. انتخاب اين مبلغان براساس معيارهايي چون سن، سطح تحصيلات، نيازسنجي در استانها صورت مي گيرد، حتي ممکن اين مبلغان از ميان طلبه هايي که از خارج از کشور در قم تحصيل مي کنند براي اين دوره انتخاب شوند.
وي در ادامه به گزينش اين طلاب در واحدهاي آموزشي اشاره کرد که با موضوع غدير براي اين مبلغان برگزار مي شود و يادآور شد: مبلغان در اين دوره ها با ابعاد و زواياي مختلف حماسه غدير آشنا مي شوند و ديدگاه قرآن، روايات ائمه معصومين و سيره عملي اولياي الهي، آثار و برکات غدير در جامعه و نقش غدير در تأمين امنيت جامعه و در تحقق وحدت و سعادت بشري را مي آموزند.
نماينده مجلس شوراي اسلامي يادآور شد که طول اين دوره هاي آموزشي يک سال است و پس از گذراندن اين دوره ها مبلغان غديري به مناطق هدف اعزام مي شوند.

آه و آه و آه! واي بر ما! يک جهان واويلا! قلب هستي با آخرين نگاه تو، اي مولاي عشق و ايمان، از ضربان ايستاد و گلگوني محراب تو، خار غم را در چشم روزگاران فرو برد!
اي شهيد ماه خدا! خارستان دنيا جاي ماندگاري تو نبود! اما خزان زودرسي سرشار از اندوه، جگرهاي مؤمنان را کبود کرد! اي امام متقيان! آيين آيينه، روشنايي از تو دارد! خضر انديشه ات، آب حيات دين و عدالت است! خضوع تو در برابر کردگار، ملايک را به رکوع و سجده وا مي دارد و سجده هاي تو سجاده ها را روشني مي بخشد! تو فصل الخطاب آفرينشي! تو خطبه بلند بينشي! خصومت با تو ستيزه با خورشيد است! هر که در زير سايه نگاهت بميرد، زنده اي جاويد است! و آن که از آفتاب وجودت بگريزد، مرده اي ناچيز! نفرين ابدي بر دستهاي پليد زنگوله گردن زنديقان، تارتن تباهي و ستور سياهي که بر عرش خدا شمشير کشيد و مهتاب را سر بريد! اينک، اي مؤمنان! در اين شب سيه پوش! در اين ثانيه هاي جگرسوز! در اين هنگامه عظيم که جن و انس و ملک، دل به ماتم و ديده به باران غم سپرده اند، شما را بر اين مصيبت گران و اين داغ بي کران، تسلايي فراوان نثار باد.اکنون اي بيدار دلان! اي قدرشناسان! اين، هم، شب ديگري از مويه در پيشگاه صاحب اين رمضان کريم است! امشب، ايستگاه ديگري براي ايستادن زير باران رحمت حق است! امشب، فرصتي ديگر براي نوشيدن جرعه هاي آمرزش و جلا دادن به دلها و انديشه ها و کردار است! بنگريد! اين ثانيه هاي آفتابي، در حال گريزند! بياييد در سايه سار مغفرت و زير سايبان رحمت، سرپناهي بسازيم و نداي ربنا را خالصانه در سر سراي پر قدر امشب رها سازيم و خويشتن خويش و ديگران را غرق تمناي آمرزش کنيم. به ياد ما هم باشيد

