* زهرا دلپذير
زکات يکي از واجبات عبادي دين اسلام و يک منبع مهم مالي در نظام جوامع اسلامي است که موجب زدودن فقر از چهره جامعه و تأمين عدالت اجتماعي مي شود.

*حسين فرزانه
اشاره: هشتم مهرماه روز مولوي نامگذاري شده است. همين امر بهانه اي است تا نگاهي دوباره بيندازيم بر جايگاه مولوي در جهان

دانشگاه پريتوريا دومين دانشگاه آفريقاي جنوبي در سال 1908 ميلادي بنيان گذارده شد و امروزه به عنوان دومين دانشگاه معتبر در



قاره سياه و پانصد و نهمين دانشگاه ممتاز جهان شناخته مي شود و هر سال پذيراي چندين هزار دانشجو در رشته ها و مقاطع مختلف تحصيلي است.
اين دانشگاه در آغاز کار، تنها سه استاد تمام وقت و چهار استاد پاره وقت داشت که در کالجي کوچک به دانشجوياني کم تعداد آموزش مي داد. در سال 1930 ميلادي با توسعه چشمگير آموزش در اين دانشگاه، عنوان دانشگاه رسماً به آن اطلاق شد. دانشگاه پريتوريا در حال حاضر 9 دانشکده اقتصاد و علوم مديريتي، آموزگاري، مهندسي، محيط زيست و فناوري اطلاعات، علوم بهداشتي، علوم انساني، حقوق، علوم طبيعي و کشاورزي، الهيات و دامپزشکي دارد ضمن آنکه علاوه بر اين دانشکده ها که هر يک از چندين دپارتمان مختلف تشکيل شده اند. دانشگاه پريتوريا در سال 2008 حدود 57 هزار و 409 دانشجو داشت که از اين تعداد 38 هزار و 934 نفر دانشجوي حضوري و 18 هزار و 475 نفر هم غيرحضوري بودند.
در دانشگاه پريتورياي آفريقاي جنوبي، بيش از هزار و 800 رشته مختلف و برنامه آموزشي ارايه مي شود، همچنين بيش از 2 هزار و 800 دانشجوي خارجي از 50 کشور جهان ساليانه براي تحصيل به دانشگاه پريتوريا مي آيند. با توجه به حاکم بودن جو چند فرهنگي، دانشجويان مي توانند با ظرفيتهاي فرهنگي، اقتصادي و علمي ملل مختلف جهان آشنا شده و در صورت تمايل براي ادامه تحصيل يا شروع يک فعاليت تجاري، به کشور ديگري بروند. از ميان اهداف عمده مؤسسان و مديران دوره هاي مختلف فعاليت دانشگاه پريتوريا مي توان به مواردي از جمله تبديل شدن به دانشگاه تحقيقاتي برتر در آفريقا، حضور فعال در عرصه هاي رقابتي بين المللي، همکاري با دانشگاه هاي تراز اول جهان در هر پنج قاره و تبديل شدن به انتخاب اول دانشجويان براي ادامه تحصيل تا مقاطع بالا اشاره کرد.
مديران و سياستگذاران اين دانشگاه، براي رسيدن به اهداف خود به اصولي از جمله برقراري ارتباط سازنده با دانشگاه هاي معتبر جهان، دعوت از سخنرانان و استادان خبره هر رشته تحصيلي، برگزاري همايش هاي علمي بين المللي، جذب سرمايه گذاري دولت و بخش خصوصي در تحقيقات علمي دانشگاه، برگزاري دوره هاي مشترک آموزشي با ديگر مراکز آموزش عالي و توسعه تحصيل غيرحضوري توجه ويژه اي مي کنند.
از آنجا که شعار اصلي مديران دانشگاه پريتوريا، فراهم آوردن امکانات دانشجومحور است، جذب هيأت علمي و استخدام کارمندان و محققان اين دانشگاه هم با دقت و ريزبيني بسيار همراه است. يکي از روشهاي شناسايي استادان مجرب، جستجوي مداوم در داخل و خارج آفريقاي جنوبي براي استادان جوان و دانشمندي است که حرفه شان را دوست دارند و در حوزه رشته شان، متخصص اند و مي توانند الگوي مناسبي براي آينده دانشجويان باشند.
يکي از وظايف اصلي مديران گروه هاي آموزشي رؤساي دپارتمان ها و دانشکده، در دانشگاه پريتوريا بررسي عملکرد دانشجويان در طول ترم و مقايسه آن با ترم هاي پيشين است. از اين طريق، مديران مي توانند نتيجه گيري کلي درباره روند تحصيلي هر دانشجو به دست آورند و با توجه به آن اقدام کنند. مثلاً دانشجوياني تشويق مي شوند که پيشرفت تحصيلي چشمگيري داشته اند يا تحقيقات ارزشمندي ارايه کرده باشند. اگر اين روند در چند ترم متوالي تکرار شود، آنها مي توانند از امکاناتي مثل کمک هزينه يا وام تحصيلي و حتي بورسيه استفاده کنند. اگر دانشجويي به دلايل نامعلوم دچار افت تحصيلي شده باشد، مديران او را به دفتر مشاوره راهنمايي مي کنند تا با کمک مشاوران متخصص و دلسوز اين دانشگاه، مشکلاتي که به اين افت منجر شده است را حل کنند.

