|
* خديجه زمانيان
برخلاف سينماها که امسال در هفته دفاع مقدس سوت و کور بودند و در اين هفت روز حتي يک فيلم با محوريت دفاع مقدس اکران
نشد و جشنواره فيلمهاي دفاع مقدس هم برگزار نشد، اما ادبيات دفاع مقدس با برگزاري اولين دوره جشنواره «ربع قرن کتاب دفاع مقدس» که مختص آثار دفاع مقدس است توانست خودي نشان دهد.
اگرچه وقتي در يکي از برنامه هاي صبحگاهي تلويزيون، يکي از منتقدان گفت: بهتر که جشنواره فيلم دفاع مقدس برگزار نشد چون جشنواره ها هميشه محملي براي عکس گرفتن آقايان هستند!
با خودم گفتم کاش جشنواره ادبيات دفاع مقدس هم برگزار نمي شد، چون دست کم ما که سعي مي کنيم آثار تازه به چاپ رسيده اين ژانر را بخوانيم ديديم که با معرفي برگزيدگان، هيأت داوران هرگز نتوانست بهترين آثار را به مخاطبان و علاقه مندان اين حوزه معرفي کند.
***
اگرچه خيلي ها به برگزاري جشنواره «ربع قرن» خوشبين بودند و گمان مي کردند قرار است با برگزاري اين جشنواره اتفاق مهمي در ادبيات دفاع مقدس ما رخ دهد، ولي ما رسانه اي ها که بيشتر در جريان کار دوستان مسؤول هستيم و نتيجه جشنواره شعر فجر را که به تقليد از جشنواره فيلم فجر برگزار شده بود هم ديده بوديم، نتيجه اين جشنواره هم برايمان قابل پيش بيني بود.
اما طبق معمول اميدوار بوديم شايد قرار است اين بار اتفاق خوبي در حوزه ادبيات ما رخ دهد، اما انگار همچنان مشکلات ريز و درشت گريبان فرهنگ و هنر ما را گرفته و هميشه اين ادبيات است که بايد گوشه اي بنشيند و با اندوه، داوريهاي ما را درباره خودش بنگرد.
***
يکي دو شب پيش شبکه چهار تلويزيون گزارشي از جشنواره ربع قرن کتاب دفاع مقدس پخش کرد. حرفهاي آقاي سنگري به عنوان دبير جشنواره خيلي جالب بود. اگر اين توضيحات گفته نمي شد کسي فکر نمي کرد دوستان داور، آثار را خوانده اند و بعد دست به انتخاب زده اند. سنگري گفت: «آثار از سال 59 تا 85 داوري شده است که به خاطر اين جشنواره داوران، 7 ميليون صفحه کتاب خوانده اند و 900 نويسنده دفاع مقدس شناسايي شده اند.»
سنگري همچنين گفت: «جشنواره ربع قرن توانست آثار و نويسندگان را از کنج عزلت بيرون بياورد و زواياي پنهان آثار را که تاکنون ديده نشده آشکار کند و معرفي تازه اي از ادبيات دفاع مقدس ارائه دهد.»
صرف نظر از ادعاهاي بزرگي که در اين فراز از سخنان دبير جشنواره ديده مي شود تجربه نشان داده اگر دوستان اجازه دهند فرهنگ و هنر راه خودش را بدون تعيين مسير بعضي، ادامه دهد به نتايج بهتري مي رسد.
مثلاً جشنواره ربع قرن اثر «نخلها و آدمها» را به عنوان رمان برتر انتخاب کرده که کسي تاکنون حتي تصور نمي کرد اين اثر رمان باشد! اما آقايان با انتخابهايشان تعاريف ادبيات را عوض کرده اند و شايد در قالب اين جشنواره قرار است با دور هم جمع کردن نويسندگان، تعريف جديدي از قالبهاي داستاني هم ارائه شود.
در ميان قالبهاي داستان کوتاه، رمان و شعر که به هر حال مخاطبان بيشتري نسبت به بقيه قالبها مثل خاطره و زندگينامه دارد جاي بسياري از نويسندگان دفاع مقدس خالي بود. اگر واقعاً هدف برگزارکنندگان جشنواره ربع قرن، اعتلاي ادبيات دفاع مقدس، بهادادن به نويسندگان ادبيات دفاع مقدس، ايجاد شور و شوق در جامعه براي خواندن آثار دفاع مقدس است تا نسل سوم و چهارم با فرهنگ جنگ و دفاع ايران آشنا شود پس چرا مسؤولان تلاش نمي کنند آثاري را به جامعه معرفي کنند که ميل مخاطبان را به خواندن، تقويت کند نه اينکه کتاب را از آنها دور و دورتر کند؟!
اما مثل اينکه مسائل رنگارنگ پشت پرده اجازه نمي دهد در ميان برگزيدگان جشنواره ربع قرن کتاب دفاع مقدس، عنوان نويسندگاني که اثرشان تصوير واقعي جنگ را با ادبياتي با ارزش ارائه داده است ببينيم. به فهرست بلند بالاي کساني که در اين جشنواره برتر شدند، جايزه گرفتند و تقدير شدند نگاه کنيد؛ جاي مجيد قيصري، حبيب احمدزاده، رضا اميرخاني، داوود اميريان، حسن بني عامري، احمد دهقان و محمدرضا بايرامي در ميان برگزيدگان داستان کوتاه و رمان خاليست !
يعني آثاري مثل سه دختر گل فروش، شطرنج با ماشين قيامت، داستانهاي شهر جنگي، سفر به گراي 270 درجه، ارميا، گنجشکها بهشت را نمي فهمند،من قاتل پسرتان هستم، گوساله سرگردان و.... اصلاً به چشم دوستان داور نيامده است. به راستي چنين اتفاقي جاي شگفتي، اندوه و گله گذاري ندارد؟.مگر داوران اين جشنواره با چه ملاک و معياري دست به انتخاب زده اند که برترين آثار دفاع مقدسي که بيشترين و بزرگترين موفقيتها را در جشنواره هاي داخلي و بازار داخلي و خارجي کتاب به دست آورده اند، ديده نشده اند يا از قلم افتاده اند؟!
حال آيا بايد به نويسندگاني که به نام تعدادي از آنها اشاره شد حق بدهيم از عملکرد مسؤولان و چنين جايزه هايي ناراضي و دلخور باشند يا خير؟
***
جشنواره «ربع قرن کتاب دفاع مقدس» اما در اولين دوره برگزاري اش به دستاورد بزرگي رسيد، زيرا موفق شد نويسندگاني که تاکنون به عنوان طلايه دار ادبيات دفاع مقدس مطرح بودند را گوشه گير، نااميد و منزوي کند! |