* محمدرضا شالبافان
هر ساله، مصلاي امام خميني تهران در روزهاي ماه مبارک رمضان که به زيبايي بهار قرآن نيز ناميده شده است، حال و هواي ديگري دارد. حال و هوايي از جنس صداقت و سادگي در محضر خداوندي که هميشه مهربان است و نمايشگاه بين المللي قرآن کريم، با غرفه ها و بخشهاي متعدد و متنوع خود سرچشمه اصلي اين حال و هواست.
اما وقتي از پله هاي روبروي بخش هنري پايين بروي و از روبروي بخش دانشگاهي که رد مي شوي، حال وهواي صداقت با بوي آشنايي از جنس مشبک هاي پنجره فولاد و نورهاي تو در توي صحن عشق گره مي خورد. بويي از جنس سحرهاي روزهاي کودکي که مادرم به من آموخت دعاي سحر را با همه زيبايي شاعرانه اش وامدار ولي نعمت ايرانيم.
در طبقه همکف شبستان مصلا و سمت راست سومين ورودي بخش نهاد و موسسات، شايد بزرگ ترين غرفه هفدمين نمايشگاه بين المللي قرآن کريم توسط روابط عمومي آستان قدس رضوي است که نگاه هر رهگذري را به سمت جلو جلب مي کند.
غرفه اي است با چندين ويترين و نيز موزه، يک صفحه نمايشگر بسيار بزرگ که در ورودي غرفه در حال پخش فيلم هاي حرم مطهر و آداب زيارت اماکن متبرکه است.
همچنين دور تا دور ديوار غرفه به زيبايي با بنر چاپ شده تزيين شده است و پوسترهاي متعددي بر ديوار غرفه آويزان است.
اندکي به پوسترها و ويترين ها خيره مي شوم، اما بر حسب وظيفه که اطلاع رساني دقيق و کامل را برعهده ام گذاشته است، به سراغ غرفه داران مي روم. «حسين فجر داوودي» کارشناس نمايشگاه هاي آستان قدس رضوي «محمدرضا کاملان» کارشناس مسؤول انتشارات و اطلاع رساني آستان قدس رضوي نيز با روي گشاده پذيرايم مي شوند.
کارشناس غرفه آستان قدس رضوي درباره عملکرد اين غرفه مي گويد: در اين غرفه فعاليت هاي قرآني آستان قدس رضوي که توسط موسسه آفرينش هاي هنري و معاونت تبليغات ارتباطات اسلامي انجام مي شود، در کنار فعاليتهاي بنياد پژوهش ها به طور خلاصه معرفي شده است.
به گفته وي در کتابخانه آستان قدس رضوي 14500 نسخه قرآن و جزوه قرآن موجود است که از جمله مي توان به جزوات منسوب به شش تن از امامان اشاره کرد که ماکت جزوات منسوب به ائمه اطهار امام علي(ع)، امام حسن مجتبي (ع)، امام حسين (ع)، امام سجاد (ع) و جزوه قرآني دست نوشته امام رضا(ع) در غرفه به نمايش درآمده است.
البته جزوه قرآني منسوب به امام موسي کاظم(ع) نيز در موزه آستان قدس رضوي موجود است.
همچنين در اين غرفه ماکت قرآن کامل نستعليق که براي اولين بار به قلم استاد اميرخاني به نگارش درآمده و نمونه اي از صفحات قرآن دست نوشته ارسنجاني که در وسط کار است به نمايش درآمده است.