به همت بخش خدمات فرهنگي معاونت بازرگاني مرکز تحقيقات کامپيوتري علوم اسلامي براي نخستين بار کتابخانه ديجيتالي معارف اسلامي به شش زبان بين المللي توليد و روانه بازار شد.
حجةالاسلام محمدباقر خوانساري، مدير بخش خدمات فرهنگي مرکز نور با اعلام اين خبر گفت: اين نرم افزار طي 9 ماه و با تلاش کارشناسان بخش خدمات فرهنگي مرکز تحقيقات توليد شده است.
وي ادامه داد: اين مجموعه نفيس شامل 400 جلد کتاب به زبانهاي آذري، ترکي استانبولي، روسي، انگليسي، عربي و فارسي در قالب ده موضوع مختلف تاريخ اسلام، اعتقادات، علم کلام، فلسفه، اخلاق، عرفان، فقه، اصول، قرآن و حديث مي باشد.
وي افزود: در اين مجموعه 196 جلد کتاب ترکي آذري، 14 جلد ترکي استانبولي، 88 جلد روسي، 37 جلد انگليسي، 28 جلد فارسي و 47 جلد عربي در دسترس علاقمندان قرار گرفته است.

مديرکل امور دانشجويان داخل از پذيرش 200 دانشجوي بورسيه غير ايراني در دانشگاه هاي داخل خبر داد.حسن مسلمي نائيني در گفتگو با مهر افزود: تاکنون با شروع آغاز سال تحصيلي جديد 200 دانشجوي غير ايراني براي ادامه تحصيل در دانشگاه هاي کشور در مقاطع تحصيلي مختلف بورسيه شده اند.
وي اظهار داشت: اين دانشجويان بيشتر از کشورهاي لبنان، عراق، چين، ژاپن، سوريه، افغانستان، آلباني هستند و البته براي اولين بار امسال از کشور کوبا نيز دانشجو پذيرش شده است.
مديرکل امور دانشجويان داخل وزارت علوم افزود: مقرري دانشجويان غير ايراني نيز نسبت به گذشته با رشد 20 درصدي به آنها پرداخت مي شود.
سلمي با بيان اينکه آمار دانشجويان خارجي غير بورسيه را نداريم، گفت: به دليل اينکه اين دانشجويان شخصاً براي پذيرش در دانشگاه ها اقدام مي کنند وزارت علوم آمار دقيقي از دانشجويان خارجي غير ايراني ندارد.

محمدباقر قاليباف گفت: با کار عمراني که در مصلاي امام خميني(ره) آغاز شده است فکر مي کنم اين مکان ديگر مناسب برگزاري نمايشگاه کتاب تهران نيست.




شهردار تهران در گفتگو با مهر، درباره بحثهاي اخير مبني بر تعطيلي احتمالي نمايشگاه کتاب تهران براي مدت 2 يا سه سال به دليل نبود مکان مناسب در اين شهر گفت: اخيراً کارهاي عمراني در مصلي سرعت بيشتري گرفته با اين وجود هنوز آماده برگزاري خيلي از برنامه ها نيست و همان طور که ديديم نماز عيد فطر امسال هم به همين خاطر در آنجا برگزار نشد.
وي با اشاره به روند تکميل پروژه «شهر آفتاب» توسط شهرداري تهران و احتمال انتقال نمايشگاه به اين مکان هم افزود: اين پروژه که ما در حال انجام و تکميل آن هستيم به خاطر اشکالي که در قرارداد آن به وجود آمده بود با حدود يکسال تأخير در اجرا رو به رو شد و به نظرم تا آماده سازي آن بايد فکري براي مکان برگزاري نمايشگاه کتاب تهران کرد.
قاليباف در پاسخ به اين سؤال که «آيا مصلاي امام خميني(ره) تهران براي برگزاري نمايشگاه کتاب تهران مناسب است يا خير؟» گفت: فکر مي کنم با کار عمراني که در مصلي آغاز شده اين مکان ديگر مناسب نمايشگاه کتاب نباشد. شهردار تهران همچنين در پاسخ به اين سؤال که «در شرايط فعلي مناسب ترين مکان در تهران براي برپايي نمايشگاه و جايگزيني آن با مصلي کجاست؟» با بيان اينکه «من فعلاً نمي توانم گزينه اي را شخصاً پيشنهاد دهم» اضافه کرد: اينکه کجا مي شود نمايشگاه کتاب را برگزار کرد بايد با هماهنگي وزارت ارشاد باشد.
اخيراً بحثهايي در خصوص نبود امنيت لازم به ويژه از نظر تأسيسات اطفاي حريق در مصلاي امام خميني(ره) تهران درگرفته و با توجه به نبود مکاني ديگر براي برگزاري نمايشگاه کتاب تهران احتمال تعطيلي آن تقويت شده است.