در بخشي ديگر از غرفه و زير شيشه ويترين، اصل تعدادي از قرآن هاي نفيس موزه آستان قدس از جمله مصحف ايران که به خط و نگارگري ايرانيان در طول هزار سال گذشته تهيه شده و نخستين قرآن با ترجمه فارسي در ايران به چشم مي خورد.
در اين ويترين همچنين چندين عنوان کتاب پژوهشي در ارتباط با موضوعات و مفاهيم قرآني به نمايش درآمده است که از آن جمله مي توان به «المعجم نصوص في علوم القرآن» که توسط بنياد پژوهشهاي آستان قدس رضوي به زبان عربي تهيه شده است اشاره کرد.
در بخش ديگري از اين غرفه بزرگ نسخه هايي از قرآن که با ترجمه به زبان هايي چون اردو، انگليسي، فيليپيني و فرانسه منتشر شده اند مشاهده مي شود و در اين بين نيز يک قرآن به خط يک خطاط پاکستاني به چشم مي خورد.
در ادامه پوسترهاي نصب شده بر ديوار، دو پوستر به معرفي فعاليت هاي دارالقرآن معاونت تبليغات و ارتباطات اسلامي آستان قدس رضوي مي پردازد. پوستر اول معلمي را در حال آموزش به کودکان نشان مي دهد و به معرفي کلاس هاي مهد الرضا مي پردازد که براي تعليم مفاهيم قرآني و اسلامي به کودکان و خردسالان، پذيراي کودکان همراه با زائران است و در مدت زيارت بزرگترها از کودکان با آموزش حفظ سوره هاي کوتاه قرآن، نقاشي، شعر، بازي هاي فکري، وضوي صحيح، تعريف کردن قصه هاي قرآني با زبان کودکانه و نمايشنامه هاي قرآني و آموزش نماز پذيرايي مي کند.
پوستر ديگر به معرفي کارگاه هاي آموزش خوشنويسي، معرق، تذهيب و نقاشي در حرم مطهر رضوي اختصاص دارد که علاقمندان به شرکت در آنها مي توانند به دارالقرآن کريم واقع در صحن جمهوري اسلامي مراجعه کنند.
آخرين پوستر که در ضلع جنوبي غرفه واقع است، به معرفي کتاب ارزشمند «المعجم في اللغة القرآن و سر البلاغه» مي پردازد که در سال 79 عنوان کتاب برگزيده موزه و در سال 84 عنوان کتاب برتر قرآن را به خود اختصاص داده است و تاکنون 20 جلد از آن چاپ و منتشر شده است.
البته در محل ورود بازديد کنندگان ميزي قرار گرفته است که بر روي آن محصولاتي چون راهنماي جامع اماکن متبرکه و گنجينه نفايس رضوي- به دو زبان فارسي و انگليسي و جلوه اي از فعاليتها و خدمات آستان قدس رضوي به سه زبان فارسي، عربي و انگليسي به صورت اهدايي در اختيار بازديدکنندگان قرار مي گيرد.
بزرگترين غرفه نمايشگاه بين المللي قرآن کريم البته در گوشه خود دستگاهي دارد که عطر ارادت به حضرت سلطان را در هوا پراکنده مي کند و نشان دهنده آن است که آن شميم دل انگيز که دقايقي است مشام ما را به خود مشغول کرده، تنها رايحه اي معنوي نيست.
دلم پرمي کشد به سمت گلدسته هاي عشق و گنبدي که هميشه درخشش آن را بر جاي جاي قلبم مشاهده کرده ام.