* شيدا اميني
فرماليست هاي روسي و ساختارگرايان بر اين باور بودند که معناي اثر هنري به طور کامل ساخته و پرداخته ذهن آگاه پديدآورنده آن نيست و با نيت و مقصود مؤلف فاصله دارد. معنا، زاده ضمير ناخودآگاه مؤلف هم هست. هرگاه معنا را مسأله مخاطب در کنار مسأله خود هنرمند - در نظر بگيريم باز بحث ضمير ناخودآگاه خود را به ما نشان مي دهد چون مخاطب هم نمي داند چه درک کرده و يا خود چه چيز از معناي اثر ساخته است. بدين گونه است که افرادي چون دريدا از ناخودآگاهي متن سخن به ميان مي آورند. متن در اين بستر داراي معنايي نهايي و قطعي نيست و به يک اعتبار معنا هميشه به تأخير مي افتد.
روان شناسي هنر
اين شاخه در باب ادراک، فهم، و مشخصات هنر و توليد آن سخن مي گويد. به صورت خاص روان شناسي هنر به روان شناختي ساختاري و محيطي تقسيم مي شود. روان شناسي ساختاري بيشتر به ويژگي هاي ذهن هنگام توليد يا ارتباط با کار هنري اشاره مي کند در حالي که روان شناسي محيطي به شرايطي محيطي مي انديشد که بر روان هنرمند يا مخاطب اثر مي گذارند يا هنرمند بر اين شرايط تأثير مي گذارد.آموزه هاي کلي اي که بيشتر کارهاي روان شناسي هنر را هدايت مي کنند بدين قرارند:
1 ) هنر امري ادراکي است و بنابراين با توجه به مضمون ادراکات قابل بررسي است؛
2 ) هنر يک پيوستگي فرهنگي را نشان مي دهد و با فهم هنر مي توان اين پيوستگي فرهنگي را درک کرد؛
3 ) توليد هنري فعاليتي معنا دار است و با آن مي توان خلاقيت انساني را درک نمود؛روان شناسي هنر برخلاف جرياني گسترش يافت که در قرن نوزدهم قصد داشت به صورت فيلسوفانه ماهيت زيبايي و مابعدالطبيعه آن را فهم کند. براي بيشتر روانشناسان زيبايي از جهت فرهنگي و اجتماعي فهم مي شد. برخي شاخه هاي روان شناسي هنر بر اولويت آگاهي دست مي گذاشتند اما عده اي هم بر ضمير ناخودآگاه تأکيد مي کردند. آنها که به روان شناسي هنر علاقمند بودند، نگاهي مثبت نسبت به هنر و معناي آن داشتند و معتقد بودند هنر راهي براي حل بسياري از مشکلات رواني انساني است. در اين زمينه دو موضع يعني نگاه هاي فرويد و يونگ برجسته هستند.
هنر و ناخودآگاه جمعي يونگ
هرگاه سخن از ضمير ناخودآگاه مي شود، نام اولين فردي که برجسته مي شود، فرويد روان شناس معروف اتريشي است. فرويد تأکيد فراواني بر ناخودآگاه بودن اجزاي ذهن و روان انسانها داشت. به همين جهت به نظر وي هر معنايي و از جمله معناي هنري دست يافتني نيست و به شکل هاي متفاوت توليد و تفسير و تعبير مي شود. به تعبير ديگر، معنا هم تابع آگاهي است و هم تابع ضمير ناخودآگاه. محور بحث فرويد اين نيست که خواست هر چيزي جنسي است. اين يک برداشت عوامانه از سخنان او است.
سخن وي آن است که ما هرگز به طور کامل و دقيق نمي توانيم اشتياق و ميل و خواست و ميل جنسي را کشف کنيم. البته روانکاوي و هنر مي توانند به ما کمک کنند که به اين فرآيندها نزديک شويم اما اين به معناي کشف کامل انگيزه هاي پنهان ما نيست. معنا در اين گستره هم به آگاهي و هم به ناآگاهي وابسته است. در راستاي اين نظريه ها، فرويد توجه ويژه اي به هنر و ادبيات روا مي دارد. به طور مثال او دلبستگي خاصي به نمايش هملت شکسپير دارد. به نظر فرويد همه ما کم و بيش از خلاقيتها و رؤياهاي هنرمندان بهره مند هستيم، هرچند همه به عنوان هنرمند شناخته نمي شويم. کار هنرمند ساختن دنيايي از خيالهاست.
او اين دنيا را خيلي جدي مي گيرد و بدان واقعيت مي بخشد. گويي ما وارد يک بازي مي شويم و اين واقعي نبودن جهان هنري نتايج بسيار مهمي پديد مي آورد. چه چيزهاي زيادي که اگر واقعي بودند براي ما لذتي به وجود نمي آوردند، اما ما چنين لذتي را در يک اثر هنري حس مي کنيم و لذت مي بريم. هنر در واقع پاسخي است به فقدان لذتهايي که ما در کودکي براي يک بار هم که شده تجربه کرده ايم. گويي هنر جوابي است به خواست هاي سرکوب شده ما؛ خواست هايي که جوابهاي درستي دريافت نکرده اند. در مجموع مي توان گفت که فرويد هنر را معلول ضمير ناخودآگاه ما و نيازهاي سرکوب شده ما مي داند و نه علت آنها. يعني هنر نمي تواند تغييري جوهري در اين ضمير به وجود آورد اما خود از اين ضمير ناخودآگاه تأثير مي گيرد.
با اين همه او معترف است مکانيسمي که باعث فرآيند هنري مي شود براي وي کاملاً مشخص نيست معلوم نيست که چگونه هنرمند روياي خود را در پيکر اثر هنري به ما نشان مي دهد. يونگ اما معتقد است تحليل رواني هنرمندان همواره آشکار مي سازد که خواست آفرينش هنري منبعث از ناخوداگاهي، قدرت بسيار دارد. او بر اين باور است که اثر هنري به مانند يک موجود زنده درون ذهن هنرمند رشد مي کند و پس از عرضه به همگان از آفريننده اش مستقل مي شود. پس هنرمند حتي اگر اراده کند، هرگز به سازوکار رشد و استقلال اثر پي نخواهد برد.تفاوت روش يونگ با فرويد در بحث هنر آن است که يونگ هرگز از متن هنري براي کمک به روانکاوي مدد نمي گيرد، در حالي که فرويد هنر را وابسته به روانکاوي و کمکي که بدان مي کند در نظر مي گيرد.
به گمان يونگ تنها غريزه جنسي نيست که اصلي ترين محرک ناخودآگاه ماست، بلکه سلطه بر ديگران هم تا اندازه اي انگيزه رفتار و اعمال ما به شمار مي آيد. يونگ نظريه ضمير ناخودآگاه فرويدي را ناقص مي دانست و به نظر وي فرويد اهميت ضمير ناخودآگاه جمعي را نديده است. او تصريح ميکرد که در تحليل روان مي توان عناصر نمادهاي اسطوره اي را يافت و نمادهايي که در ناخودآگاه فرد حضور دارند، گويي به ما به ارث رسيده اند. گويي ما با يک ضمير ناخودآگاه جمعي رو به رو هستيم و نه ضمير ناخودآگاه فردي. به نظر وي عناصر نمادين در روان ما وجود دارند و به معناهايي بر مي گردند که خود ما آنها را نساخته ايم .
يونگ ميان آثاري هنري که به نظر وي روان شناسانه هستند و آنها که محصول جذبه مکاشفه هستند، تمايز قايل مي شود. منظور وي از آثار روان شناسانه آثاري هستند که ما براي خواندن آنها مشکل نداريم و با تحليلهاي روان شناسانه مي توانيم پي به روابط انسانها و روحيات روان شناسانه شان ببريم. اما آثاري ديگر هم هستند که پي بردن به روابط انساني و روحيات افراد در آنها کار آساني نيست. به نظر وي برخي آثار دانته و نيچه و بليک اين ويژگي را با خود به همراه دارند.به نظر وي اينجا جايي است که ما پي مي بريم با عقل جديد و علم گرايي جديد نمي توانيم پي به کنه اين آثار هنري ببريم. به همين دليل او به ما توصيه مي کند در مواجهه با اين آثار به تعقل خود اعتمادي نداشته باشيم.به نظر يونگ تجربيات هنرمندان را بايد در اين زمينه جدي بگيريم گويي آنها در برخي مواقع در حال پيشگويي دنيايي هستند که بناست بيايد.بر خلاف فرويد که فکر مي کرد با تحليل حيات شخصي هنرمند مي توان اثر هنري را فهم کرد يونگ معتقد است فهم آثار هنري دشوارتر از اين است و ما بايد تجربيات زيادي از ضمير ناخودآگاه جمعي را در اين زمينه بشناسيم. علاوه بر اين هنر کاملاً معلول ضمير ناخودآگاه نيست و بر روان آدمي تأثيرات چشمگيري هم دارد.اين در حالي است که فرويد قضيه را اينگونه به تصوير نمي کشد.