مراسم شبهاي قدر همراه با ويژه برنامه هاي سخنراني، مرثيه سرايي، سوگواري و... در رواق بزرگ امام برگزار مي شود.
به گزارش خبرنگار ما، با توجه به حضور گسترده زائران در ليالي قدر، اين مراسم که به همت اداره تبليغات آستان قدس رضوي از اذان مغرب شروع مي شود و تا نيمه شب ادامه خواهد داشت، در جوار بارگاه رضوي برگزار خواهد شد.
اين خبر حاکي است، قرائت و تفسير قرآن، قرائت دعاي جوشن کبير به همراه مراسم احيا و... از جمله برنامه هايي است که زائران را دراين شبهاي بزرگ به فيض معنوي خواهد رساند.
شايان ذکراست، افزايش روزافزون زائران و نياز به ايجاد فضاهاي سرپوشيده باعث تغيير کاربري صحن امام شده، به گونه اي که فضاهاي باز صحن تبديل به رواق شده است.
گفتني است، رواق امام خميني(ره) داراي سه ورودي اصلي از سوي مسجد گوهرشاد، صحن جامع و صحن آزادي است.

346 سند از مجموعه اسناد آستان قدس رضوي امور مربوط به پرداخت مواجب و حکم و انتخاب منجمان و منجم باشيان را شامل مي شود.
به گزارش خبرنگار ما، منجم باشي و ساير منجمان در ليالي مبارک رمضان به دستور شاه به نوبت پاي نقاره خانه حاضر شده و دستور نقاره زني را صادر کرده و در شب پاياني هر ماه خبرماه جديد را اعلام مي کردند.
از بررسي اسناد مشخص است، اين منصب در اختيار خاندان بانفوذ و داراي پايگاه رسمي بوده و از دوره صفويه جزو مناصب رسمي تشکيلات آستان قدس رضوي محسوب مي شده است.
گفتني است، منجم هاي آستان قدس در ملازمت توليت بوده و هر گاه توليت يا نايب التوليه ها به اجراي اموري تصميم مي گرفتند، ساعت سعد را تعيين کرده و به وي ابلاغ مي کردند. شکل گيري منصب منجم باشي با افزايش تعداد منجمان در اواخر دوره صفويه در تشکيلات آستان قدس رضوي شکل گرفت.

حدود هزار وقفنامه آستان قدس رضوي توسط استادان و کارشناسان موزه و دانشگاه بازخواني شده و نيات واقفان از آنها استخراج شده تا در قالب 25 سرفصل مختلف به آنها عمل شود.
مهندس بابائيان، مدير موقوفات با توجه به آمارهاي موجود مي گويد: تاکنون 2 هزار و 945 رقبه با قدمتي بيش از 900 سال توسط نيکوکاران، وقف آستان قدس رضوي شده است.
به گفته وي، بزرگترين موقوفه اين مجموعه، موقوفات مرحوم ملک است که در قالب 7 وقفنامه طي سال در 1323 تا 1340 به آستان قدس رضوي اهدا شده است و شامل کتابخانه، موزه، اشياي قيمتي و 61 پارچه مزرعه، املاک و مستغلات شهري در استان خراسان و تهران است.
گفتني است، طومار عضدالملک و عليشاهي به همراه بخشي از اسناد دوره صفويه مهمترين اسنادي است که نمايانگر تاريخ وقف در آستان قدس رضوي است.

آفتاب هشتم- کهندل: بنياد پژوهش هاي اسلامي آستان قدس رضوي از ابتداي تأسيس تاکنون 40 عنوان کتاب درباره شخصيت، سيره و حکومت مولاي متقيان و نيز شرحي بر بخشهاي مختلف نهج البلاغه چاپ و منتشر کرده است.
به گزارش خبرنگار ما، مدير عامل اين بنياد با بيان اينکه برخي از اين کتابها تأليفي و برخي ديگر تحقيق، تصحيح و يا ترجمه هستند، گفت: کتاب شرح نهج البلاغه ابن ميثم در 8 جلد، شرحي کلامي و فلسفي از نهج البلاغه است که مؤلف در آغاز براي آشنايي خواننده بحث الفاظ را به طور مبسوط آورده و آنگاه به شرح خطبه ها، نامه ها و ديگر گفتار امام(ع) پرداخته، در اين اثر کلام اميرالمؤمنين(ع) در زمينه مسايل اعتقادي، مبدأ و معاد، هدايت و ارشاد مورد بررسي قرار گرفته است.
حجة الاسلام والمسلمين محمد الهي خراساني درباره کتاب حکومت امام علي(ع) ترجمه دکتر امير سلماني رحيمي نيز خاطرنشان کرد: اين کتاب مبين اين حقيقت است که انديشه هاي اجتماعي و اقتصادي بهره مند از غناي فقهي در عرصه قانونگذاري، برجسته ترين ره آورد حکومت امام علي(ع) است که حضرتش اين انديشه را تا مرز يک اسطوره با همه نمادهاي نو، ماندگار و پربار کرد.
وي با اشاره به سلسله موضوعات درس هايي از نهج البلاغه، از چاپ 20 عنوان کتاب در اين باره خبر داد و گفت: گهر عمر، موعظه، دعا، مشاوره، دوستي، عبادت و نماز، خردورزي، خودسازي، انفاق، امتحان و ديگر عناوين از اين مجموعه، چاپ و منتشر شده است که هر کدام گلچيني از بوستان معطر سخنان حضرت علي(ع) درباره موضوعات ياد شده است. الهي خراساني يادآور شد: بنياد پژوهش هاي اسلامي آستان قدس رضوي از ابتداي تأسيس (پس از 25 سال فعاليت) تا کنون 2 هزار و 230 عنوان کتاب با شمارگان بيش از 9 ميليون نسخه در حوزه هاي مختلف علوم اسلامي و معارف ديني منتشر کرده است.

دبير جشنواره تئاتر کودک و نوجوان رضوي از ارسال 70 اثر به دبيرخانه اين جشنواره خبر داد.
همايون اميرزاده افزود: از ميان اين آثار 18 اثر جهت بازبيني انتخاب مي شوند و پس از بازبيني 14 نمايش به بخش مسابقه راه خواهند يافت.
وي با اشاره به اينکه داوري آثار توسط استادان مجرب و با هماهنگي و انتخاب اداره کل هنرهاي نمايشي وزارت ارشاد صورت خواهد گرفت گفت:آثار راه يافته به بخش مسابقه به صورت همزمان در سه سالن مختلف به اجراي عموم گذاشته خواهد شد.
اميرزاده، خاطر نشان کرد: امسال شاهد حضور بزرگان تئاتر کشور در بخش مسابقه، داوري، و کارگاه آموزشي خواهيم بود. جشنواره سراسري تئاتر کودک و نوجوان رضوي از سري برنامه هاي هفتمين جشنواره بين المللي فرهنگي هنري امام رضا(ع) در استان هرمزگان برگزار مي شود.

عضو هيأت علمي جشنواره فرهنگي و هنري امام رضا(ع) گفت: براي معرفي معارف رضوي، جاي گرفتن درسي در خصوص زندگي و انديشه هاي امام رضا(ع) در دوران آموزش متوسطه و آموزش عالي ضروري به نظر مي رسد.
حجةالاسلام محمد حکيمي افزود: تنها از حضرت رضا(ع) بيش از هجده هزار حديث با موضوعات اخلاقي، فرهنگي، اجتماعي، ديني و اقتصادي وجود دارد و اين در حالي است که کمتر دانش آموز يا دانشجويي را سراغ داريم که حداقل پنج حديث از ايشان به ذهن داشته باشد. حکيمي گفت: بهتر است زندگي نامه ائمه و بخصوص امام رضا(ع) و نيز تفکرات آنها براي رده هاي مختلف سني چاپ و به عنوان يک درس در مدارس و مراکز آموزش عالي ارايه شود.
وي برگزاري جشنواره امام رضا(ع) در سراسر کشور را براي معرفي شخصيت امام رضا(ع) لازم اما کافي ندانست و گفت: هر چند اين جشنواره موفق شده در شش سال گذشته احساسات مردم را تحريک کند، اما با توجه به اينکه زمان برگزاري اين مراسم محدود به ايام خاصي مي شود( 10 روز)، لذا با تمام شدن ايام جشنواره، محتواي آن از ياد مردم مي رود. حکيمي افزود: لذا بهتر است در طول سال آثار منتخب جشنواره به مردم معرفي شود تا زمينه ماندگاري آن را فراهم نمايد.

دبير جشنواره وبلاگ نويسي رضوي گفت: بيشترين تأکيد اين جشنواره با توجه به عنوان آن، اطلاع رساني به شيوه الکترونيکي و اينترنتي است.
حميد پورعيسي با اشاره به اينکه امسال علاوه بر ارسال ايميل براي کاربران اينترنتي، از پيام کوتاه نيز براي اطلاع رساني جشنواره استفاده شده است افزود: فراخوان اين جشنواره با راه اندازي سايت از هفدهم تيرماه در معرض ديد عموم قرار گرفت. وي شناسايي وبلاگ نويسان کشور را از جمله مشکلات اين جشنواره در سال گذشته دانست و تصريح کرد: اين مشکل امسال ازطريق مکاتبه با ادارات کل استانهاي کشور براي معرفي وبلاگ نويسان هراستان بر طرف شده است.
جشنواره وبلاگ نويسي رضوي از برنامه هاي هفتمين جشنواره فرهنگي و هنري امام رضا(ع) در دهه کرامت در گيلان برگزار مي شود.

عضو کميسيون فرهنگي مجلس شوراي اسلامي گفت: جشنواره بين المللي فرهنگي وهنري امام رضا(ع) به لحاظ کميت به نقطه مطلوب رسيده است.
حجة الاسلام حسيني با بيان اين مطلب اظهار داشت: افزايش کيفيت و محتواي جشنواره نياز رو به گسترش است که با عنايت امام هشتم(ع) به نقطه مطلوب رسيده است.
وي تصريح کرد: توليد آثار فاخر با توجه به برگزاري هفتمين جشنواره يکي ديگر از ضروريات است که بايد مسؤولان به آن توجه ويژه اي داشته باشند و براي تحقق اين امر به سراغ هنرمندان برجسته کشور روند تا با سفارش آثار برجسته اي داشته باشيم. البته امسال در اين خصوص قدمهاي خوبي برداشته شده است.
حجة الاسلام حسيني تصريح کرد: بايد جشنواره امام رضا(ع) به عنوان دبيرخانه براي تمام دستگاه ها خارج از دايره کاري حوزه خود سياست گذاري کند و جز ادارات ارشاد تمام دستگاه هاي اجرايي را درگير نمايد.

مسؤول دبيرخانه دايمي جشنواره بين المللي فرهنگي هنري امام رضا(ع) از ايجاد کتابخانه تخصصي حضرت رضا(ع) در اين دبيرخانه خبر داد.
زهرا سروآزاد، در جلسه هيأت علمي دبيرخانه اين جشنواره با بيان اين مطلب افزود: بي شک جشنواره بين المللي فرهنگي هنري امام رضا(ع) بزرگ ترين رويداد فرهنگي و هنري کنوني جامعه به شمار مي رود.وي به تهيه فهرستي از کتابهاي تخصصي در مورد آثار، شخصيت و کليه ابعاد زندگي آن حضرت اشاره کرد و گفت: با تهيه فهرستي از اين کتابها اقدام به ايجاد کتابخانه اي تخصصي در مورد آن امام همام خواهيم کرد.سروآزاد با اشاره به اينکه تاکنون بيش از 100 عنوان کتاب در اين خصوص خريداري و جمع آوري شده است، خاطرنشان کرد: اين دبيرخانه درصدد دستيابي به منابعي از زواياي زندگي حضرت رضا(ع) مي باشد که تاکنون به آن پرداخته نشده است.

*عباسعلي سپاهي يونسي

خورشيد خود را به وسط آسمان کشيده بود. گرماي تابستان رمق گنجشک ها را گرفته بود و خودشان را در پناه سايه شاخه ها

* جواد محقق
خسته از راه، کنار مادر
توي ماشين پدر خوابيدم
پلکهايم که به هم افتادند
خواب يک صحن کبوتر ديدم
صبح وقتي که دو چشمم وا شد
شادمان مثل گلي خنديدم
آخر از پنجره پشت اتاق
گنبد زرد رضا را ديدم
دل من مثل کبوتر پر زد
رفت و بر شانه گلدسته نشست
اشک در چشمه چشمم جوشيد
بغضم آيينه شد اما نشکست
پدر آماده شد از من پرسيد:
دوست داري که تو را هم ببرم؟
گفتم:آري! ولي آنجا چه کنم؟
مادرم گفت: زيارت پسرم!

گر چه زود آمده بوديم ولي
در حرم جاي دل من کم بود
هر کسي با او؛ چيزي مي گفت
گويا با همه کس محرم بود
هر کجا رفتيم آنجا پر بود
پر ز نجواي دل و دست دعا
يک طرف قصه پر غصه درد
يک طرف ذکر غريب الغربا
در رواق حرم پر نورش
کاش دست دل من رو مي شد
مي شدم من آن آهوي غريب
باز او ضامن آهو مي شد